1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Φιαλίδιο με τη μορφή του Αλή πασά. Παρίσι, περ. 1820-1840. Πορσελάνη επιζωγραφισμένη, ύψος 18 εκ. Συλλογή Όλγας Χανδέλη.

«1821 Πριν και Μετά»: Ξενάγηση με τον Γιώργη Μαγγίνη στη μεγάλη έκθεση του Μουσείου Μπενάκη

0

Η έκθεση «1821 Πριν και Μετά» είναι μία από τις σημαντικότερες εκθέσεις που έχει διοργανώσει το Μουσείο Μπενάκη και η μεγαλύτερη έκθεση για τον νεότερο ελληνισμό που έχει παρουσιαστεί ποτέ. Τα περισσότερα από 1.200 αντικείμενά της παρουσιάζουν εκατό χρόνια ιστορίας του νεότερου ελληνισμού, από το 1770 μέχρι το 1870.

Οι εικόνες μιας Ελλάδας που αλλάζει προς το μέλλον συνθέτουν ένα γοητευτικό ταξίδι το οποίο αποτυπώνει τα θετικά στοιχεία που δόμησαν τον νεότερο ελληνισμό. Μας ξεναγεί ο Γιώργης Μαγγίνης, επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη.

«Οι πρώτοι περιηγητές έφτασαν στη μακρινή αυτή γωνιά της Ευρώπης για τα ερείπιά της. Τούτη είναι ίσως μια τετριμμένη διαπίστωση, αλλά είναι δηλωτική για το βλέμμα τους πάνω στη γη και τους ανθρώπους της. Όπως οι προσκυνητές στην Παλαιστίνη κατά τον Μεσαίωνα, οι περιηγητές αρχικά περιδιάβαιναν τους “αγίους τόπους” της Αθήνας, των Δελφών ή του Σουνίου ως να ήταν σε άλλον χρόνο, σε μια παράλληλη πραγματικότητα.  

Όταν οι καλλιτέχνες καλούνταν να ανακαλέσουν ένα συγκεκριμένο τοπίο, το αποτέλεσμα είχε αφοπλιστική ειλικρίνεια δίχως τη φενάκη της γεωμετρικής ή ατμοσφαιρικής προοπτικής.

Κάποιοι έκαναν μερικά βήματα παραπέρα: παρατηρούσαν τα όρη, τη θάλασσα, τις πεδιάδες, τα άνθη, κάποτε και τους ανθρώπους, εν είδει κλίμακας. Το τοπίο αλλά και οι μορφές που το κατοικούσαν παρέμεναν συχνά συμπληρωματικά των ερειπίων στοιχεία και μόνον η δραματικότητα ενός γεγονότος (μιας μάχης ή μιας λεηλασίας, όπως αυτή που βίωσε ο William Gell) εστίαζε την προσοχή σε αυτά.

Η ματιά των ανθρώπων που κατοικούσαν τον τόπο ήταν εξαρχής διαφορετική. Συχνά δεν κατέγραφαν κάποιο συγκεκριμένο τοπίο, αλλά αναδιέτασαν στοιχεία του, όπως αυτά είχαν εμπεδωθεί μέσα από μια συντεχνιακή μαθητεία. Στις τοιχογραφίες των αρχοντικών στα πλούσια νησιά και τις εύφορες πεδιάδες του βορρά, όλες οι πόλεις ήταν η Κωνσταντινούπολη, όλες οι εκκλησιές η Αγιά Σοφιά.

1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Antoine Roux (1765-1835). Η γολέτα «Τερψιχόρη» του Μανώλη Τοπάζη. 1820. Υδατογραφία σε χαρτί, 51,5x69,5 εκ.. Μουσείο Μπενάκη, 25522.

Όταν οι καλλιτέχνες καλούνταν να ανακαλέσουν ένα συγκεκριμένο τοπίο, το αποτέλεσμα είχε αφοπλιστική ειλικρίνεια δίχως τη φενάκη της γεωμετρικής ή ατμοσφαιρικής προοπτικής – όπως στα έργα του Ζωγράφου για τον Στρατηγό Μακρυγιάννη.

Ίσως όμως οι πιο δηλωτικές ματιές που ανακαλύπτουμε στην έκθεση “1821 Πριν και Μετά” να είναι αυτές που μας προσφέρει η χαρτογραφία, όπου η τομή την οποία ανοίγει η Επανάσταση είναι ευκρινέστερη απ’ ό,τι στη ζωγραφική. Η ακριβής και ταυτόχρονα ιδεαλιστική Χάρτα του Ρήγα Βελεστινλή, ενός χάρτη στον χώρο αλλά και στον χρόνο, συμπυκνώνει την παράδοση στην οποία ανήκουν και ο Xavier Scrofani ή ο M.G.F.A. de Choiseul-Gouffier, μια παράδοση που κωδικοποίησε τον βιωμένο τόπο των περιηγητών στον μαθηματικό χώρο των χαρτογράφων.

