Ο κρατήρας του Ευφρονίου, οι εραστές, τα συμπόσια...

Για ένα αριστούργημα της αρχαίας τέχνης Facebook Twitter
Ο ωραίος Λέαγρος, για τον οποίο φτιάχτηκε ο κρατήρας, ήταν ένα πρόσωπο που στην αρχαία Αθήνα του 6ου αι. π.Χ. ενέπνεε μεγάλους έρωτες, αν κρίνουμε από τις επιγραφές με το όνομά του σε πλήθος από αγγεία του κρασιού.
3

Πόσο κρασί χρειάζεται για να σβήσει ένα ερωτικό πάθος και μάλιστα ανεκπλήρωτο; Δεν ξέρω. Ο ανώνυμος, πλούσιος Αθηναίος που ποθούσε τον ωραίο Λέαγρο πάντως μάλλον χρειαζόταν σαρανταπέντε λίτρα κεκραμένου οίνου, δηλαδή κρασιού, για να τον ξεχάσει. Τράβηξε λοιπόν κατά την Αρχαία Αγορά των Αθηνών, στο τμήμα που εκτείνεται στα βορειανατολικά του αρχαιολογικού χώρου, όπως τον ξέρουμε σήμερα, στη συμβολή των οδών Αποστόλου Παύλου και Διονυσίου Αρεοπαγίτου για να συναντήσει στο εργαστήριό τους δυο μεγάλους τεχνίτες της εποχής: τον αγγειοπλάστη Ευξίθεο και τον αγγειογράφο Ευφρόνιο. Σ' αυτούς, λοιπόν, παρήγγειλε ένα μεγάλο κρατήρα, το σκεύος που χρησιμοποιούσαν στα συμπόσια για να γίνεται η μείξη του οίνου με το νερό, ένα κρατήρα χωρητικότητας σαράντα πέντε λίτρων. Δεν μπορούμε να ξέρουμε αν έκανε παραγγελία το θέμα της εικονογράφησης, το σίγουρο όμως είναι ότι εκείνος ζήτησε να χαράξουν σ' αυτό τον νταλκά του: «Λέαγρος καλός». Ο ωραίος Λέαγρος, ένα πρόσωπο τόσο οικείο και τόσο άγνωστο στους μελετητές του αττικού εργαστηρίου της αρχαίας ελληνικής κεραμικής, ένα πρόσωπο που στην αρχαία Αθήνα των μέσων του 6ου αι. ενέπνεε μεγάλους έρωτες, αν κρίνουμε από το πλήθος των αναφορών σ' αυτόν, με τη μορφή επιγραφών όλως τυχαίως όλες σε αγγεία του ποτού.

Πόσοι και πόσοι ήπιαν κρασί στην υγειά του ωραίου Λέαγρου! Πόσοι και πόσοι ζήτησαν από τους ζωγράφους της εποχής να δημιουργήσουν έργα μόνο και μόνο για να δηλώσουν σε μια γωνιά τους το πάθος τους γι' αυτόν, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που γράφουμε το όνομα αγαπημένου προσώπου στη γωνιά του τετραδίου, το χαράσσουμε θλιμμένα στο παγκάκι, βάφουμε με αυτό εν εξάλλω καταστάσει το λευκό τοίχο της γειτονιάς το βράδυ που ήπιαμε λίγο παραπάνω κρασάκι. Αν και είναι θέμα για άλλο ποστ, είμαι πλέον σίγουρη πως τελικά δεν πίνουμε για να ξεχάσουμε, αλλά για να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να θυμηθεί. Τέλος πάντων.

Για ένα αριστούργημα της αρχαίας τέχνης Facebook Twitter
Βρέθηκε τον Δεκέμβριο του 1971 από αρχαιοκάπηλους σε Ετρουσκικό τάφο στο Greppe Sant'Angelo κοντά στο Τσερβετέρι, και το αγόρασε το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στη Νέα Υόρκη από τον Ρόμπερτ Χέχτ, έμπορο αρχαιοτήτων, τον Νοέμβριο του 1972 έναντι 1,2 εκατομμυρίων δολλαρίων. Το 2008 επεστράφη στην Ιταλία κατόπιν δικαστικής απόφασης. Σήμερα εκτίθεται στο Εθνικό Ετρουσκικό Μουσείο στην Έπαυλη Τζούλια στη Ρώμη.

Τόσο ο Ευξίθεος όσο και ο Ευφρόνιος που φιλοτέχνησαν το μεγάλο αυτό κρατήρα, κατάλαβαν ότι είχαν δημιουργήσει ένα αριστούργημα, γι' αυτό και φρόντισαν να βάλουν φαρδιά-πλατιά την τζίφρα τους σ' αυτό! Ο ζωγράφος Ευφρόνιος πρέπει να ήταν από αυτές τις λαμπερές, bigger than life προσωπικότητες που είχε απόλυτη επίγνωση του ταλέντου του και του αντίκτυπου που είχε η τέχνη του στην πρόσληψη της πραγματικότητας.

