Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Το αιώνιο Πάσχα του Νίκου Καρούζου ως όχημα φιλοσοφικών αναζητήσεων

Για τον κορυφαίο έλληνα ποιητή το Πάσχα δεν ήταν απλώς η μεγάλη γιορτή της χριστιανοσύνης, αλλά μία σταθερή πηγή υπαρξιακών στοχασμών

Πάσχα 2017. Ακαριαίο και αγαπημένο ποίημα το /14/, έτσι, δίχως τίποτε άλλο στον τίτλο, από τη συλλογή «Μονολεκτισμοί» και «Ολιγόλεκτα» του Νίκου Καρούζου:


 

με τι βιασύνη προχωρεί ο Ιησούς
εφέτος
Προς την Ανάσταση...
Παραμερίζει πανέρια τεράστια
γιομάτα βιολέτες
σπρώχνει τους αέναους
παπάδες
τινάζει νευρικά προς τα πίσω
τη μαλλούρα του
το γεγονός είν' ολοφάνερο:
βαρέθηκε

 

 

Βλέπουμε εδώ πώς μπολιάζει ο Καρούζος τον Επιτάφιο με τον σοσιαλισμό, τον «βλαστημένο», πώς οραματίζεται και την ανάσταση/ανάταση/επανάσταση με τη μορφή μιας πανδαισίας, ενός οργίου χρωμάτων.

Πάσχα 1955. Το κολοσσιαίο επίτευγμα του μεγάλου ποιητή Νίκου Καρούζου (1926-1990) είναι ότι εξέλαβε την ποίηση ως όχημα φιλοσοφικών διερευνήσεων και ως έκφραση εναγώνιων αναζητήσεων περί της υπάρξεως. Ο Καρούζος μπόρεσε να μπολιάσει τον μαρξισμό με τον ζεν βουδισμό και τη χριστιανική ορθοδοξία. Το επίτευγμα αυτό οφείλεται στην ψυχονοητική του ιδιοσυστασία και στις γνώσεις που είχε συσσωρεύσει και εξακολουθούσε νυχθημερόν να συσσωρεύει (γνώσεις φιλοσοφικές, θεολογικές, επιστημονικές, μουσικολογικές, ακόμα και σκακιστικές), αλλά και στο πάντα εν ενεργεία χιούμορ του, ένα χιούμορ με το οποίο ο Καρούζος αποδομούσε και εν συνεχεία ανασυνέθετε, διαρκώς, τα δεδομένα, τις βεβαιότητες, τα θέσφατα, όντας ένας «σημειοναύτης», όπως όρισε τον σύγχρονο καλλιτέχνη ο Νικολά Μπουριό (Nicolas Bourriaud), ή, καλύτερα ίσως, ένας «κοσμοναύτης του εσωτερικού, του μύχιου διαστήματος», όπως διατεινόταν ο λετριστής και καταστασιακός Αλεξάντερ Τρόκκι (Alexander Trocchi). Ήδη το 1955, ύστερα από εντατική μελέτη των πατερικών κειμένων και της «Φιλοκαλίας», ο Καρούζος συνθέτει και εντάσσει στη συλλογή «Σημείο» το ποίημα «Πάσχα των πιστών»:

 

Κύριε, λάμπρυνόν μου την στολήν της ψυχής.
Άστρα και χώμα σε βαστάζουν.
Μεριάζουν άφωνα τα σκότη και διαβαίνεις,
ανέγγιχτη τον κόσμον αγγίζει μουσική
και της καρδιάς τα πέταλα ροδίζουν,
άνθος όμορφο ζεσταίνεται στον ήλιο.
Λευκάνθηκαν οι άνθρωποι στο αίμα του αρνίου.
Θεέ μου ανέρχεσαι λυπημένος,
αν και για όραση εξακολουθείς να έχεις τη συγχώρηση.
Ω θλίψη των ματιών του Κυρίου μου,
της αιωνιότητας ο κάματος,
έχω πολύ συνεργήσει για να υπάρχεις,
είναι πολύ σ' εμένα το μερίδιο της ανομίας.
Ανοίγει ένα τριαντάφυλλο, πάω και το ρωτώ:
Πού έκρυψαν τον ήλιο;
Πλησιάζω τη θάλασσα και της λέω:
Είσαι βαθειά και με τα μυστικά μεγάλη σου η σχέση.
Λυτρώνεται ο άνθρωπος;
Απαντά το λουλούδι: «Θα χαθούμε»
κι η θάλασσα με αχ αναταράζεται.

 

 

Πάσχα 1981. Είκοσι έξι χρόνια μετά, ο Καρούζος συνθέτει και πάλι ένα ποίημα με τη λέξη «Πάσχα» στον τίτλο, δεν το εντάσσει σε ποιητική συλλογή, αλλά το δωρίζει γενναιόψυχα, με χειρόγραφη αφιέρωση, στην τότε τριών ετών Μαρία Γιαγιάννου, νυν ποιήτρια και συγγραφέα:

 

Ν' ακούς αμέριμνη τον αγέρα
να ταιριάζεις καημούς
αδράχνοντας την αντικειμενικότητα.
Όταν θα απολαμβάνεις από ελικόπτερο
τον Επιτάφιο
να βλέπεις λιγάκι και για μένα.
Σε μια κοινωνία βλαστημένου σοσιαλισμού
με όλη πια την ομορφιά σαν
Θεοτόκο
σου εύχομαι εκατομμύρια χρώματα.

