Γεννήθηκα στη Γεωργία, στην περιοχή Πορτζόμι, ένα μεγάλο και χιονισμένο βουνό του Καυκάσου, που σήμερα είναι πολύ τουριστικό μέρος. Τα πρώτα μου χρόνια, ομολογώ, δεν θυμάμαι να είχαμε τόσο μεγάλες δυσκολίες, ευτυχώς υπήρχαν ακόμα δουλειές και διάφορα εργοστάσια στην περιοχή, που έβγαζαν από αυτοκίνητα μέχρι έπιπλα, κρύσταλλα, ρούχα και παπούτσια. Όταν όμως κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση, δυστυχώς αυτά διαλύθηκαν, μείναμε χωρίς δουλειά, μπήκαμε στην παγκόσμια αγορά με κακό σχεδιασμό και πουλούσαμε τα προϊόντα σε τιμές-χάρισμα. Εγώ είχα σπουδάσει νοσηλεύτρια στο Κουτάισι, μια παραθαλάσσια πανέμορφη πόλη στην Κολχίδα, όπου έμεναν πολλοί μας συγγενείς. Δεν έβρισκα τρόπο να αξιοποιήσω τις σπουδές μου όμως.
• Η ιστορία της μετανάστευσής μου ξεκινά με δυσκολίες. Το 1990, ο άνδρας μου έφυγε ξαφνικά από τη ζωή από ένα αυτοκινητικό δυστύχημα. Ήταν ακριβώς 44 χρονών. Έμεινα μόνη μου με δυο παιδιά ορφανά και έναν πατέρα ηλικιωμένο. Στη Γεωργία τότε η κατάσταση ήταν αφόρητη. Δεν έβρισκα να δουλέψω, δεν μπορούσα να προσφέρω στα παιδιά μου τίποτα, ούτε είχα ξεκάθαρο σκοπό στη ζωή μου. Τα παιδιά μου ήταν ακόμα πολύ μικρά, ο Μιχάλης μου ήταν 14 χρονών, η Νάζη μόλις 10. Ήταν πολύ αγαπητός ο άντρας μου και η οικογένεια του, αλλά φαντάζεστε πόσο δύσκολη είναι η ζωή όταν είσαι μια μόνη μητέρα με δύο παιδιά, σε μια χώρα που δεν μπορεί να σου προσφέρει τίποτα.
Η καταγωγή της οικογένειάς μου είναι από τον Πόντο, και ποτέ στη Γεωργία δεν μας θεώρησαν δεύτερης κατηγορίας. Οι παππούδες μου και τα πεθερικά μου έφτασαν στην περιοχή ως πρόσφυγες το 1920 από τη Μικρά Ασία, διέσχισαν με καράβι τη Μαύρη Θάλασσα και εγκαταστάθηκαν στη Γεωργία.
• Εκείνα τα χρόνια, σιγά σιγά, ο κόσμος άρχιζε να φεύγει και κατά κύριο λόγο να πηγαίνει στην Τουρκία για να βρει δουλειά. Εγώ, βέβαια, δεν ήθελα να πάω με τίποτα, μου φαινόταν πολύ δύσκολο. Ωστόσο, όταν ξεκίνησαν πολλοί Έλληνες ποντιακής καταγωγής να κατεβαίνουν στην Ελλάδα, έμαθα πως τους δέχονταν λόγω της καταγωγής τους και τους έδιναν βίζα, όπως και σ’ εμάς, που ήμασταν Πόντιοι. Βέβαια επαφές δεν είχαμε, ούτε τηλέφωνα, αλλά, ευτυχώς, όποιος επέστρεφε στα μέρη μας, μας μετέφερε τα νέα. Έτσι λοιπόν, μια μέρα γύρω στο 1992 επέστρεψε στη Γεωργία ο ξάδελφος του άντρα μου, που εδώ και χρόνια μένει πλέον στην Κατερίνη. Ήρθε κατευθείαν στο σπίτι μου ο άνθρωπος, γιατί ήθελε να μάθει πώς τα βγάζουμε πέρα, και μου εξήγησε τη διαδικασία. «Μπορείς να έρθεις και συ, Ράνια, ευχαρίστως θα σε φιλοξενήσουμε εμείς για μερικούς μήνες, να μαζέψεις μερικές δεκάδες χιλιάδες δραχμές, δουλεύοντας κάποιους μήνες, ώστε να βοηθήσεις τα παιδιά σου». Έτσι, λοιπόν, αποφάσισα κι εγώ να κατέβω στην Ελλάδα.