Από την άλλη, ο χάρτης του Alexandre-Émile Lapie από το 1826 είναι μια αποτύπωση του “εδώ”, του καταμετρημένου χώρου, και του “τώρα”, του παρόντος χρόνου όπως αυτός ενσαρκώνεται από την κόκκινη γραμμή που τεμαχίζει τη χώρα. Ακόμα και οι γεμάτοι όνειρα χάρτες της νέας, αθηναϊκής πρωτεύουσας, με τις προτάσεις των ιδεολόγων πολεοδόμων, δεν κοιτούν πια την Ελλάδα στη διαχρονία. Η ιστορία είναι πλέον παρούσα στον τόπο των αναγεννημένων Ελλήνων».

1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Τσαγιέρα με τη μορφή Ελληνίδας. Παρίσι, 1826-1840. Πορσελάνη, ύψος 35 εκ. Συλλογή Όλγας Χανδέλη.
1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Ακρόπρωρο από τη λέμβο του πλοίου «Ελένη». Ξύλο, 150x130 εκ. Συλλογή Διονύση Φωτόπουλου. Κατά τη διάρκεια του λοιμού που έπληξε τη χώρα, στις αρχές του 1828, ο Καποδίστριας κατέφυγε σε ένα μεγάλο κτήμα στην Αίγινα (περιοχή Περιβόλα), το οποίο ανήκε στην οικογένεια Βούλγαρη και αργότερα στην οικογένεια της Ελένης Παπαευστρατίου, όπου και έγινε η πρώτη δοκιμή για την καλλιέργεια της πατάτας. Ο Καποδίστριας έφτασε στην Αίγινα με το πλοίο «Ελένη» και ο πλοίαρχος του προσέφερε το ακρόπρωρο ως δώρο, επειδή ο Κυβερνήτης εξέφρασε τον θαυμασμό του γι’ αυτό. Μετά το τέλος του λοιμού, ο Καποδίστριας άφησε το ακρόπρωρο στους ιδιοκτήτες του κτήματος ως δείγμα ευγνωμοσύνης.
1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Richard Caton Woodville Jr. (1856-1927). Η αιχμάλωτη (Κυρά Βασιλική). 1880. Λάδι σε μουσαμά, 23,5x34 εκ. Συλλογή Γιάννη και Κωνσταντίνου Ι. Στεφανή.
1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Joseph Cartwright (1789-1829). Η πόλη και το λιμάνι της Ζακύνθου. 1821. Έγχρωμη χαλκογραφία, 53x74 εκ.. Μουσείο Μπενάκη, 24663.
1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Άγνωστος καλλιτέχνης. Αίθουσα συναθροίσεων. 19ος αι. Λάδι σε μουσαμά, 71x98,5 εκ. Συλλογή Διονύση Φωτόπουλου. Αριστερά εικονίζεται ο Ιωάννης Καποδίστριας, καθώς ένα παιδί του παραδίδει το στεφάνι της δόξας και ένα άλλο κρατά την πλάστιγγα της Δικαιοσύνης. Μεταξύ των παρευρισκομένων, οι οποίοι φορούν ευρωπαϊκές ενδυμασίες, διακρίνεται ένας με στολή εύζωνα.
1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Μαρίνος Παπαδόπουλος Βρετός (1828-1871). Πειραιάς. Λιθογραφία, 40x56 εκ., Μουσείο Μπενάκη, 26414.
1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Ernst Ziller. Η Αίγινα το 1862. Υδατογραφία σε χαρτί, 18,5 x 47,5 εκ. Συλλογές Πινακοθήκης Δήμου Αθηναίων, αρ. συλλογής: 941.

«1821 Πριν και Μετά»

Μουσείο Μπενάκη - Πειραιώς 138

Έως τον Νοέμβριο του 2021

benaki.org

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Το νέο τεύχος της δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Εικαστικά
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ονάσις αιρ

Εικαστικά / Οι καλλιτέχνες του Onassis AiR παρουσιάζουν την έρευνά τους στο πρώτο Open Day

Η μετακίνηση του Onassis AiR στις νέες εγκαταστάσεις φέρνει κοντά καλλιτέχνες κάθε γενιάς από διαφορετικά σημεία του πλανήτη, που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια δημιουργικών διαδικασιών.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Πού οφείλεται το booming της τέχνης στην Αθήνα;

Εικαστικά / Δεκάδες νέες γκαλερί στην Αθήνα – Πού οφείλεται το booming της τέχνης;

