Συνεχίζοντας τη σειρά με τα ανέκδοτα και σπάνια ντοκουμέντα σε συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, που εγκαινιάστηκε με τις εικόνες από την κατασκευή του σταθμού της Ομόνοιας, παρουσιάζουμε μια σειρά από σχέδια που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «Παναθήναια» σχετικά με τις Απόκριες και άρθρα από το περιοδικό «Μπουκέτο» για τα αποκριάτικα έθιμα της παλιάς Αθήνας.
Όπως συμβαίνει μέχρι τις μέρες μας, οι Απόκριες είναι μια καλή αφορμή για να φουντώσει το κέφι! Εκτός όμως από το ξεφάντωμα, τα γλέντια, τους χορούς, το ποτό, τα παιχνίδια και τα ποικίλα έθιμα που μπορεί να συναντήσει κανείς αυτές τις μέρες ανάλογα με τον τόπο όπου βρίσκεται, οι Απόκριες ήταν μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία για φλερτ, πολιτική σάτιρα και κοινωνική αποσυμπίεση.
Σε δημοσιεύματα πριν από σχεδόν έναν αιώνα βλέπουμε ότι ένα από τα βασικά συνθήματα στις Απόκριες και τα καρναβάλια ανά τη χώρα ήταν το «Έξω η φτώχεια!», ενώ πλήθος κόσμου κατέκλυζε το κέντρο της Αθήνας για να παρακολουθήσει ή να γίνει μέρος της καρναβαλικής παρέλασης που εξελισσόταν στο κέντρο της πόλης, με την πομπή να περνάει από διάφορους δρόμους του κέντρου όπως η Αιόλου ή η Ερμού και να καταλήγει στην πλατεία Συντάγματος. Καλοντυμένες κυρίες και κύριοι με τα μεγάλα καπέλα τους χάζευαν από τα μπαλκόνια των σπιτιών τους το πλήθος. Το καρναβάλι της Αθήνας ήταν ένα μεγάλο γεγονός!
Το κλίμα, η μόδα στις αμφιέσεις και η πολιτική σάτιρα αποτυπώνονται και στις εικόνες που κοσμούσαν το περιοδικό «Παναθήναια». Η έκδοσή του την Αθήνα του 1933 αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά δείγματα της αισθητικής των περιοδικών της εποχής.
Τις προηγούμενες ημέρες όλο και σε κάποιο σπίτι ή κοσμικό κέντρο θα είχαν βρεθεί πολλοί από αυτούς ως θαμώνες των θρυλικών αποκριάτικων χορών του Μεσοπολέμου. Εκείνων των χορών που και ο ποιητής Κώστας Καρυωτάκης τίμησε δεόντως με τις παρέες του, όπως και οι περισσότεροι (κυρίως πλούσιοι) νέοι της εποχής.
Το κλίμα, η μόδα στις αμφιέσεις και η πολιτική σάτιρα αποτυπώνονται και στις εικόνες που κοσμούν το περιοδικό «Παναθήναια». Η έκδοσή του στην Αθήνα του 1933 αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά δείγματα αισθητικής των περιοδικών της εποχής. Τα σχέδια αυτά σήμερα μοιάζουν με διακριτικά ζωγραφικά κοσμήματα. Τα τεύχη με τις εικόνες εκείνης της πολύ μακρινής Ελλάδας φυλάσσονται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και προέκυψαν από δωρεά της συλλογής τους που έκαναν το 2016 η Λύντια και ο Νίκος Τρίχας.
Οι κυρίες Μίνα Σταθοπούλου και Ευανθία Χαντζή από το Τμήμα Αναγνωστηρίου και Αρχειακής Έρευνας της Κεντρικής Υπηρεσίας των Γενικών Αρχείων του Κράτους μάς αναφέρουν:
«Η συλλογή αυτή αποτελείται από 77 φακέλους, εκ των οποίων οι 38 αφορούν περιοδικά (ελληνικά, γερμανικά και γαλλικά) που καλύπτουν την περίοδο 1884-1958, 34 φακέλους με φύλλα ελληνικών και αμερικανικών εφημερίδων της περιόδου 1886-1957 και 5 φακέλους με ποικίλα έντυπα. Οι τίτλοι των εντύπων δεν αφορούν πλήρεις σειρές αλλά, όπως συμβαίνει συνήθως στις ιδιωτικές συλλογές, αποτελούν μια επιλογή του συλλέκτη βάσει των προσωπικών του ενδιαφερόντων και κριτηρίων. Ωστόσο, αυτή η επιλεκτική διάθεση δεν μειώνει στο ελάχιστο τη σημασία και τον πλούτο των πληροφοριών που μπορεί κανείς να αντλήσει από τα τεκμήρια.
