Ένα από τα πιο γνωστά έπιπλα στον κόσμο, ο καναπές Μέι Γουέστ του Σαλβαντόρ Νταλί ξεκίνησε από ένα σκίτσο στο πίσω μέρος ενός φακέλου, όπως ανακαλύφθηκε από την έρευνα στο αρχείο ενός εξοχικού σπιτιού του Σάσεξ.

 

Το μέρος στο οποίο βρέθηκε το σχέδιο δεν είναι άλλο από το West Dean House, που ήταν το σπίτι και η ιδιοκτησία του Έντουαρντ Τζέιμς, προστάτη του Νταλί. Το 1964 ο Τζέιμς παραχώρησε την περιουσία του, η οποία περιλάμβανε το West Dean, στο ίδρυμα που φέρει το όνομά του και σήμερα περιλαμβάνει ένα κέντρο για τη διατήρηση των παραδοσιακών τεχνών, ένα από τα δύο επαγγελματικά στούντιο υφαντουργίας στο Ηνωμένο Βασίλειο και μια γκαλερί τέχνης, που στεγάζονται σε ένα κτήμα 6.400 στρεμμάτων, το οποίο είναι ανοιχτό για το κοινό.

 

Ήταν το όραμα του Τζέιμς για τη δημιουργία «ενός εκπαιδευτικού ιδρύματος όπου τα δημιουργικά ταλέντα μπορούν να ανακαλυφθούν και να αναπτυχθούν, και όπου κάποιος μπορεί να διαδώσει τον πολιτισμό μέσω της διδασκαλίας και της διατήρησης της γνώσης που διαφορετικά θα μπορούσε να καταστραφεί ή να ξεχαστεί».

 

Οι ειδικοί που ανακάλυψαν το σκίτσο υποστηρίζουν ότι αποκαλύπτει τη σχέση του Τζέιμς και του Νταλί και τον βαθμό στον οποίο ο Τζέιμς συμμετείχε στη δημιουργία του καναπέ της δεκαετίας του 1930. Τόσο ο καναπές όσο και ο αστακός τηλέφωνο, επίσης αποτέλεσμα της συνεργασίας τους, είναι ένα από τα εμβλήματα του υπερρεαλιστικού κινήματος.

 

Σύμφωνα με τον Κρίστοφερ Γουίλκ, επιμελητή επίπλων και υφασμάτων στο μουσείο V&A, το οποίο κατέχει μία από τις πέντε γνωστές εκδόσεις του καναπέ, το σκίτσο που βρέθηκε σχετίζεται με τον πρώτο από τους καναπέδες που είχαν παραχθεί - σίγουρα στη Βρετανία. Ήταν μια ροζ σατέν εκδοχή, χρωματισμένη για να ταιριάζει με τη συγκλονιστική ροζ απόχρωση του κραγιόν της σχεδιάστριας Σκιαπαρέλι, για το διαμέρισμα της οποίας ίσως προοριζόταν.

 

Το εύρημα έγινε στο πλαίσιο της ψηφιοποίησης για την κοινή χρήση του διαδικτυακού αρχείου του Τζέιμς, που αποτελείται από 2.300 αντικείμενα, τα οποία περιλαμβάνουν μια σειρά αλληλογραφίας, πρώτες εκδόσεις και σκίτσα καλλιτεχνών του 20ού αιώνα που συνδέονταν μαζί του.

 

Εκτός από τον Νταλί, του οποίου το έργο χρηματοδότησε για ένα ολόκληρο έτος, ο Τζέιμς διατηρούσε σχέσεις με σουρεαλιστές καλλιτέχνες όπως ο Ρενέ Μαγκρίτ, ο Μαρσέλ Ντισάν, η Λεονόρα Κάρινγκτον και ο Ζαν Κοκτό, του οποίου υπάρχει και ένα σχέδιο για ένα παλτό της Έλσα Σκιαπαρέλι και τεκμήρια της σχέσης του με τον Πικάσο και συγγραφείς όπως ο Άλντους Χάξλεϊ, και πρωτότυπες μουσικές παρτιτούρες των Φράνσις Πούλενκ, Ιγκόρ Στραβίνσκι και Μπέρτολτ Μπρεχτ.

 

Σύμφωνα με τον διευθυντή συλλογών Χιου Μόρισον, η γέννηση του καναπέ της Μέι Γουέστ ξεκίνησε από την ιδέα του Τζέιμς το 1936 να δώσει στο σαλόνι του σπιτιού του στο Λονδίνο στην Wimpole Street ένα εντελώς σουρεαλιστικό εσωτερικό. «Αυτή η ιδέα πυροδότησε τη φαντασία του Ντάλι και οι δυο τους άρχισαν να τη συζητούν και ο ένας να τροφοδοτεί με ιδέες τον άλλον».

