Οι Δερβίσηδες

Οι Δερβίσηδες στην Αθήνα Facebook Twitter
Ο εκστατικός στροβιλισμός των δερβίσηδων, ακόμα και ως θέαμα προς κατανάλωση, εξακολουθεί να συνεπαίρνει το διεθνές κοινό. Με τις υπέροχες λευκές τους ενδυμασίες, να μετεωρίζονται με τα χέρια ανοιχτά.
12

Το μυστικιστικό ισλαμικό τάγμα των Μεβλεβήδων, που στροβιλίζονται σε μια δίνη αναζήτησης της πνευματικής ένωσης με το θείο πνεύμα, ιδρύθηκε τον 13ο αιώνα και είχε ως βάση του τη Μονή του Αγίου Χαρίτωνα έξω από το Ικόνιο. Ιδρυτής του τάγματος θεωρείται ο μεγάλος Πέρσης ποιητής Τζελαλαντίν Ρουμί Μεβλανά (το όνομά του σημαίνει «Ρωμιός», καθώς έζησε στο Ικόνιο, όπου ζούσαν κάποτε οι Ρωμαίοι, δηλαδή οι Βυζαντινοί). Οκτώ αιώνες οι Μεβλεβήδες δερβίσηδες εκτελούν το τελετουργικό Σεμά, φορώντας τα παραδοσιακά λευκά άμφια, τις μακριές φουστανέλες και τα μαύρα εξωτερικά ράσα που υπενθυμίζουν τον θάνατο και τα οποία βγάζουν όταν αρχίζουν να στροβιλίζονται. Το κωνικό καπέλο που επίσης φοράνε συμβολίζει την ταφόπετρα. Στριφογυρίζουν γύρω από το σώμα τους, αρχικά σε αργούς ρυθμούς, με ανοιχτά τα χέρια. Τείνουν τη δεξιά παλάμη τους προς τον ουρανό, γέρνουν λίγο το κεφάλι τους δεξιά με κλειστά τα μάτια και χαμηλώνουν την αριστερή παλάμη προς τη γη. Με αυτό τον τρόπο παίρνουν ευλογία από τον Θεό και τη διοχετεύουν στους ανθρώπους. Ο ασκητής ενώνεται με το πνεύμα. Καθώς περιδινίζονται σχηματίζουν έναν κύκλο γύρω από έναν εξ αυτών, τον σεΐχη, ο οποίος παίρνει τη θέση του κέντρου σε έναν κύκλο, μιμούμενος τη θέση του ήλιου, με τους πλανήτες να εκτελούν την τροχιά τους γύρω του. Η γαλήνια έκστασή τους παραμένει ίδια όση ώρα κρατάει αυτή η διαδικασία. Σαν ένα πνευματικό ταξίδι προς την τελειότητα.


Η ιστορία των δερβίσηδων Μεβλεβί είναι απόλυτα συνδεδεμένη με τη ζωή του Τζελαλαντίν Ρουμί. Γεννημένος το 1207 στο Μπαλκ του Χορασάν στο Αφγανιστάν, σπουδαίο θρησκευτικό κέντρο των Σούφι της εποχής, ήταν γιος του Μπάχα Βαλάντ, ηγέτη των ορθόδοξων θεολόγων, δάσκαλος του Ιερού Νόμου και ιδιοκτήτης ιερατικής σχολής «μεντρεσέ». Το έτος 1219 η οικογένεια αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Μπαλκ για να σωθεί από τις επιδρομές των Μογγόλων του Τζένγκις Χαν. Αρχικά εγκαταστάθηκαν στο Καραμάν, αλλά οριστική κατοικία της οικογένειας, μετά από πρόσκληση του σουλτάνου των Σελτζούκων Αλαντίν Καϊκουμπάτ, έγινε το Ικόνιο της Μικράς Ασίας. Εκεί προσφέρθηκαν στον πατέρα μεγάλες τιμές και όταν το 1231 απεβίωσε, οι μαθητές του μεντρεσέ που διηύθυνε ζήτησαν από τον Ρουμί να πάρει τη θέση του και να συνεχίσει τη διδασκαλία του. Οι χιλιάδες οπαδοί που τον ακολουθούσαν τον αποκαλούσαν «Μεβλανά», που σημαίνει «ο δάσκαλός μας».