• Έφτασα στην Κατερίνη τον Δεκέμβρη του 1996, αφού άφησα πρώτα τα παιδιά μου στην αδελφή μου για να τα κρατήσει. Αμέσως άρχισα να αναζητώ ευκαιρίες και δουλειές, η Κατερίνη όμως ήταν μικρή πόλη και δεν ήταν καθόλου εύκολο. Ευτυχώς, κάποιος γνωστός μας είπε πως στην Αθήνα υπήρχαν γραφεία εύρεσης εργασίας, έτσι, μετά από λίγο, κατέβηκα στην πρωτεύουσα. Αμέσως βρέθηκε μια ηλικιωμένη κυρία στην Ηλιούπολη που αναζητούσε μια κοπέλα στην ηλικία μου. Όταν, μάλιστα, της είπαν πως είμαι Πόντια από τη Γεωργία χάρηκε αφάνταστα. Χάρηκα κι εγώ που μια οικογένεια με καλοδέχτηκε στο σπίτι της, για να προσέξω μια κυρία μεγάλης ηλικίας, που ήταν μόνη της στο σπίτι. Ήταν χρυσός άνθρωπος η κυρία Στέλλα και κοντά της, μετά από μερικούς μήνες, ξεκίνησα δειλά δειλά να καταλαβαίνω και να μιλάω τα ελληνικά. Εκείνη τριγυρνούσε στο σπίτι και μου έδειχνε τα αντικείμενα κι εγώ είχα το τετράδιό μου και έγραφα τις λέξεις.
• Τις πρώτες μέρες δεν αντιμετώπισα δυσκολίες με τους ανθρώπους αλλά τον πόνο τού να είμαι μακριά από τα παιδιά μου. Είχαμε τις τηλεκάρτες τότε και επικοινωνούσαμε, και ευτυχώς με άφηνε η κυρία Στέλλα να τηλεφωνώ και από το σταθερό για να μαθαίνω τα νέα τους. Ήταν αφάνταστα δύσκολο, παρότι ήμουν κοντά σε μια υπέροχη οικογένεια, να βρίσκομαι τόσο μακριά από τη δική μου. Τα βράδια δεν με έπαιρνε ο ύπνος, δεν μπορούσα να ησυχάσω μακριά τους. Τι να κάνουν, πώς διαβάζουν, πως ντύνονται, νιώθουν αγάπη; Αυτές είναι οι ανησυχίες της μάνας. Έκλαιγα ασταμάτητα και στριφογυρνούσα στο κρεβάτι μου ξανά και ξανά, και κάπως έτσι περνούσαν οι μέρες και οι νύχτες.
• Το 1999 κατόρθωσα επιτέλους να πάρω την πράσινη κάρτα και μπορούσα πια να επιστρέψω στα παιδιά μου. Δηλώθηκα πως είμαι εδώ και έβαλα όλη αυτήν τη γραφειοκρατία σε μια σειρά. Ήταν δαιδαλώδης διαδικασία όταν την ξεκίνησα, έπρεπε να πηγαίνω συνεχώς στο Γραφείο Αλλοδαπών, χωρίς να ξέρω τη γλώσσα, τους ανθρώπους. Ευτυχώς, οι οικογένειες στις οποίες δούλευα πάντοτε με διευκόλυναν. Η κυρία Στέλλα ήταν πολύ μεγάλη σε ηλικία, δεν μπορούσε φυσικά να με συνοδεύσει, αλλά πάντοτε μου έγραφε ένα σημείωμα με τη διεύθυνση του σπιτιού μας, τις οδηγίες για τα χαρτιά και μου έδινε μαζί και χρήματα για πληρώνω το ταξί να με πηγαίνει στο υπουργείο Δικαιοσύνης. Σιγά σιγά τα κατάφερα.
• Στη συνέχεια επέστρεψα μαζί με τα παιδιά μου από τη Γεωργία και αφού άλλαξα διάφορες δουλειές, βρέθηκα για ένα διάστημα να προσέχω τα παιδιά μιας οικογένειας. Τα μεγάλωσα ως babysitter τους, τα φρόντιζα και τους μαγείρευα, παίζαμε μαζί και πηγαίναμε βόλτες στο πάρκο. Ήταν πολύ χαριτωμένα πλάσματα, και μέχρι σήμερα τα έχω στην καρδιά μου σαν δική μου οικογένεια. Ύστερα, γύρω στο 2001, πήγα στο Ερρίκος Ντυνάν όπου εργάστηκα ως νοσηλεύτρια και έμεινα στο νοσοκομείο περίπου τεσσεράμισι χρόνια.
• Μια μέρα, το 2006, αφού πλέον είχα αρχίσει να έχω προβλήματα με τη μέση μου και κουραζόμουν πολύ στο νοσοκομείο, από μια γνωστή μου οικογένεια έμαθα πως μια ηλικιωμένη κυρία αναζητούσε μια κοπέλα για παρέα. Πήγα μήνα Μάρτιο, λοιπόν, να συναντήσω την κυρία Μαρία, την εποχή που η Νάζη μου ήταν έγκυος με τον Νικόλα, το πρώτο της παιδί. Τα θυμάμαι ως τα πιο ευτυχισμένα χρόνια της ζωής μου ‒ και η κυρία Μαρία ήταν τότε ακόμα πολύ καλά στην υγεία της. Θυμάμαι, όταν τη συνάντησα αρχικά, στο πρώτο μας ραντεβού, αφού πρώτα συζητήσαμε, τη ρώτησα: «Κυρία Μαρία, να σας ρωτήσω κάτι, πού είναι η γιαγιά που θα προσέχω;». «Εγώ είμαι!» μου απάντησε χαμογελώντας πονηρά. «Μα τι λέτε, εσείς είστε η γιαγιά; Αφού είστε σαν και μένα, τι έχετε να σας φροντίζω;» της είχα αποκριθεί. «Ακόμα καλά είμαι, δεν έχω κάτι για να με φροντίσεις», είχε πει. «Θέλω απλώς να έχω μια παρέα, να μην είμαι μόνη μου».
• Περάσαμε υπέροχα χρόνια με την κυρία Μαρία. Παντού πηγαίναμε παρέα ‒ τι εστιατόρια και καφέδες, βαφτίσια και γάμους, επισκέψεις και υποδοχές στο σπίτι. Μόνο γλυκιές αναμνήσεις έχω και μέχρι σήμερα αγαπώ όλη της την οικογένεια σαν να είναι αδέλφια μου. Αυτό είναι το υπέροχο για μένα, αισθάνομαι σαν να έχω μία ακόμα δική μου οικογένεια στην Ελλάδα. Δεν έχω τα λόγια να τα περιγράψω πιο όμορφα.
• Είναι, βέβαια, δύσκολο να χάνεις τους ανθρώπους που προσέχεις. Μέχρι και σήμερα μου είναι αδύνατο να ξεχάσω την κυρία Μαρία, τόσο δέθηκα μαζί της. Ήταν ο πιο γλυκός άνθρωπος, ποτέ δεν μου έκανε ούτε το παραμικρό παράπονο. Μια μέρα τη χτύπησε αυτοκίνητο την καημένη, μετά το ατύχημα αρρώστησε και δυστυχώς πήρε την κάτω βόλτα. Δεν θα ξεχάσω ποτέ όταν με κοίταξε με δάκρυα στα μάτια και μου είπε: «Ράνια, μη με αφήσεις ποτέ. Κάτσε μαζί μου, και ας φύγω στα χέρια σου». Κι εγώ δεν ήθελα με τίποτα να την αφήσω σε ξένα χέρια. Ακόμα θυμάμαι πώς με χάιδευε, ακόμα κι όταν ήταν δύσκολα ‒ είχε πλέον χάσει τη μνήμη της και δεν μπορούσε να μιλήσει πολύ. Κάθε βράδυ, όμως, μου ζητούσε να κάθομαι δίπλα της. «Φοβάμαι τον θάνατο, Ράνια μου, μα όταν σε έχω δίπλα μου δεν τον φοβάμαι», μου έλεγε. Κι εγώ καθόμουν για ώρες δίπλα της, στο κρεβάτι της.
• Αν δεν είχα ζήσει τον τραγικό θάνατο του γιου μου, του Μιχάλη, ίσως σήμερα να ήμουν ευτυχισμένη. Τώρα είμαι μονάχα μια πικραμένη μάνα, επειδή πριν από κάποια χρόνια έχασα ξαφνικά το ίδιο το παιδί μου. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη δυσκολία και βαρύτερος πόνος στη ζωή.
• Όταν ήρθε η κόρη μου μαζί μου, και ξεκινούσε τη ζωή της στην Ελλάδα, ήθελε πάση θυσία να σπουδάσει. Δεν ήθελε να μιλάει ελληνικά έτσι χύμα και λάθος, όπως τα έμαθα εγώ. Πήγε, λοιπόν, στου Ζωγράφου, στο Πανεπιστήμιο, και γράφτηκε για να μάθει να διαβάζει τη γλώσσα σωστά και όμορφα. Για μένα είναι τεράστια η χαρά που κατάφερε να μάθει ελληνικά, και από εκεί να πάρει το δίπλωμά της και να προκόψει. Στην αρχή έβρισκε δουλειές, έκανε babysitting σε μια γνωστή μας οικογένεια, στη συνέχεια δούλεψε σε αλυσίδες σούπερ-μάρκετ και καφέ. Πήρε τα μαθήματά της από όλα αυτά και το 2019 έφτασε να κυνηγήσει τον στόχο και όνειρό της και άνοιξε το Tone House, έναν φούρνο που φτιάχνει παραδοσιακές γεωργιανές πίτες και ψωμί και γλυκά. «Tone» είναι ο πήλινος φούρνος όπου φτιάχνουμε ψωμί, πάντοτε με υγιεινό προζύμι, πέρα ως πέρα σπιτικό, όλα ζυμωμένα με το χέρι.
• Αισθάνομαι τόσο περήφανη για την κόρη μου, που τα κατάφερε, και για μένα, που άρπαξα τις ευκαιρίες που μου δόθηκαν στην Ελλάδα. Νιώθω επίσης απεριόριστη ευγνωμοσύνη που οι οικογένειες για τις οποίες δούλεψα με έκαναν να αισθάνομαι καλά, να μην έχω πίκρες από κανέναν, βοήθησαν να ανοίξει ο δρόμος εδώ για την οικογένειά μου, δείχνοντάς μας εμπιστοσύνη. Έχει μεγάλη σημασία το να περιτριγυρίζεσαι από καλούς ανθρώπους. Καταλήγεις να αγαπάς και την οικογένεια που σε εμπιστεύεται αλλά και την ίδια την χώρα.
• Οι Έλληνες και οι Γεωργιανοί έχουμε πολλά κοινά, από τη θρησκεία μέχρι την πίστη μας στην αξία της οικογένειας. Οι συνήθειές μας μοιάζουν πολύ, και ιστορικά είμαστε δυο λαοί πολύ αγαπημένοι. Η καταγωγή της οικογένειάς μου είναι από τον Πόντο, και ποτέ στη Γεωργία δεν μας θεώρησαν δεύτερης κατηγορίας. Οι παππούδες μου και τα πεθερικά μου έφτασαν στην περιοχή ως πρόσφυγες το 1920 από τη Μικρά Ασία, διέσχισαν με καράβι τη Μαύρη Θάλασσα και εγκαταστάθηκαν στη Γεωργία.
• Πριν από κάποια χρόνια, μετά τις αφάνταστα οδυνηρές απώλειες που βίωσα, η Νάζη μου έφερε στη ζωή το δεύτερο εγγονάκι μου. Αυτό ήταν για μένα χάρισμα Θεού, κλειδί της καρδιάς μου που την άνοιξε και πάλι διάπλατα. Κάτι σου δίνει η ζωή και κάτι σου παίρνει, και αν πήρε από μένα πολλά, μου χάρισε αυτό το γλυκό πλάσμα. Βλέπω τα εγγονάκια μου και παρότι είναι πολύ δύσκολο για όλους μας που χάσαμε τον Μιχάλη μας, η ζωή συνεχίζεται και ας μη φεύγει ποτέ το βάρος της απώλειας για τη μάνα.
• Ο μεγάλος μου εγγονός, ο Νικόλας, έχει πλέον μεγαλώσει, έχει κλείσει τα 15 και έχει κλίση στα μαθηματικά. Τα εγγόνια μας είναι δυο φορές παιδιά μας, που λένε και οι Έλληνες. Τον μεγάλωσα στο σπίτι της κυρίας Μαρίας και ακόμα και τα χρόνια που ήταν βυθισμένη στην άνοια και δεν ξεστόμιζε κουβέντα, είχε πάντα την προσοχή της στο εγγονάκι μου. Δεν θα το ξεχάσω ποτέ.
• Όταν πρωτοήρθα, συνάντησα μια άλλη Ελλάδα από αυτήν που βιώνουμε σήμερα. Έχουν αλλάξει πολλά, δεν αισθάνομαι βέβαια τον ρατσισμό, αλλά υπάρχει ανασφάλεια και έλλειψη εμπιστοσύνης στους ανθρώπους. Τότε θυμάμαι καθαριότητα, ομορφιές, ο κόσμος μού απαντούσε πρόθυμα όταν ζητούσα βοήθεια με τα σπασμένα ελληνικά μου. Ήταν όλα πιο ανθρώπινα. Σήμερα όλοι φοβούνται μην τυχόν σου αρπάξει κανείς την τσάντα. Τη δεκαετία της κρίσης ήταν πολύ δύσκολα τα πράγματα και για μένα, όπως και για όλους τους Έλληνες. Το ίδιο αισθανόμασταν όλοι, όπως και σήμερα, που οι μισθοί και οι συντάξεις δεν φτάνουν. Πολύς κόσμος δεν αντέχει, και αξίζει να λέμε την αλήθεια.
• Επιστρέφω καμιά φορά στη Γεωργία. Τώρα που μεγάλωσα αισθάνομαι ακόμα περισσότερο πως είναι η πατρίδα μου. Στην Ελλάδα, βλέπεις, δεν μπόρεσα να αποκτήσω δικό μου διαμέρισμα. Και δεν θα μπορέσω ποτέ να πληρώσω ενοίκιο με τη σύνταξη που περιμένω να πάρω, κι ας έχω συγκεντρώσει όλα τα ένσημα. Έχω, λοιπόν, στην πατρίδα μου το σπίτι μου και θα γυρίσω εκεί να περάσω τα γεράματά μου. Δυστυχώς, δεν είχα τη δυνατότητα να μαζέψω τα χρήματα για να πάρω δικό μου διαμέρισμα, επειδή ήμουν μια χήρα με δυο ορφανά παιδιά και έναν ηλικιωμένο πατέρα που έπρεπε να βοηθήσω. Ελπίζω η επόμενη γενιά να τα καταφέρει.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
