Αρχαία Μεσσήνη

 

 

Η πόλη ιδρύθηκε το χειμώνα του 370 π.Χ.-369 π.Χ. από τον Θηβαίο στρατηγό Επαμεινώνδα, μετά τη νίκη του επί των Σπαρτιατών στη μάχη των Λεύκτρων και την εισβολή του στη Λακωνία. 

 

Η Μεσσήνη είναι μια από τις σημαντικές σε μέγεθος, μορφή και διατήρηση πόλεις της αρχαιότητας, που έχει ακόμη πολλά να προσφέρει. Δεν διαθέτει μόνον ιερά και δημόσια οικοδομήματα, αλλά και οχυρώσεις επιβλητικές και κατοικίες και ταφικά μνημεία. Διαθέτει, εκτός των άλλων, το σπάνιο προνόμιο να μην έχει καταστραφεί ή καλυφθεί από νεότερους οικισμούς και να βρίσκεται σε ένα κατ' εξοχήν μεσογειακό αλώβητο φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό αυτό περιβάλλον συνδυάζει την ορεινή μεγαλοπρέπεια των Δελφών και τη χαμηλή παραποτάμια γαλήνη της Ολυμπίας, με τον δεσπόζοντα γυμνό ασβεστολιθικό όγκο της Ιθώμης, όπου η ακρόπολη, και την χαμηλή εύφορη κοιλάδα γύρω από την αρχαία πόλη.

Αρχαιολογική Εταιρεία για τις ανασκαφές στην Αρχαία Μεσσήνη - ancientmessene.gr

 

 

Φωτ. Σπύρος Στάβερης

 

 

 

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Θέατρο Μεσσήνης

Το Θέατρο της Μεσσήνης, για το οποίο μόνον έμμεση μνεία γίνεται από τον Παυσανία (4.32.6), αποκαλύφθηκε ΒΔ του Ασκληπιείου και 50μ. δυτικά της Αγοράς. Κατασκευάστηκε τον 3ο-2ο αι. π.Χ. και είναι από τα μεγαλύτερα της αρχαιότητας. Το πλάτος του φτάνει τα 98.60μ., και η διάμετρος της ορχήστρας του τα 23.46μ. Χρησιμοποιείτο για ψυχαγωγία των πολιτών, αλλά και για συγκεντρώσεις πολιτικού χαρακτήρα, όπως μαρτυρούν τα επιγραφικά ευρήματα. Στους Ρωμαϊκούς Αυτοκρατορικούς χρόνους(1ος-2ος αι. μ.Χ.) έλαβε τη σημερινή του μορφή μετά από ριζικές μετατροπές, που έγιναν στο κοίλο και στη σκηνή της Ελληνιστικής περιόδου. Η εκτεταμένη καταστροφή του κοίλου οφείλεται κυρίως στους κατοίκους του οικισμού της Πρωτοβυζαντινής και Βυζαντινής εποχής, οι οποίοι μετέτρεψαν το θέατρο σε "λατομείο" αποκομίζοντας οικοδομικό υλικό για τις ανάγκες τόσο του οικισμού, όσο και της γειτονικής Βασιλικής. [...]

Το Θέατρο της Μεσσήνης φαίνεται ότι εγκαταλείφθηκε ήδη στα τέλη του 3ου με αρχές του 4ου αι. μ.Χ. Τούτο συμπεραίνεται από την χρήση λιθοπλίνθων του αναλήμματος του κοίλου στην τελευταία οικοδομική φάση της Κρήνης Αρσινόης, η οποία ανάγεται στους χρόνους του Διοκλητιανού (284-305 μ.Χ.).
Γεωργία Χατζή - Σπηλιοπούλου, αρχαιολόγος

Υπ. Πολιτισμού - odysseus.culture.gr

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Ιερά στην Ιθώμη

Τον 19ο αιώνα ερευνήθηκαν από τον Ph. Le Bas θεμέλια ιωνικού ναϊσκου με δύο κίονες εν παραστάσι, βωμό και περίβολο τεμένους στην τοποθεσία "Σπέλουζα", ΒΑ του χωριού Μαυρομάτι, πάνω σε πλάτωμα, στο μέσον περίπου της απόστασης προς την κορυφή της Ιθώμης. Στην ταύτιση του ιερού οδήγησε η ανεύρεση επιγραφών. Από την εποχή του εντοπισμού του (1843) το ιερό εξαφανίστηκε εντελώς από τον χρόνο και τη βλάστηση. Στο πλαίσιο του εκτεταμένου και συστηματικού ανασκαφικού έργου στην Αρχαία Μεσσήνη υπό την διεύθυνση του καθηγητή Πέτρου Γ. Θέμελη αποκαλύφθηκαν και αποτυπώθηκαν τα θεμέλια του ιερού (16.70 Χ 10.60μ.). Η θέση του τοπογραφήθηκε και εντάχθηκε στο τοπογραφικό της αρχαίας πόλης.

Στο μέσον του ιωνικού εν παραστάσι ναού σώζεται στη θέση του το ασβεστολιθικό βάθρο του λατρευτικού αγάλματος. Επίσης, αποκαλύφθηκε ο βωμός, τμήμα του περιβόλου και προσκτίσματα νότια και ΝΔ του τεμένους. Σύμφωνα με την πρόταση του Le Bas,η Άρτεμις Λιμνάτις πρέπει, ως φαίνεται, να ταυτιστεί με την Λαφρία, πανάρχαια προελληνική θεότητα της φύσης, της ζωής και του θανάτου. Το γεγονός ότι ο Παυσανίας δεν μνημονεύει το σημαντικό σε ποιότητα και μέγεθος ιερό της Αρτέμιδος Λιμνάτιδος, μπορεί να ερμηνευθεί από την ταύτιση της Λαφρίας με την Λιμνάτιδα και την αναφορά του περιηγητή στην Λαφρία Αρτέμιδα, της οποίας αναφέρει άγαλμα, έργο του Μεσσήνιου γλύπτη Δαμοφώντος, και λατρευτικά δρώμενα προς τιμήν της, ανάλογα των οποίων τελούνταν στην Πάτρα. Οι Μεσσήνιοι δέχτηκαν και υιοθέτησαν τη λατρεία της Αρτέμιδος Λαφρίας από τους κατοίκους της Καλυδώνος όταν αυτοί είχαν εγκατασταθεί στη Ναύπακτο ως εξόριστοι-φυγάδες από τον τόπο τους. [...]

Γεωργία Χατζή - Σπηλιοπούλου, αρχαιολόγος

Υπ. Πολιτισμού - odysseus.culture.gr

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Οχυρώσεις Μεσσήνης

Ο επιβλητικός οχυρωματικός περίβολος της Μεσσήνης με τις πύλες και τους πύργους του σηματοδοτεί την επανίδρυση του ελεύθερου μεσσηνιακού κράτους μετά τη μάχη στα Λεύκτρα (371 π. Χ.) από τον Θηβαίο στρατηγό Επαμεινώνδα και τους Αργείους συμμάχους. Το 369 π.Χ. ιδρύεται εντός των τειχών, στους πρόποδες του όρους Ιθώμη, η νέα πρωτεύουσα Μεσσήνη, ομώνυμη της προδωρικής, μυθοποιημένης βασίλισσας. Ο Παυσανίας αναγνωρίζει την υπεροχή των οχυρώσεων της Μεσσήνης σε σύγκριση με άλλες φημισμένες της εποχής, όπως αυτές της Βαβυλώνας, του Βυζαντίου και της Φωκικής Αμβρόσσου. Ο αρχαίος γεωγράφος και ιστορικός Στράβων(1ος αι. π. Χ.) συγκρίνει το οχυρό της Ιθώμης από στρατηγικής σημασίας με αυτό της Κορίνθου.

Οι οχυρώσεις της Μεσσήνης διατηρούνται καλύτερα στη ΒΒΔ πλευρά, που ουσιαστικά πλαισιώνει την Αρκαδική Πύλη στις δύο πλευρές της. Η πορεία του οχυρωματικού περιβόλου παρακολουθείται με ακρίβεια σε μήκος 9,5 χλμ. με βάση τα σωζόμενα ίχνη.Τα τείχη περικλείουν και την κορυφή της Ιθώμης, όπου βρισκόταν η ακρόπολη και το ιερό του Διός Ιθωμάτα, κοντά στην εγκαταλελειμμένη πλέον σήμερα παλιά μονή Βουλκάνο ή Βουρκάνο. Ίχνη από την λατόμευση των μεγάλων ορθογωνίων ασβεστολίθων, που χρησιμοποιήθηκαν στην οικοδόμηση των οχυρώσεων, διασώζονται και σήμερα στον βραχώδη όγκο της Ιθώμης. [...]

Γεωργία Χατζή - Σπηλιοπούλου, αρχαιολόγος

Υπ. Πολιτισμού - odysseus.culture.gr

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη
Λίθινες τράπεζες που φέρουν κωνικές κοιλότητες μέτρησης στην άνω επιφάνειά τους. Εδώ γινόταν από τους αγορανόμους ο έλεγχος χωρητικότητας των δοχείων που χρησιμοποιούσαν οι έμποροι για την πώληση ξηρών καρπών και σιτηρών.

 

Κρήνη Αρσινόη

Το μεγάλο κρηναίο οικοδόμημα, που αποκαλύφθηκε μεταξύ του Θεάτρου και της μεγάλης βόρειας στοάς της Αγοράς της Μεσσήνης, ταυτίζεται με την Κρήνη Αρσινόη, για την οποία μας πληροφορεί ο Παυσανίας. Σύμφωνα με αυτόν, η Κρήνη πήρε το όνομά της από την Αρσινόη, κόρη του μυθικού βασιλιά της Μεσσηνίας Λεύκιππου και μητέρα του Ασκληπιού. Η κατασκευή της ανάγεται στα τέλη του 3ου αι. π. Χ., ενώ μετατροπές και επισκευές στο οικοδόμημα πραγματοποιήθηκαν κατά τον 1ο και 3ο αι. μ.Χ.

Η Κρήνη Αρσινόη αποτελείται από επιμήκη δεξαμενή μήκους περίπου 40μ., που βρίσκεται μπροστά από αναλημματικό τοίχο. Ανάμεσα στη δεξαμενή και στο ανάλημμα υπήρχε αβαθής στοά από ιωνικούς ημικίονες. Στο μέσον ακριβώς της επιμήκους δεξαμενής αποκαλύφθηκε ημικυκλικό βάθρο, όπου είχε ανιδρυθεί γλυπτική σύνθεση (σύνταγμα) από χάλκινους ανδριάντες. Χαμηλότερα από την επιμήκη δεξαμενή υπήρχαν δύο ακόμη δεξαμενές συμμετρικά τοποθετημένες, δεξιά και αριστερά από πλακόστρωτο αίθριο.

Στα τέλη του 3ου αι. π.Χ. (α' οικοδομική φάση) δωρική κιονοστοιχία έκλεινε την πρόσοψη της κρήνης, η οποία, σύμφωνα με τις επιγραφές, καταργήθηκε στα χρόνια του Νέρωνα (β' οικοδομική φάση-1ος αι. μ.Χ.). Σωζόμενη επιγραφή επιβεβαιώνει την ταύτιση της κρήνης με το κτίσμα που περιγράφει ο Παυσανίας, και υποδεικνύει, ότι στην ημικυκλική εξέδρα της επάνω επιμήκους δεξαμενής πρέπει να είχαν στηθεί χάλκινα αγάλματα της οικογένειας του Αυγούστου. [...]