 

Ο Νταλί είχε ήδη φτιάξει ένα περίγραμμα για ένα έργο που περιέγραψε ως «το πρόσωπο της Μέι Γουέστ που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο σουρεαλιστικό διαμέρισμα» προς τιμήν της σταρ του κινηματογράφου και κάποια στιγμή ο Τζέιμς πρότεινε ότι τα χείλη της Γουέστ θα μπορούσαν να αποτελέσουν την έμπνευση για έναν καναπέ και είπε ότι θα αναλάβει την παραγωγή του. Το σκίτσο στον φάκελο που ανακαλύφθηκε στο αρχείο πιστεύεται ότι ήταν έργο του Έντουαρντ Κάρικ, ενός σχεδιαστή με τον οποίο ο Τζέιμς εργαζόταν εκείνη την εποχή.

 

Ο καναπές Μέι Γουέστ, ο Νταλί και ο προστάτης του συγγραφέας Έντουαρντ Τζέιμς 
Τηλέφωνο-αστακός από τον Νταλί και τον Τζέιμς | courtesy Edward James's Monkton House

 

Σύμφωνα με τον Κρίστοφερ Γουίλκ, επιμελητή επίπλων και υφασμάτων στο μουσείο V&A, το οποίο κατέχει μία από τις πέντε γνωστές εκδόσεις του καναπέ, το σκίτσο που βρέθηκε σχετίζεται με τον πρώτο από τους καναπέδες που είχαν παραχθεί - σίγουρα στη Βρετανία. Ήταν μια ροζ σατέν εκδοχή, χρωματισμένη για να ταιριάζει με τη συγκλονιστική ροζ απόχρωση του κραγιόν της σχεδιάστριας Σκιαπαρέλι, για το διαμέρισμα της οποίας ίσως προοριζόταν.

 

Τα γράμματα στο αρχείο του Τζέιμς αποκαλύπτουν επίσης ότι η αρχική του πρόθεση ήταν να είναι ο καναπές ταπετσαρισμένος με δέρμα, μέχρι που ανακάλυψε ότι η Σκιαπαρέλι το προτιμούσε σε σατέν, καθώς μισούσε το δέρμα. Αυτή η έκδοση βρίσκεται τώρα στη συλλογή στο West Dean. Η έκδοση στο V&A είναι ένα μεταγενέστερο μοντέλο, επενδυμένο με έντονο κόκκινο χρώμα με μαύρη τρέσα.

 

Ο καναπές Μέι Γουέστ, ο Νταλί και ο προστάτης του συγγραφέας Έντουαρντ Τζέιμς 
Ο φάκελος με το σχέδιο του καναπέ | | courtesy Edward James's House

 

«Το σκίτσο του φακέλου και η αλληλογραφία βοηθούν να εξηγηθεί ο ρόλος του Τζέιμς στη δημιουργία αυτών των καναπέδων και είναι σαφές ότι ενώ η αρχική ιδέα ήταν του Νταλί, μεγάλο μέρος του απαιτητικού έργου για τη δημιουργία των κομματιών ανήκε στον Τζέιμς», λέει ο Γουίλκ.

 

Όσο για τον γεννημένο το 1907 Έντουαρντ Τζέιμς, ήταν μια αληθινά περίπλοκη και εκκεντρική φιγούρα. Χρησιμοποίησε τον τεράστιο πλούτο που κληρονόμησε από τους δυο γονείς του -μάλιστα υπήρχαν φήμες ότι ήταν εγγονός του Βασιλιά Εδουάρδου Ζ'- για να χρηματοδοτήσει το έργο σουρεαλιστών καλλιτεχνών στην Ευρώπη και στο Μεξικό, όπου πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του και όπου δημιούργησε έναν σουρεαλιστικό κήπο γλυπτών, τον Λας Πόζας.

 

Ο καναπές Μέι Γουέστ, ο Νταλί και ο προστάτης του συγγραφέας Έντουαρντ Τζέιμς 
Mae West Lips, ο καναπές του Νταλί στο μουσείο V&A | courtesy V&A

 

Χρηματοδότησε τον Σαλβαδόρ Νταλί για όλο το 1938 και η συλλογή του με πίνακες ζωγραφικής και αντικείμενα τέχνης του Νταλί θεωρείται  μια από τις καλύτερες συλλογές έργων σουρεαλιστών σε ιδιωτικά χέρια. Ο καναπές Μέι Γουέστ έγινε διάσημος και άρχισε να θεωρείται πρωτοποριακός στη δεκαετία του 1960 και του '70 και απέκτησε νέα πνοή όταν τις επόμενες δεκαετίες ποπ σταρ όπως η Κάιλι Μινόγκ, η Μπιγιονσέ και η Κέιτι Πέρι φωτογραφήθηκαν σε αυτόν.

 

«Είναι τόσο εξωφρενικό κομμάτι και ήταν μοναδικό στο είδος του - δεν υπήρχε τίποτα άλλο σαν αυτό», λέει ο Γουιλκ. «Στις μέρες του Νταλί και του Τζέιμς, η εμφανής σεξουαλικότητά του δεν ήταν ευρέως αποδεκτή, αλλά σήμερα αυτό είναι πολύ διαφορετικό. Ήρθε η ώρα του και έγινε έμβλημα της σεξουαλικότητας».

 

Ο καναπές Μέι Γουέστ, ο Νταλί και ο προστάτης του συγγραφέας Έντουαρντ Τζέιμς 
O Έντουαρντ Τζέιμς | courtesy Christie's