Το 1244, περιφερόμενος στα σουκ των εμπόρων, έπεσε πάνω σε έναν ρακένδυτο δερβίση, τον Σαμς-ι-Ταμπρίζ, από την Ταυρίδα της Περσίας. Τους δύο άντρες τους ένωσε μεγάλη αγάπη. Συνδέθηκαν, δε, τόσο βαθιά, που ο Ρουμί έλεγε ότι έκτοτε η ζωή του άλλαξε ριζικά. Μαζί του έζησε την απόλυτη ολοκλήρωση, ο Σαμς έγινε η απάντηση στην αναζήτηση του «αγαπημένου», του ζητούμενου των Σούφι, ο μοναδικός δρόμος που τον οδηγούσε στην ένωσή του με το Θεό. Εγκατέλειψε τους μαθητές του και αφοσιώθηκε σ' εκείνον. Εκείνοι εξοργίστηκαν από αυτή την εξωφρενική υποταγή του δασκάλου τους κι ανάγκασαν τον Σαμς να φύγει από την πόλη. Η απελπισία του Ρουμί τον οδήγησε στην ποίηση κι έτσι άρχισε να γράφει τους πρώτους στίχους του αφιερωμένους στον «Ήλιο της Ταυρίδας». Κάλεσε και μουσικούς, που με τους αυλούς τους, τα «νέι», έπαιζαν καθώς απήγγελλε στίχους σε κατάσταση έκστασης, στροβιλιζόμενος γύρω από τον εαυτό του με τα χέρια ψηλά.


Τελικά, οι μαθητές δολοφόνησαν τον Σαμς με τη σιωπηρή συγκατάθεση του ενός από τους δύο γιους του Ρουμί. Η σορός του τοποθετήθηκε στην αυλή του μεντρεσέ, όπου ο ερωτευμένος και συντετριμμένος μύστης άρχισε να στροβιλίζεται και να απαγγέλλει στίχους αφιερωμένους στον νεκρό «αγαπημένο». Έτσι έγινε και στη μνήμη εκείνου ίδρυσε το τάγμα των περιστρεφόμενων δερβίσηδων «Μεβλεβί», που στροβιλίζονται έκτοτε στον τελετουργικό χορό «Σεμά».


Στους αιώνες που ακολούθησαν, το τάγμα των δερβίσηδων Μεβλεβί εκπροσωπούσε τους ορθόδοξους Μουσουλμάνους, ένα από τα δύο επικρατέστερα τάγματα και περισσότερο αποδεκτό απ' ό,τι εκείνο των Μπεκτασήδων, που αποτέλεσε μια αίρεση η οποία διώχτηκε ανελέητα. Οι Μεβλεβί κυριάρχησαν στην κοινωνικο-θρησκευτική ζωή της αυτοκρατορίας και διαδόθηκαν από την Ανατολή μέχρι την Αίγυπτο και την Παλαιστίνη, αλλά και από τα Βαλκάνια μέχρι το Σεράγιεβο. Πάντως, κατά τον οθωμανικό μεσαίωνα, δηλαδή τον 15ο, 16ο και 17ο αιώνα, άκμασαν χιλιάδες αιρέσεις και υποδιαιρέσεις τους. Οι μοναχοί δερβίσηδες ζούσαν στους «τεκέδες», δηλαδή στα ισλαμικά αποκρυφιστικά μοναστήρια, έναν παράλληλο μυστικό κόσμο που τον αποκαλούσαν «Ταρικάτ». Όποιος ακολουθούσε αυτή την οδό, παρέμενε άγαμος και εντασσόταν σε ασκητική πειθαρχία με απαράβατους κανόνες. Οι δερβίσηδες πολλές φορές χρησιμοποιήθηκαν από Σουλτάνους σε πολιτικές εξεγέρσεις και κάθε είδους χειραγώγηση, ενώ κατά την Άλωση της Πόλης εμψύχωναν τους πολεμιστές.


Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου το 1914, ένα τάγμα 800 Μεβλεβί δερβίσηδων στάλθηκε στην Παλαιστίνη να πολεμήσει και το 1923 εκπρόσωποί τους συναντήθηκαν με τον Κεμάλ. Παρ' όλα αυτά, δύο χρόνια μετά, με την επικράτηση των Νεότουρκων, ο ίδιος έθεσε εκτός νόμου οτιδήποτε θεωρούνταν οπισθοδρομικό, όπως τους Μεβλεβί. Δεν ήταν πριν από το 1954 που τελικά τους παραχωρήθηκε μερική νομιμότητα, καθαρά για τουριστικούς λόγους. Ποτέ δεν έπαψαν να λειτουργούν ανά την τουρκική επικράτεια παράνομα και κρυφά τάγματα. Ο εκστατικός στροβιλισμός των δερβίσηδων, ακόμα και ως θέαμα προς κατανάλωση, εξακολουθεί να συνεπαίρνει το διεθνές κοινό. Με τις υπέροχες λευκές τους ενδυμασίες, να μετεωρίζονται με τα χέρια ανοιχτά.

Αρχαιολογία & Ιστορία
12

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Μέγας Αλέξανδρος: Ο Θεός, ο βασιλιάς, ο άνθρωπος

Βιβλίο / Μέγας Αλέξανδρος: Ο Θεός, ο βασιλιάς, ο άνθρωπος

Η νέα, πολυβραβευμένη βιογραφία του Έντμουντ Ρίτσαρντσον «Alexander: God, King, Man» αναδεικνύει τον άνθρωπο πίσω από τον μύθο, εξετάζοντας τις πολιτικές αντιφάσεις και το κόστος των κατακτήσεών του, πέρα από εξιδανικεύσεις και εύκολες βεβαιότητες.
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΚΗΣ
Ελλάδα, Κύπρος, Τουρκία: Το άβολο παρελθόν που δεν θέλουμε να θυμόμαστε

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ελλάδα, Κύπρος, Τουρκία: Το άβολο παρελθόν που δεν θέλουμε να θυμόμαστε

Από τη Γυάρο και τη Σπιναλόγκα μέχρι την Αμμόχωστο, τα προσφυγικά της Αθήνας και τα οθωμανικά μνημεία, η έκθεση «Δύσκολες Κληρονομιές» επιχειρεί να φωτίσει άβολες πλευρές της Ιστορίας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Θησαυροί ενός χαμένου βασιλείου: Η αρχαία Αρμενία στο Μουσείο της Ακρόπολης

Αρχαιολογία & Ιστορία / Θησαυροί ενός χαμένου βασιλείου: Η αρχαία Αρμενία στο Μουσείο της Ακρόπολης

Μια νέα έκθεση για έναν σπουδαίο πολιτισμό, με στενούς δεσμούς με τον δικό μας, για τον οποίο όμως ελάχιστα γνωρίζουμε. Ένα ταξίδι στην προχριστιανική Αρμενία, από την Παλαιολιθική Εποχή και το περίφημο Βασίλειο της Ουραρτού μέχρι τον 4ο αιώνα μ.Χ.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Ερωτικά και άλλα μυστήρια στη Σπηλιά του Νταβέλη

Ιστορία μιας πόλης / Ερωτικά και άλλα μυστήρια στη Σπηλιά του Νταβέλη

Πού τελειώνει ο θρύλος και πού αρχίζει η αλήθεια γύρω από το σπήλαιο που συνδέθηκε με τον διαβόητο λήσταρχο; Η αρχαιολόγος και σπηλαιολόγος Αλεξάνδρα Μαρή αποκαλύπτει την πραγματική ιστορία πίσω από μία από τις πιο μυστηριώδεις τοποθεσίες της Αττικής.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Μαρί Κιουρί: Η γυναίκα που άλλαξε την επιστήμη και πλήρωσε το τίμημα

Σαν σήμερα / Μαρί Κιουρί: Η γυναίκα που άλλαξε την επιστήμη και πλήρωσε το τίμημα

Από τη φτωχή φοιτήτρια της Σορβόννης στην πρώτη γυναίκα που τιμήθηκε με Νόμπελ και στον πρώτο άνθρωπο που απέκτησε δύο βραβεία Νόμπελ. Η συναρπαστική ζωή της Μαρί Κιουρί ήταν γεμάτη ανακαλύψεις, έρωτα, απώλειες, κοινωνικές προκαταλήψεις και προσωπικές θυσίες. Στις 7 Νοεμβρίου συμπληρώνονται 159 χρόνια από τη γέννησή της.
THE LIFO TEAM
Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής: Ο σουλτάνος που κατέκτησε τον κόσμο, αλλά δεν μπόρεσε να νικήσει τους δαίμονές του

Σαν σήμερα / Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής: Ο σουλτάνος που κατέκτησε τον κόσμο, αλλά δεν μπόρεσε να νικήσει τους δαίμονές του

Ο άνθρωπος που κυβέρνησε την Οθωμανική Αυτοκρατορία επί 46 χρόνια υπήρξε κατακτητής, νομοθέτης, ποιητής και προστάτης των τεχνών. Αγάπησε τη Χιουρέμ, διέταξε την εκτέλεση δύο γιων του και άφησε πίσω του μια αυτοκρατορία στο απόγειο της ισχύος της. Με αφορμή την επέτειο της γέννησής του, η συναρπαστική και αντιφατική ιστορία ενός από τους ισχυρότερους μονάρχες του 16ου αιώνα.
THE LIFO TEAM
Πώς ήξερες ότι δεν σε έκλεβαν στην αρχαία Αθήνα;

Ιστορία μιας πόλης / Πώς ήξερες ότι δεν σε έκλεβαν στην αρχαία Αθήνα;

Ένα μικρό χάλκινο σταθμίο, με ένα δελφίνι, μάς ταξιδεύει στην αρχαία αγορά. Πώς ζύγιζαν τα προϊόντα; Και τι γινόταν αν κάποιος προσπαθούσε να εξαπατήσει; Με τον Παναγιώτη Ιωσήφ, κλασικό αρχαιολόγο και καθηγητή Αρχαίας Νομισματικής, συζητάμε για το εμπόριο, τους θεσμούς και την εμπιστοσύνη στην Αρχαία Αθήνα.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η άνοιξη των επαναστάσεων: Το 1848 και η Ευρώπη που δεν έγινε ποτέ

Βιβλίο / «Η Άνοιξη των επαναστάσεων»: Η Ιστορία γράφεται και από τους ηττημένους

Ο διακεκριμένος ιστορικός του Κέμπριτζ, Κρίστοφερ Κλαρκ, καταθέτει μια φιλόδοξη σύνθεση, προσεγγίζοντας τις εξεγέρσεις του 1848 στην Ευρώπη ως ένα ενιαίο, αν και βαθιά ανομοιογενές, φαινόμενο, που αναδιαμόρφωσε τη σχέση κοινωνίας, κράτους και πολιτικής εξουσίας.
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΚΗΣ
«Αδερφές», αρρενωποί και «τραβεστί» στη «Χαβάη» του 1960: Η κουίρ Αθήνα μιας άλλης εποχής

Ιστορία μιας πόλης / Αδερφές και τραβεστί στη «Χαβάη» του 1960: Η κουίρ Αθήνα μιας άλλης εποχής

Ποια ήταν η τρανς και κουίρ Αθήνα των δεκαετιών του 1960 και του 1970, πολύ πριν μάθουμε τους όρους; Με τον Κώστα Γιαννακόπουλο, καθηγητή Κοινωνικής και Ιστορικής Ανθρωπολογίας του Φύλου, συζητάμε το πώς αλλάζουν μέσα στον χρόνο οι έννοιες του φύλου και της ορατότητας.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ

σχόλια

3 σχόλια
Ο οποιοσδηποτε μπορει να γινει μετοχος πολιτισμου και να παραγει/συνθεσει δικου του πολιτσμο στη συνεχεια- ειναι οπεν αξεςς. Αυτο εγινε με τους Ρωμιο-Περσο-Σελτζουκους, κατι παρομοιο εγινε στη συνεχεια και με τους Οθωμανους (από τον Ορχαν στον Βαγιαζητ περασαν 50 χρονια) στη συνεχεια αν και η Ρωμαιικη αυτοκρατορια ηταν σαφως εξασθενημενη και με μικροτερη επιρροη στη δευτερη περιπτωση. Χρησιμο ειναι να αναφερουμε πως και ο Πληθωνας Γεμιστος 'σπουδασε' (ερασμους) και στην Αδριανουπολη.Το οτι ο εκλεπτυσμενος Ρουμι 'ξενερρωνε' με τους αξεστους πλην όμως εξαιρετους και απειλητικους πολεμιστες νομαδες-τσομπανους-τουρκομανους ειναι απολυτως φυσιολογικο. Χρησιμες αναφορες σχετικα με την συνθετότατη (για τα σημερινα 'καθαρα' κ ευκολα κριτιρια) ταυτοτητα της ελιτ των Σελτζουκων του Ρουμ στα παρακατω λινκζRefs:http://www.academia.edu/2581242/Harem_Christianity_The_Byzantine_Identity_of_Seljuk_Princes_in_The_Seljuks_of_Anatolia_Court_and_Society_in_the_Medieval_Middle_East_Ed._A.C.S._Peacock_S.N._Yildiz._London_2012Manuel Komnenos Mavrozomes and His Descendants at the Seljuk Court: The Formation of a Christian Seljuk-Komnenian Elite Sara Nur Yildiz
«Οι Τούρκοι είναι πλασμένοι από το Θεό μόνο για να καταστρέφουν…μέχρι το τέλος του κόσμου αυτό θα συνεχίσουν να κάνουν» (Μεβλανά, Τζελαλετίν Ελ-Ρουμί) Τουρκική κουλτούρα... η κουλτούρα του Κούκου. Οι περιστρεφώμενοι Δερβίσιδες δεν έχουν πάνω τους ΤΙΠΟΤΑ Τουρκικό, ούτε προέλευση, ούτε διατήρηση, ούτε καν ανοχή. Το μόνο που συνδέει τους Δερβίσιδες με την τουρκική κουλτούρα είναι πως αυτή τους εκδίωξε, τούς έκαψε τους τεκέδες και οι Σούφι πλέον είναι μόνο τουριστικό αξιοθέατο. Παρόλα αυτά η Τουριστική ατραξιόν των περιστρεφόμενων καραγκιόζιδων ονομάζεται Τουρκική και χρηματοδοτείται από το Τουρκικό Υπουργείο Πολιτισμού σαν Τουρκική πολιτιστική κληρονομιά. Βέβαια πρέπει να γνωρίζουμε πως το ίδιο Υπουργείο παρουσιάζει Τούρκικους χορούς από την Μαύρη Θάλασσα (σε άλλες βέβαια χώρες) με ονομασίες όπως Sera Horon, tromakton και Tik. Τούρκικη πολιτιστική κληρονομιά.
> «Οι Τούρκοι είναι πλασμένοι από το Θεό μόνο για να καταστρέφουν…μέχρι το τέλος του κόσμου αυτό θα συνεχίσουν να κάνουν» (Μεβλανά, Τζελαλετίν Ελ-Ρουμί)Διαβάζω ότι ο Celaleddin εννοούσε όχι τους Τούρκους, αλλά τους Τουρκμένους και μάλιστα ο γιος του, ο Veled Çelebi, είχε προτείνει στον σουλτάνο τη σφαγή των Τουρκμένων.