Ο Παυσανίας αναφέρει, ότι από την Κρήνη Αρσινόη δεχόταν νερό η πηγή Κλεψύδρα, που βρίσκεται μέσα στο σημερινό χωριό Μαυρομάτι, δίπλα στο υστεροβυζαντινό εκκλησάκι του Αη Γιάννη του Ριγανά. Σύμφωνα με τον αρχαίο περιηγητή, όταν οι Κουρήτες απήγαγαν τον Δία-βρέφος σώζοντάς τον από τη φονική οργή του πατέρα του Κρόνου, τον παρέδωσαν στις τοπικές νύμφες Ιθώμη και Νέδα. Εκείνες έλουσαν το βρέφος στην πηγή, η οποία ονομάστηκε Κλεψύδρα (κλέπτω+ύδωρ) σε ανάμνηση της απαγωγής/κλοπής του θεϊκού βρέφους.

Η αρχαία Κρήνη Κλεψύδρα είχε μνημειακές διαστάσεις, αλλά τα αρχιτεκτονικά μέλη της έχουν ενσωματωθεί σε νεώτερες κατασκευές. Η ανασκαφή στο χώρο έδειξε, ότι αποτελείτο από μεγάλο προστώο (6Χ12μ. περίπου), από το οποίο σωζόταν τμήμα του στυλοβάτη και μέρος πλακόστρωσης από επιμελημένους πωρόπλινθους. Στο αρχαίο ανάλημμα της συλλέκτριας δεξαμενής εδράζεται σύγχρονο ανάλημμα. Στη θέση της αρχαίας δεξαμενής κατασκευάστηκε νεώτερη από σκυρόδεμα στις αρχές της δεκαετίας του ΄50. Στο χώρο της αρχαίας κρήνης λειτουργούσε αποθέτης ιερού, αφιερωμένου στον Αχελώο, χθόνια θεότητα του νερού (9ος/8ος αι. π.Χ.)
Γεωργία Χατζή - Σπηλιοπούλου, αρχαιολόγος

Υπ. Πολιτισμού - odysseus.culture.gr 

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Η Αγορά

Με την Αγορά και συγκεκριμένα με τον ναό του Διός Σωτήρος, το άγαλμα του οποίου μνημονεύει ο Παυσανίας (4.31. 6), πρέπει να σχετίζονται θραύσματα θωρακίου από ντόπιο ψαμμιτικό επιχρισμένο πωρόλιθο, που φέρουν μέσα σε ρομβοειδές πλαίσιο τον φτερωτό κεραυνό του Διός. Από τον ναό του Ποσειδώνος, που επίσης μνημονεύει ο Παυσανίας, προέρχονται διάσπαρτα πώρινα δωρικά μέλη και ανάγλυφες μετόπες, μια από τις οποίες, του 3ου αιώνα π.Χ., εικονίζει τη δεμένη σε βράχο Ανδρομέδα και τον δράκοντα φύλακα της. Μια άλλη παριστάνει σε ανάγλυφο, επίσης του 3ου αιώνα π.Χ., θαλάσσιο ίππο με κολοσσιαία στριφογυριστή ψαροουρά που φέρει στη ράχη του Τρίτωνα ή Νηρηίδα.

Στην αγορά υπήρχαν επίσης ο ναός της Αφροδίτης και της Μητέρας των Θεών (Κυβέλης). Έχει έλθει στο φως ο δωρικός περίπτερος ναός της θεοποιημένης πρώτης βασίλισσας της χώρας Μεσσήνης. Ο Παυσανίας περιγράφει το χρυσόλιθο λατρευτικό άγαλμα της θεάς και την τοιχογραφία του Ομφαλίωνα στο βάθος του σηκού. Κατά μήκος της νότιας πλευράς του ναού υπάρχει σειρά ενεπίγραφων βάθρων για την ανίδρυση χάλκινων ανδριάντων Ρωμαίων αυτοκρατόρων (Κλαυδίου, Γερμανικού, Αδριανού, Μάρκου Αυρηλίου, Φαυστίνας της νεότερης, Γαλερίου κ.ά.). Κατά μήκος της βόρειας πλευράς του ίδιου ναού βρέθηκαν επτά στήλες με ψηφίσματα σχετικά με την κατανομή γης. Αμέσως βόρεια από τον ναό της θεάς Μεσσήνης σώζονται τα ερείπια του Βουλείου. Μπροστά στη νότια πρόσοψή του βρέθηκαν στήλες με ψηφίσματα προς τιμή Μεσσήνιων δικαστών.

Δήμος Μεσσήνης

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη
Στοά δωρικού ρυθμού στη δυτική πλευρά της αγοράς. Κατασκευάστηκε στον 3ο αι. π.Χ., επισκεύαστηκε στον 1ο αι. μ.Χ. και χρησιμοποιήθηκε ως τα τέλη του 4ου αι. μ.Χ. Σε επιστύλιο σώζεται επιγραφή σχετική με ανανέωση επιχρισμάτων και επισκευής οροφής. Συνδέεται με περιστύλιο αίθριο στα ανατολικά που λειτουργούσε ως κρεοπώλιον, φέρει ψηφιδωτό δάπεδο και έναν διάτρητο λίθο όπου έδεναν τα ζώα για σφαγή.

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη
Το ταφικό μνημείο Κ3 στο Στάδιο μετά την αναστήλωσή του. 'Οπως αναφέρει ο καθηγητής Πέτρος Θέμελης, η αμφίκοιλη κωνική στέγη του με το λίθινο αγγείο πάνω σε κορινθιακό κιονόκρανο στην κορυφή είναι μοναδική για τον 3ο αι. π.Χ. τουλάχιστον.

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη
Προτομή του Ηρακλή

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Το Στάδιο και το Γυμνάσιο

Το Στάδιο και το Γυμνάσιο ανήκουν στα πιο εντυπωσιακά οικοδομικά συγκροτήματα της Μεσσήνης που συντίθενται σε ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο. Το βόρειο πεταλόσχημο τμήμα του Σταδίου περιλαμβάνει 19 κερκίδες με 18 σειρές λίθινων εδωλίων που διαχωρίζονται από κλιμακοστάσια. Περιβάλλεται από δωρικές στοές όπου στεγάζονταν το Γυμνάσιο. Η δυτική στοά διακόπτεται σε μήκος 110 μ. από το βόρειο άκρο της και καταλήγει σε περίστυλο αίθριο δωρικού ρυθμού που αναγνωρίζεται ως Παλαίστρα. Ενεπίγραφα βάθρα στημένα μεταξύ των κιόνων της δυτικής στοάς έφεραν ανδριάντες Γυμνασιαρχών, ενώ πολλοί κατάλογοι εφήβων βρίσκονταν γύρω.

Πίσω από τη δυτική στοά στεγάζεται το τέμενος του Ηρακλή και του Ερμή με το ναό και τα λατρευτικά αγάλματά τους. Το κολοσσιαίων διαστάσεων λατρευτικό άγαλμα του Ηρακλή ήταν έργο του Απολλωνίου Ερμοδώρου και του γιού του Δημητρίου από την Αλεξάνδρεια. Απέναντι από το Πρόπυλο ήταν στημένο το άγαλμα του αθηναίου ήρωα Θησέα. Το βόρειο μέρος του Σταδίου είχε μετατραπεί σε αρένα μονομαχιών κα θηριομαχιών στα ύστερα ρωμαϊκά χρόνια.

Δήμος Μεσσήνης

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Το Ηρώο (Μαυσωλείο των Σαιθιδών)

Το τετρακιόνιο πρόστυλο δωρικό οικοδόμημα (7,44μ. x 11,60μ.) που εδράζεται σε υψηλό πόδιο λειτουργούσε ως Μαυσωλείο ενταφιασμού με της επιφανούς οικογένειας των Σαιθιδών από τον 1ο έως τον 3ο αιώνα μ.Χ. ορισμένοι Σαιθίδες κατείχαν υψηλά αξιώματα ως Μέγιστοι Αρχιερείς και Ελλαδάρχες του κοινού των Αχαιών κατά την περίοδο της Ρωμαιοκρατίας.

Δήμος Μεσσήνης

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη

 

Αρχαία Μεσσήνη