Τόσο ο Ευξίθεος όσο και ο Ευφρόνιος που φιλοτέχνησαν το μεγάλο αυτό κρατήρα, κατάλαβαν ότι είχαν δημιουργήσει ένα αριστούργημα, γι' αυτό και φρόντισαν να βάλουν φαρδιά-πλατιά την τζίφρα τους σ' αυτό! Ο ζωγράφος Ευφρόνιος πρέπει να ήταν από αυτές τις λαμπερές, bigger than life προσωπικότητες που είχε απόλυτη επίγνωση του ταλέντου του και του αντίκτυπου που είχε η τέχνη του στην πρόσληψη της πραγματικότητας. Να ομολογήσω ότι τον φαντάζομαι εξαντρίκ και φανταιζί. Ψηλό, με αργό και θεατρικό περπάτημα, με μονίμως λερωμένα από το χρωστήρα χέρια. Όπως έχει επισημάνει και ο τρισμέγιστος (Ιταλός αρχαιολόγος) Μπέσκι: «Απ' όλες τις πηγές που μας λένε τι ήταν οι Έλληνες της αρχαιότητας, τα έργα του Ευφρονίου είναι μια από τις πιο δροσερές, τις πιο ανεξάντλητες, τις πιο μεθυστικές!», αφού στα αγγεία του διέσωσε τις πολύτιμες εκείνες λεπτομέρειες που μας δίνουν μια πλήρη εικόνα για τα συμπόσια και για την κατανάλωση του οίνου κατά την αρχαιότητα!

 

Αν και σ' ορισμένες περιπτώσεις οι περιγραφές των συμποσίων έχουν καταγραφεί λεπτομερώς στα κείμενα, είναι οι αγγειογραφίες αυτές που μας παρέδωσαν ένα πλούτο πληροφοριών για τα αρχαία συμπόσια. Ο κρατήρας ερχόταν γεμάτος με νερό στην ποσότητα που ο αρχισυμποσιαστής είχε ορίσει και η ανάμειξη με τον οίνο θα γινόταν από τον ίδιο μπροστά στα μάτια των συμποσιαστών. Ο κρατήρας θα ξαναγέμιζε όσες φορές θα ήθελε η παρέα του συμποσίου και κατά τους θερμούς μήνες θα τοποθετούνταν μέσα στον ψυκτήρα με τον πολύτιμο πάγο που ερχόταν τυλιγμένος σε λινάτσες από τα βουνά και ήταν διαθέσιμος μόνο στους πλούσιους.

 

Η συνήθεια της μείξης του οίνου με νερό είναι πολύ παλιά. Ήδη ο Όμηρος την καταγράφει στα έπη του. Η αιτία αυτής της συνήθειας παραμένει άγνωστη. Η οινολόγος Σταυρούλα Κουράκου έχει διατυπώσει τη θεωρία ότι η μείξη οίνου με νερό γινόταν για να επιτευχθεί η αντισηψία του δεύτερου χάρη στην αλκοόλη που περιείχε το πρώτο! Τολμηρή θεωρία και εξόχως γοητευτική και έχει και βάση καθώς πάλι στον Όμηρο διαβάζουμε περιγραφές περίθαλψης των τραυματιών, όπου τα τραύματα πρώτα καθαρίζονταν με οίνο και στη συνέχεια αλείφονταν με λάδι για να κλείσουν.

 

Επιστρέφουμε στον κόσμο των καλλιτεχνών και των εραστών, δυο ομάδων που τις ένωνε το κρασί - και συγκεκριμένα σε αυτό το αγγείο του ποτού που κοσμήθηκε μ' ένα θάνατο, μ' ένα σπάνιο θέμα παρμένο από την Ιλιάδα, το «Θάνατο του Σαρπηδόνα». Παρατηρούμε τις μορφές, τον τρόπο που αποτυπώνονται τα συναισθήματα σ' αυτές και το όνομά τους, που δηλώνεται σαφώς πάνω απ' όλες, όπως δηλώνεται ευθαρσώς το πάθος του ιδιοκτήτη του αγγείου για τον ωραίο Λέαγρο. «Λέαγρος καλός».

 

Κι αν ο ιδιοκτήτης του αγγείου χρειαζόταν σαράντα πέντε λίτρα κρασί για να ξεχάσει ή να θυμηθεί τον Λέαγρο, χιλιετίες μετά το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης χρειάστηκε ένα εκατομμύριο δολάρια, εν έτει 1972 παρακαλώ, για να το αποκτήσει. Η ιστορία αυτού του αγγείου από το εργαστήριο του Ευφρονίου, στα χέρια των αρχαιοκάπηλων και στη συνέχεια των ιταλικών διωκτικών Αρχών μέχρι τις προθήκες των μουσείων, θα μπορούσε να γίνει σενάριο της πιο απίθανης ταινίας.

 

Από το πάθος για την απόκτηση ενός ανθρώπου στο πάθος για την απόκτηση ενός υπέροχου αντικειμένου που είναι έργο τέχνης για τους παθιασμένους συλλέκτες, ενώ για το λαό που το διεκδίκησε μνημείο. Κι όλα αυτά μαριναρισμένα στο κρασί. Για την ακρίβεια, μαριναρισμένα μέσα στα σαράντα πέντε λίτρα που χωράει ένας τέτοιος κρατήρας, ένας κρατήρας μεστός πάθους και ευφροσύνης...

Αρχαιολογία & Ιστορία
3

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Στάβερης Βορειοηπειρώτες

Εκδήλωση / Από την Αλβανία στην Ελλάδα: Το ιστορικό φωτορεπορτάζ του Σπύρου Στάβερη

Το 1991 ο Σπύρος Στάβερης κατέγραψε τη μεγάλη φυγή και την είσοδο στην Ελλάδα μεταναστών και μεταναστριών από την Αλβανία. Τρεις δεκαετίες μετά, οι εικόνες γίνονται το επίκεντρο της εκδήλωσης «Κοιτώντας τις φωτογραφίες των γονιών μου: 30 χρόνια αλβανικής μετανάστευσης» στο Πάρκο Ελευθερίας.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Χρύσα Μαλτέζου: «Οι Έλληνες έχουμε φιλότιμο, αλλά μας ελκύει αφάνταστα το ραχάτι»

Αρχαιολογία & Ιστορία / Χρύσα Μαλτέζου: «Για τον Θεό, δεν ρέει το αίμα του Περικλή στις φλέβες μας»

Η σημαντική Ελληνίδα ιστορικός και πρώην διευθύντρια του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας αφηγείται την ζωή της με αφετηρία την Αλεξάνδρεια μιας άλλης εποχής.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Για τη διάσωση της μνήμης: Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας κλείνουν 30 χρόνια

Αρχαιολογία & Ιστορία / Για τη διάσωση της μνήμης: Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας κλείνουν 30 χρόνια

Γιορτάζοντας φέτος τα τριαντάχρονά τους, τα ΑΣΚΙ διοργανώνουν τον Φεβρουάριο στο Κέντρο Τεχνών του δήμου Αθηναίων ένα πολυμορφικό φεστιβάλ με τίτλο «Η Ιστορία μάς αφορά».
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Οι σκοτεινές σελίδες της ιστορίας του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου

Μια αναδρομή / Οι σκοτεινές σελίδες της ιστορίας του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου

Τα μεγάλα λάθη, οι αντιδημοκρατικές παρεμβάσεις και οι μοιραίες αποφάσεις: Δύο καθηγητές πανεπιστημίου αναλύουν το κόστος της βασιλείας και τις βαρύτατες ευθύνες του τελευταίου μονάρχη της Ελλάδας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Σαπφώ: Τόσο γνωστή μα τόσο άγνωστη

Αρχαιολογία & Ιστορία / Σαπφώ: Ένα διαχρονικό, παγκόσμιο, φεμινιστικό και queer σύμβολο

Τι κάνει τόσο ιδιαίτερη την ξακουστή ποιήτρια, συνθέτρια και παιδαγωγό από τη Λέσβο και γιατί 2.600 χρόνια μετά τη γέννησή της εξακολουθεί να προβληματίζει, να συγκινεί και να συναρπάζει;
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Όσκαρ Γουάιτ Μουσκαρέλα

Αρχαιολογία & Ιστορία / Όσκαρ Γουάιτ Μουσκαρέλα: Ένας φανατικός πολέμιος της (ελληνικής) αρχαιοκαπηλίας

Ποιος ήταν ο αρχαιολόγος του ΜΕΤ που αφιέρωσε την καριέρα του στο κυνήγι των πλαστών και ύποπτων αντικειμένων - μεταξύ των οποίων και ο κυκλαδικός Αρπιστής της συλλογής Λέοναρντ Στερν.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Τι μάς κάνει να πονάμε;

Ιδέες / Τι κάνει τους ανθρώπους να πονούν;

Τι είναι στον πυρήνα του ο ανθρώπινος πόνος και γιατί η ιατρική γνωρίζει πολλά, αλλά όχι τα πάντα, ώστε να χρειαζόμαστε τα πολιτιστικά εργαλεία της ιστορίας, της φιλοσοφίας και της τέχνης, προκειμένου να τον κατανοήσουμε: ένα σπουδαίο κείμενο του ακαδημαϊκού Rob Boddice, Ιστορικού του Πόνου, για την εμπειρία του πόνου, είτε αυτός είναι σωματικός είτε ψυχικός και συναισθηματικός.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ
Παρασκευή 06/01-Λαθουρίζα: Το αίνιγμα της αρχαίας Βάρης

Ιστορία μιας πόλης / Λαθούριζα: Το αίνιγμα της αρχαίας Βάρης

H Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με την αρχαιολόγο Αλεξάνδρα Αλεξανδρίδου για την αρχαία Βάρη και τη Λαθούριζα, ρίχνοντας φως στην οικιστική και λατρευτική δραστηριότητα της υπαίθρου της Αττικής κατά την αρχαιότητα.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Δημήτρης Αθανασούλης: «Οι αρχαιολόγοι έχουν διασώσει ό,τι πολυτιμότερο προβάλλουμε σήμερα ως χώρα»

Portraits 2023 / Δημήτρης Αθανασούλης: «Οι αρχαιολόγοι έχουν διασώσει ό,τι πολυτιμότερο προβάλλουμε σήμερα ως χώρα»

Ο σημαντικός Έλληνας αρχαιολόγος και διευθυντής της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων είναι ο άνθρωπος που οραματίστηκε την επαναλειτουργία του ναού της Επισκοπής στη Σίκινο, του σπάνιου αρχιτεκτονήματος που χάρη στη μοναδικότητά του έλαβε το βραβείο Ευρωπαϊκής Πολιτισμικής Κληρονομιάς «Europa Nostra 2022».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ

σχόλια

3 σχόλια
Ωραιο το μυθιστορημα του ανωνυμου συντακτη, μονο που στην Αρχαια Ελλαδα υπηρχε νομικη απαγορευση της ομοφυλοφιλιας. Η εννομη ταξη, με σειρα νομων που επεβαλλαν αυστηρες ποινες (ακομα και θανατικη), αποσκοπουσε στον περιορισμο της ομοφυλοφιλιας. Ολες ανεξαιρετως οι πολεις-κρατη στηλιτευαν και απαγορευαν την ομοφυλοφιλια, ως παρανομη, αφυσικη, αισχρη και ανηθικη. Οι νομοι αυτοι αναφερονται λεπτομερως στον λογο του Αισχινη "Κατα Τιμαρχου". Αν καποιος ασελγουσε σε παιδα η δουλο καταδικαζοταν απο το δικαστηριο και παραδινοταν αυθημερον στους Ενδεκα για θανατωση. Επισης οι κιναιδοι δεν ειχαν το δικαιωμα να εκλεγονται, να αναλαμβανουν δημοσια αξιωματα, να παριστανται ως δικηγοροι η μαρτυρες σε δικες, να εισερχονται σε ιερους χωρους και να παιρνουν μερος σε θρησκευτικες τελετες. Οποιος παρεβαινε αυτους τους κανονισμους τιμωρουνταν με θανατο. Στον λογο του Δημοσθενη "Κατα Μειδιου", αναφερεται ο νομος του Σολωνα, συμφωνα με τον οποιο, οποιος παρακινει αντρα η παιδα σε ακολασια οδηγειται σε δικη εντος 30 ημερων και αναλογα με το μεγεθος της ενοχης καταδικαζεται σε χρηματικη ποινη η θανατο. Στο λογο του ιδιου "Κατα Ανδροτιωνος" βρισκουμε αλλον εναν Σολωνειο νομο, κατα τον οποιο οι κιναιδοι στερουνταν το δικαιωμα να ομιλουν στην Αγορα. Το περιφημο "τις αγορευειν βουλεται" (με το οποιο ο κηρυκας καλουσε στο βημα της Πνυκας οποιον ηθελε να μιλησει) δεν ισχυε για τους κιναιδους. Σε αυτους απαγορευοταν να αγορευουν επι ποινη θανατου. Μαλιστα προβλεποταν η "γραφη εταιρησεως" για οποιον κιναιδο ανελαμβανε καποια εξουσια στην πολη. Οι καταδικαζομενοι κηρυσσονταν ατιμοι και εχαναν τα αστικα και ποινικα τους δικαιωματα . Στη Σπαρτη, κατα τα γραφομενα του Πλουταρχου, ο Λυκουργος καταπολεμησε με νομους τη θηλυπρεπεια αναγκαζοντας μεχρι και τις νεανιδες να τρεχουν, να γυμναζονται και να παλευουν για να γινουν ρωμαλεες. Δυστυχως, οι συγχρονοι προστυχοι παραποιουν τους ορους εισπνηλας (=διαπαιδαγωγος) και αϊτας (=υπακουος στις νουθεσιες του διαπαιδαγωγου). Η σχεση τους ηταν, κατα τον Πλουταρχο, "αγνη και αμεμπτος, την δε διαφθοραν ενομιζον αισχιστην και την ετιμωρουν αυστηρως".

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