Ωραία, για κάνε τώρα τον κόπο και πές μας τις ουσιώδεις πολιτιστικές διαφορές των Τουρκμένων από τους Τούρκους.Δεν υπάρχουν.- πέρα όμως απ αυτές τις ανθυπολεπτομέρειες ο Ρούμι είχε καταλάβει τι σημαίνει για τον πολιτισμένο -τότε- κόσμο η κάθοδος των ορδών από την Μογγολία των Τούρκων,Τουρκένων, Οσμανλίδων, Ουιγούζων, Μογγόλων, Τουρκομάνων κλπ κλπ, σήμαινε πολύ πολύ πρωτόγονο αίμα και καταστροφή. Και βέβαια ο μεγάλος ήταν μέσα σε ότι είπε.-
Πρώτον: είπε κάτι τέτοιο ο Celaleddin; Στο Διαδίκτυο βρίσκω παντού μία και μόνη πηγή, το βιβλίο «Türkler'in Tarihi» του Avcıoğlu. Καλό θα ήταν να διασταυρωθεί, αλλά για την ώρα ας το δεχτούμε.Δεύτερον: ο Celaleddin προφανώς διέκρινε μεταξύ Σελτζούκων και Τουρκμένων. Άρα κάποια διαφορά θα είχαν.
Χρησιμες δημοσιευσεις που μπορει να βοηθησουν την συζητηση 1) Harem Christianity: The Byzantine Identity of Seljuk PrincesRustam Shukurov2) Manuel Komnenos Mavrozomes and His Descendants at the Seljuk Court: The Formation of a Christian Seljuk- Komnenian Elite Sara Nur Yildiz
@γουατιζλοβ 1.3.2013 | 20:46Τα άρθρα online:[Harem Christianity στο Academia.edu](http://bit.ly/YG3hjv)[Harem Christianity στο Google Books](http://bit.ly/XJKvM3)["Manuel Komnenos Mavrozomes στο Academia.edu](http://bit.ly/15pnYq0)Στο Academia.edu κάνεις μια εγγραφή (δωρεάν) και μετά κατεβάζεις ό,τι θέλεις (επίσης δωρεάν).
> Τζελαλαντίν Ρουμί Μεβλανά (το όνομά του σημαίνει «Ρωμιός», καθώς έζησε στο Ικόνιο, όπου ζούσαν κάποτε οι Ρωμαίοι, δηλαδή οι Βυζαντινοί) Οι Άραβες ονόμαζαν το Βυζάντιο «Rûm», δηλαδή «Ρωμανία», διότι ήταν η (Ανατολική) Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Όταν οι Σελτζούκοι Τούρκοι εγκαταστάθηκαν στη Μικρά Ασία και ίδρυσαν εκεί το σουλτανάτο τους, το κράτος αυτό ονομάστηκε ομοίως «Rûm». (Στη συνέχεια Rûm ονομάστηκε και η Οθωμανική Αυτοκρατορία). Ο Celaleddin Rûmî υπηρέτησε στην αυλή των Σελτζούκων, άρα ήταν κι αυτός «Ρωμαίος» (Rûmî).
Το 'Βυζαντιο' και οι ιδιοι οι 'Βυζαντινοι' Ρωμανια το ονομαζαν μεχρι το τελος (1453)και οι ιδιοι ονομαζονταν Ρωμαιοι. Ο 'Βυζαντινος' αυτοκρατορας τιτλοφορουνταν «εν Χριστώ τω θεώ πιστός βασιλεύς και αυτοκράτωρ Ρωμαίων» επισης μεχρι το τελος. Ο ορος Βυζαντιο ειναι μεταγενεστερος και κατα καποιο τροπο τεχνητος με αλλα λογια δε θα ηταν κατανοητος απο τους ανθρωπους εκεινης της εποχης με το νοημα που εχει πλεον ο όρος. Ο 'Βυζαντινος' της εποχης θα καταλαβαινε τον ορο Βυζαντιο ως την αρχαιζουσα ονομασια της Κων/πολης. Ενδιαφερον ειναι πως το Ναυπλιο ως κτηση της Γαληνοτατης Δημοκρατιας της Βενετιας ονομαζοταν επισημως 'Napoli di Romania'. Οι τσιγγανοι αυτοαποκαλουνται Ρομά και οι Βλαχοι (του Μετσοβου ας πουμε) αυτοαποκαλουνται 'Αρμανοι'. κτλ κτλ κτλ