Από την Κυψέλη, τον Νέο Κόσμο και το Κουκάκι μέχρι τον Πειραιά, μια έκρηξη δημιουργίας καλλιτεχνικών χώρων τα τελευταία χρόνια βάζει την Αθήνα πολύ ψηλά στον παγκόσμιο καλλιτεχνικό χάρτη.
M. HULOT
ΤΕΤΑΡΤΗ Inner Sanctum: Ο Κώστας Πράπογλου για την έκθεση στο εγκαταλελειμμένο ψυχιατρικό νοσοκομείο στο Δαφνί

Εικαστικά / 36 καλλιτέχνες συμμετέχουν σε μια νέα έκθεση στο εγκαταλελειμμένο ψυχιατρικό νοσοκομείο στο Δαφνί

Ο επιμελητής Κώστας Πράπογλου μάς ξεναγεί στην έκθεση «reality check κεφάλαιο ΙΙ: inner sanctum» που φιλοξενείται σε ένα από τα μεγαλύτερα εγκαταλελειμμένα κτίρια του συγκροτήματος του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Η Κίκα Κυριακάκου εξερευνά τα άκαμπτα όρια του χώρου και της ταυτότητας μέσα από την έκθεση «Sheltered Gardens»

Εικαστικά / Η Κίκα Κυριακάκου εξερευνά τα άκαμπτα όρια του χώρου και της ταυτότητας, μέσα από την έκθεση «Sheltered Gardens»

Η επιμελήτρια του υβριδικού, εικαστικού προγράμματος «Sheltered Gardens», που άνοιξε τις πόρτες του στον Βοτανικό Κήπο Ιουλίας και Αλεξάνδρου Ν. Διομήδους στις 22 Σεπτεμβρίου, μιλά για τη σύνδεση της σύγχρονης τέχνης με το κείμενο και τη λογοτεχνία, αλλά και το πώς το μη-εικαστικό υλικό μπορεί να συνυπάρχει και να συνδιαλέγεται με σύγχρονα εικαστικά έργα.
ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΣΑΚΚΑ
Ρένα Παπασπύρου και Νίνα Παπακωνσταντίνου στην Πινακοθήκη του δήμου Αθηναίων

Εκθέσεις / Ένας εικαστικός κομήτης περνάει πάνω απ' την Αθήνα

Δυο γυναίκες εικαστικοί, η Ρένα Παπασπύρου και η Νίνα Παπακωνσταντίνου, με «Το πέρασμα του κομήτη: Επεισόδια και εικόνες στην ύλη» και τα «Phantoms» παρουσιάζουν σημαντικά σύνολα της δουλειάς τους στην Πινακοθήκη του δήμου Αθηναίων.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
«Ο Φώτης Κόντογλου και η επιρροή του στους νεότερους» στο Μουσείο Β&Ε Γουλανδρή

Εικαστικά / Η επιρροή του Φώτη Κόντογλου στην ελληνική τέχνη σε μια έκθεση στο Ίδρυμα Γουλανδρή

Με αφορμή τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή, το Ίδρυμα Β&Ε Γουλανδρή τιμά τον εμβληματικό καλλιτέχνη από το Αϊβαλί με μια μεγάλη αναδρομική έκθεση.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Ειρήνη Γερουλάνου: «Το μουσείο Μπενάκη ίσως να μην υπήρχε σήμερα αν δεν ήταν ο Άγγελος Δεληβορριάς»

Εικαστικά / Ειρήνη Γερουλάνου: Ο Άγγελος Δεληβορριάς όπως τον έζησα

Με αφορμή τη σημερινή συναυλία της Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ, η πρόεδρος της διοικητικής επιτροπής του Μουσείου Μπενάκη μιλά στη LiFO για τον αναμορφωτή του μουσείου, Άγγελο Δεληβορριά.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Sheltered Gardens: Ένα εικαστικό πρότζεκτ στον πιο ωραίο βοτανικό κήπο της Αττικής

Εικαστικά / Sheltered Gardens: Ένα εικαστικό πρότζεκτ στον πιο ωραίο βοτανικό κήπο της Αττικής

Στον Βοτανικό Κήπο Διομήδους, τον μεγαλύτερο σε έκταση στην Ελλάδα αλλά και την Ανατολική Μεσόγειο, περισσότεροι από 35 διεθνείς καλλιτέχνες, συγγραφείς και performers ενώνονται μέσα σε ένα μεγαλειώδες τοπίο της φύσης.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Μουσείο Μπενάκη: Σπάνια εκθέματα από τη μεγάλη έκθεση για τη Μικρασιατική Καταστροφή

Εικαστικά / Μουσείο Μπενάκη: Σπάνια εκθέματα από τη μεγάλη έκθεση για τη Μικρασιατική Καταστροφή

Τιμώντας την επέτειο των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή, το Μουσείο Μπενάκη και το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών ζωντανεύουν το χρονικό της ιστορικής περιόδου μέσα από την έκθεση «Μικρά Ασία: Λάμψη - Καταστροφή - Ξεριζωμός - Δημιουργία».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