Χαρακτηριστικό δείγμα αποτελούν και τα τεκμήρια που αφορούν τον εορτασμό της Αποκριάς. Με βάση τέσσερα περιοδικά της Συλλογής Τρίχα ("Παναθήναια", "Μπουκέτο", "Φαντάζιο" και "Θησαυρός") αποκομίζουμε μια αντιπροσωπευτική εικόνα για τα αποκριάτικα γλέντια στην παλιά Αθήνα, τα πειράγματα, τις στολές, τα έθιμα. Πέρα, όμως, από τις καθημερινές συνήθειες μπορούμε να παρακολουθήσουμε και τις πολιτικές προεκτάσεις του Καρναβαλιού μέσα από τη σάτιρα των πολιτικών και την πολιτική σκηνή της εποχής, που καλύπτει χρονικά την περίοδο από το 1900 έως και το 1958».
Στην ίδια συλλογή υπάρχουν κι άλλα περιοδικά, στις σελίδες των οποίων βρίσκουμε αναφορές στις Απόκριες. Σε ένα από αυτά μάλιστα, το «Μπουκέτο», επίσης των αρχών του ’30, γίνεται εκτενής καταγραφή των αποκριάτικων γλεντιών της παλιάς Αθήνας. Και όταν το το ’30 έκαναν λόγο για παλιά Αθήνα, εννοούσαν την Αθήνα του 19ου αιώνα. Να μερικές εισαγωγές στα άρθρα που μπορείτε να διαβάσετε στις εικόνες:
ΕΧΑΣΑΜΕ ΤΟ ΚΕΦΙ ΜΑΣ;
ΤΑ ΑΠΟΚΡΗΑΤΙΚΑ ΓΛΕΝΤΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ
Τι διηγούνται οι λόγιοι. Το κόλπο του κ. Λάσκαρη. Πώς την έπαθε ο Πρίγκηψ Νικόλαος. Το γοβάκι της κυρίας Καρολίνας. Δύο… Υψηλότατοι και οι δύο Νικόλαοι!… Η μασκαράτα του κ. Πωπ. Όπου πλούτος και μελαγχολία! Τι διηγείται ο κ. Δάφνης. Δολοφονίες, αίματα, θάνατοι, νεκροί, ανατριχίλα!…
«ΟΙ ΠΑΛΗΕΣ ΑΘΗΝΑΪΚΕΣ ΑΠΟΚΡΗΕΣ»
Πριν αρχίσουν οι χοροεσπερίδες και πριν ανοίξουν τα κοσμικά κέντρα. Ο θάνατος της ευθυμίας. Πάει κι η αποκριάτικη μακαρουνάδα!… Τα παληά αποκρηάτικα τραγούδια. Κυρίες και δούλες. Η αποκρηάτικη Σάτυρα. Ένα ποίημα του Ραμπαγά. Το πρώτο Κομιτάτο της Αποκρηάς. Η «Άνασσα Απόκρεω». Τι έγραψε ο κ. Δαμβέργης. […]
ΤΑ ΠΕΡΙΕΡΓΑ ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΗΑΣ
Η παληές Απόκρηες στα Μαστιχοχώρια της Χίου. Ο Αγάς και το Πρωτοπαλλήκαρο. Τα λαϊκά γλέντια. Μια παράδοξη διαδικασία. Η «Βασίλισσα της Απόκρηας». Οι «μουσκάρες» της Πάτμου και οι πατινάδες τους. Πώς γιορτάζουνε την Απόκρηα στην Πελοπόννησο. Τα κλαψοτράγουδα των παιδιών. Η «Γουρνοχαρά»! Το «Τραγούδι της Καθαρής Δευτέρας». Ο «θάνατος του Μακαρόνη» κτλ.
Σε ένα άλλο κείμενο του Γιάννη Βλαχογιάννη με τον τίτλο «Μασκαράδες και πολίται στης κολώνες να βρεθήτε», γίνεται λόγος για τα Κούλουμα, τη σοβαρή και αξιογέλαστη ιστορία τους.
Για τις Απόκριες και τα Κούλουμα στην παλιά Αθήνα μπορείτε να διαβάσετε μια παλιότερη ανάρτηση της LiFO με απολαυστικό φωτογραφικό υλικό.
Σερπαντίνες, κομφετί, στρακαστρούκες, χιούμορ και όλα τα άλλα πολεμοφόδια του Καρναβαλιού είναι διαχρονικά!
Για το τέλος, μια γελοιογραφία από τις Απόκριες, όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Θησαυρός» στις 6 Φεβρουαρίου του 1958.
Καλές Απόκριες!