 

Βλέπουμε εδώ πώς μπολιάζει ο Καρούζος τον Επιτάφιο με τον σοσιαλισμό, τον «βλαστημένο», πώς οραματίζεται και την ανάσταση/ανάταση/επανάσταση με τη μορφή μιας πανδαισίας, ενός οργίου χρωμάτων.

 

Πάσχα 1987. Σε ένα φύλλο χαρτί Α4, με μολύβι, ο Καρούζος συνθέτει για μια ακόμα φορά ένα ποίημα με το «Πάσχα» στον τίτλο. Και πάλι, το αφιερώνει και το δωρίζει σ' εμένα, κάνοντάς μου έτσι μία από τις μεγαλύτερες και συγκινητικότερες τιμές που έχω απολαύσει. Είχαμε περάσει μαζί τη Μεγαλοβδομάδα και είχαμε κάνει Ανάσταση, το 1987, μια συντροφιά ωραία και αλησμόνητη: ο Καρούζος, ο ποιητής Γιώργος Κακουλίδης, η Λητώ Τσεκούρα, σύζυγος του Κακουλίδη, και η Ζίλκε Βατερμάγιερ, η τότε σύζυγός μου, στα σπίτια μας, στις οδούς Καλλισπέρη και Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Γράφει ο Καρούζος:

 

Λαμπρύνομαι ως άτομο μα όχι
στην ολότητα· η λάμψη όμως
εκπηγάζει από κείνη των ψυχών
τη σύναξη
που διαφεντεύει γαλαζοπράσινο.
Αποφεύγω τα μηνύματα
κι αποφεύγω τ' αυτοκίνητα.
Είμαι διαβάτης· επιβάλλομαι
στην κίνηση.

 

Ενώ και σε άλλα ποιήματα του Καρούζου συναντάμε την Ανάσταση, τη Μεγαλοβδομάδα, τον Ιησού, εδώ έχουμε το Πάσχα στον ίδιο τον τίτλο. Αν εξαιρέσουμε, πάντως, τον τίτλο, τίποτα δεν μοιάζει να παραπέμπει στην Ανάσταση, στο έαρ, στον Απρίλιο, παρά μονάχα η διάθεση της λαμπρύνσεως, και αυτή μονάχα σε ατομικό, προσωπικό επίπεδο και όχι ως μετοχή στη γιορτή της Ορθοδοξίας. Ως εάν να είναι ήδη σωσμένος ο ποιητής, όντας ποιητής και μετέχοντας ως ποιητής στην ύπαρξη.

 

Ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης (Απρίλιος 1960) είναι ποιητής, μεταφραστής και συγγραφέας/ Μελετητής των πρωτοποριών (Φουτουρισμός, Dada, Υπερρεαλισμός), της Beat Generation, και του ρεύματος για την «υπέρβαση και την πραγμάτωση της Τέχνης» (Cobra, Λεττριστές, Καταστασιακοί)/ Ίδρυσε και διηύθυνε την επιθεώρηση Propaganda (1997-2002) / Έχει γράψει βιβλία για τον William Burroughs και τον Guy Debord/ Διευθύνει το εγχείρημα ΚΟΡΕΚΤ (εκδ. Νεφέλη) και τη σειρά Αιφνίδια Ντοκιμαντέρ (εκδ. Γαβριηλίδη)
ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τα άγνωστα χειρόγραφα από το αρχείο του ποιητή Νίκου Καρούζου
Είναι από τους σπουδαιότερους σύγχρονους ποιητές μας κι ας μην προβάλλεται από την επίσημη Πολιτεία και τη διανόηση όσο άλλοι μεγάλοι ομότεχνοί του. Ίσως επειδή κατά βάθος αυτό ήθελε. Πρόσφατα, το αρχείο του δωρήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη, κατόπιν δικής του επιθυμίας. Ιδού μερικά πολύτιμα χειρόγραφα.
Πάσχα σημαίνει... Από τον Δημήτρη Πολιτάκη
Κάτι γι' αυτή την ενδιάμεση ανοιξιάτικη ανάπαυλα, πάντα με άστατο καιρό, που είναι γιορτή, αλλά όχι ακριβώς διακοπές και κρύβει διάφορες ψυχικές αναστατώσεις

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Μπορούμε να περάσουμε ποιοτικό χρόνο με τα παιδιά μας όταν βρισκόμαστε μαζί τους 24 ώρες το 24ωρο;
Η Ζωή Κοσκινίδου, προτείνει να ασχοληθούμε με μεγαλόφωνη ανάγνωση, επιτραπέζια παιχνίδια και τις δουλειές του σπιτιού.
Το κρατικό μπορντέλο του Restif de la Bretonne. Aπό τον Πολ Πρεσιάδο
Σπέρμα, κυριαρχία και χρέος στην ουτοπική συγκρότηση της Ευρώπης κατά τον δέκατο όγδοο αιώνα.
Ξαναδιαβάζοντας το «Δεκαήμερο» του Βοκάκιου
Πιο επίκαιρο από ποτέ, το «Δεκαήμερο» περιγράφει πώς η χαρά του έρωτα και της ζωής είναι η μοναδική απάντηση στον ιό.
«Ιμπέριος και Μαργαρώνα»: Μια κομβική δημώδης μυθιστορία του 16ου αι.
Βραβεύτηκε χθες από την Ακαδημία Αθηνών ο καθηγητής Κώστας Γιαβής, για την πρώτη φιλολογική έκδοση της έμμετρης μυθιστορίας του «Ιμπερίου και της Μαργαρώνας» - ενός έργου, που πρωτοτυπώθηκε στη Βενετία το 1543 και άνοιξε νέο δρόμο στην ελληνική λογοτεχνία.
Το 1821 από την οθωμανική σκοπιά: Mια διαφωτιστική συζήτηση
Οι «Οθωμανικές αφηγήσεις για την Ελληνική Επανάσταση» των Σοφίας Λαΐου και Μαρίνου Σαρηγιάννη φωτίζουν μια άγνωστη στο ευρύ κοινό πλευρά των γεγονότων. Μιλήσαμε μαζί τους.
«Εννέα Μαρτίου Δύο Χιλιάδες Είκοσι»: Ένα ποίημα της Ιταλίδας ποιήτριας Μαριάντζελα Γκουαλτιέρι
Την ημέρα που η ιταλική κυβέρνηση ανακοίνωσε τα δραστικά μέτρα περιορισμού για την επέκταση του κορωνοϊού, η Μαριάντζελα Γκουαλτιέρι έγραψε ένα ποίημα την πρώτη ελληνική μετάφραση του οποίου δημοσιεύουμε σήμερα.
Στ. Ζουμπουλάκης: «Για την τιμιότητα στον καιρό της επιδημίας. Με οδηγό τον Καμύ»
Μαθήματα από την Πανούκλα του Αλμπέρ Καμύ
Ο Μιχάλης Μακρόπουλος έγραψε ένα σπουδαίο νέο βιβλίο
Το «Μαύρο Νερό» είναι μία συγκλονιστική νουβέλα για τον αγώνα του ανθρώπου να επιβιώσει σε μία έρημη γη, γραμμένη με μία «παπαδιαμαντική» θρησκευτικότητα.
Το πρώτο όμορφο πράγμα του Σαββάτου  21 Μαρτίου 2020
Το πρόσωπο με το οποίο μοιράζεστε αυτήν την περίοδο της απομόνωσης
Διαβάστε τα πάντα δωρεάν! Το Scribd προσφέρει απεριόριστη πρόσβαση σε όλους για 30 ημέρες
Οι άνθρωποι πίσω από τη γνωστή συνδρομητική βιβλιοθήκη, που διαθέτει πάνω από ένα εκατομμύριο ψηφιακά βιβλία (e books και audiobooks), σκέφτηκαν ότι με αυτό τον τρόπο μπορούν να βοηθήσουν όλο τον κόσμο που δοκιμάζεται αυτή τη στιγμή
«Σώσα» του Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ: Η λογοτεχνία ενάντια στον φασισμό
Πώς ο νομπελίστας Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ αποδομεί το στιβαρό οικοδόμημα του εβραϊσμού του –ή μήπως το αποθεώνει;– για χάρη της αγάπης, για χάρη ενός έρωτα ή για την ίδια λογοτεχνία.
Ακούστε την Κατίνα Παξινού να διαβάζει ολόκληρη τη «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη (266 λεπτά)
Μια σπάνια ανάγνωση για το ραδιόφωνο από την κορυφαία ελληνίδα τραγωδό.
Το θέατρο στο ίντερνετ: Η Λαμπέτη στο μονόπρακτο του Κοκτώ "Η Ανθρώπινη Φωνή"
Η θρυλική ερμηνεία της μεγάλης ηθοποιού στο ρόλο μιας γυναίκας που τηλεφωνεί στον άντρα που την εγκαταλείπει. Και ολόκληρο το κέιμενο του Κοκτώ.
Οδυσσέας Ελύτης: Ο ποιητής της δικής μας μοίρας
24 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τον θάνατο του μεγάλου νομπελίστα μας που έζησε και δημιούργησε με τη δύναμη του φωτός και την ανοιχτοσύνη της θάλασσας.
H διάλυση της Ευρώπης στο «Μεφίστο» του Κλάους Μαν
Το σπουδαίο μυθιστόρημα του Κλάους Μαν δείχνει πως το κραταιό όπλο ενάντια στους ναζί του Χίτλερ ήταν τελικά η λογοτεχνία.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή