Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Το αιώνιο Πάσχα του Νίκου Καρούζου ως όχημα φιλοσοφικών αναζητήσεων

Για τον κορυφαίο έλληνα ποιητή το Πάσχα δεν ήταν απλώς η μεγάλη γιορτή της χριστιανοσύνης, αλλά μία σταθερή πηγή υπαρξιακών στοχασμών

Πάσχα 2017. Ακαριαίο και αγαπημένο ποίημα το /14/, έτσι, δίχως τίποτε άλλο στον τίτλο, από τη συλλογή «Μονολεκτισμοί» και «Ολιγόλεκτα» του Νίκου Καρούζου:


 

με τι βιασύνη προχωρεί ο Ιησούς
εφέτος
Προς την Ανάσταση...
Παραμερίζει πανέρια τεράστια
γιομάτα βιολέτες
σπρώχνει τους αέναους
παπάδες
τινάζει νευρικά προς τα πίσω
τη μαλλούρα του
το γεγονός είν' ολοφάνερο:
βαρέθηκε

 

 

Βλέπουμε εδώ πώς μπολιάζει ο Καρούζος τον Επιτάφιο με τον σοσιαλισμό, τον «βλαστημένο», πώς οραματίζεται και την ανάσταση/ανάταση/επανάσταση με τη μορφή μιας πανδαισίας, ενός οργίου χρωμάτων.

Πάσχα 1955. Το κολοσσιαίο επίτευγμα του μεγάλου ποιητή Νίκου Καρούζου (1926-1990) είναι ότι εξέλαβε την ποίηση ως όχημα φιλοσοφικών διερευνήσεων και ως έκφραση εναγώνιων αναζητήσεων περί της υπάρξεως. Ο Καρούζος μπόρεσε να μπολιάσει τον μαρξισμό με τον ζεν βουδισμό και τη χριστιανική ορθοδοξία. Το επίτευγμα αυτό οφείλεται στην ψυχονοητική του ιδιοσυστασία και στις γνώσεις που είχε συσσωρεύσει και εξακολουθούσε νυχθημερόν να συσσωρεύει (γνώσεις φιλοσοφικές, θεολογικές, επιστημονικές, μουσικολογικές, ακόμα και σκακιστικές), αλλά και στο πάντα εν ενεργεία χιούμορ του, ένα χιούμορ με το οποίο ο Καρούζος αποδομούσε και εν συνεχεία ανασυνέθετε, διαρκώς, τα δεδομένα, τις βεβαιότητες, τα θέσφατα, όντας ένας «σημειοναύτης», όπως όρισε τον σύγχρονο καλλιτέχνη ο Νικολά Μπουριό (Nicolas Bourriaud), ή, καλύτερα ίσως, ένας «κοσμοναύτης του εσωτερικού, του μύχιου διαστήματος», όπως διατεινόταν ο λετριστής και καταστασιακός Αλεξάντερ Τρόκκι (Alexander Trocchi). Ήδη το 1955, ύστερα από εντατική μελέτη των πατερικών κειμένων και της «Φιλοκαλίας», ο Καρούζος συνθέτει και εντάσσει στη συλλογή «Σημείο» το ποίημα «Πάσχα των πιστών»:

 

Κύριε, λάμπρυνόν μου την στολήν της ψυχής.
Άστρα και χώμα σε βαστάζουν.
Μεριάζουν άφωνα τα σκότη και διαβαίνεις,
ανέγγιχτη τον κόσμον αγγίζει μουσική
και της καρδιάς τα πέταλα ροδίζουν,
άνθος όμορφο ζεσταίνεται στον ήλιο.
Λευκάνθηκαν οι άνθρωποι στο αίμα του αρνίου.
Θεέ μου ανέρχεσαι λυπημένος,
αν και για όραση εξακολουθείς να έχεις τη συγχώρηση.
Ω θλίψη των ματιών του Κυρίου μου,
της αιωνιότητας ο κάματος,
έχω πολύ συνεργήσει για να υπάρχεις,
είναι πολύ σ' εμένα το μερίδιο της ανομίας.
Ανοίγει ένα τριαντάφυλλο, πάω και το ρωτώ:
Πού έκρυψαν τον ήλιο;
Πλησιάζω τη θάλασσα και της λέω:
Είσαι βαθειά και με τα μυστικά μεγάλη σου η σχέση.
Λυτρώνεται ο άνθρωπος;
Απαντά το λουλούδι: «Θα χαθούμε»
κι η θάλασσα με αχ αναταράζεται.

 

 

Πάσχα 1981. Είκοσι έξι χρόνια μετά, ο Καρούζος συνθέτει και πάλι ένα ποίημα με τη λέξη «Πάσχα» στον τίτλο, δεν το εντάσσει σε ποιητική συλλογή, αλλά το δωρίζει γενναιόψυχα, με χειρόγραφη αφιέρωση, στην τότε τριών ετών Μαρία Γιαγιάννου, νυν ποιήτρια και συγγραφέα:

 

Ν' ακούς αμέριμνη τον αγέρα
να ταιριάζεις καημούς
αδράχνοντας την αντικειμενικότητα.
Όταν θα απολαμβάνεις από ελικόπτερο
τον Επιτάφιο
να βλέπεις λιγάκι και για μένα.
Σε μια κοινωνία βλαστημένου σοσιαλισμού
με όλη πια την ομορφιά σαν
Θεοτόκο
σου εύχομαι εκατομμύρια χρώματα.

 

Βλέπουμε εδώ πώς μπολιάζει ο Καρούζος τον Επιτάφιο με τον σοσιαλισμό, τον «βλαστημένο», πώς οραματίζεται και την ανάσταση/ανάταση/επανάσταση με τη μορφή μιας πανδαισίας, ενός οργίου χρωμάτων.

 

Πάσχα 1987. Σε ένα φύλλο χαρτί Α4, με μολύβι, ο Καρούζος συνθέτει για μια ακόμα φορά ένα ποίημα με το «Πάσχα» στον τίτλο. Και πάλι, το αφιερώνει και το δωρίζει σ' εμένα, κάνοντάς μου έτσι μία από τις μεγαλύτερες και συγκινητικότερες τιμές που έχω απολαύσει. Είχαμε περάσει μαζί τη Μεγαλοβδομάδα και είχαμε κάνει Ανάσταση, το 1987, μια συντροφιά ωραία και αλησμόνητη: ο Καρούζος, ο ποιητής Γιώργος Κακουλίδης, η Λητώ Τσεκούρα, σύζυγος του Κακουλίδη, και η Ζίλκε Βατερμάγιερ, η τότε σύζυγός μου, στα σπίτια μας, στις οδούς Καλλισπέρη και Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Γράφει ο Καρούζος:

 

Λαμπρύνομαι ως άτομο μα όχι
στην ολότητα· η λάμψη όμως
εκπηγάζει από κείνη των ψυχών
τη σύναξη
που διαφεντεύει γαλαζοπράσινο.
Αποφεύγω τα μηνύματα
κι αποφεύγω τ' αυτοκίνητα.
Είμαι διαβάτης· επιβάλλομαι
στην κίνηση.

 

Ενώ και σε άλλα ποιήματα του Καρούζου συναντάμε την Ανάσταση, τη Μεγαλοβδομάδα, τον Ιησού, εδώ έχουμε το Πάσχα στον ίδιο τον τίτλο. Αν εξαιρέσουμε, πάντως, τον τίτλο, τίποτα δεν μοιάζει να παραπέμπει στην Ανάσταση, στο έαρ, στον Απρίλιο, παρά μονάχα η διάθεση της λαμπρύνσεως, και αυτή μονάχα σε ατομικό, προσωπικό επίπεδο και όχι ως μετοχή στη γιορτή της Ορθοδοξίας. Ως εάν να είναι ήδη σωσμένος ο ποιητής, όντας ποιητής και μετέχοντας ως ποιητής στην ύπαρξη.

 

Ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης (Απρίλιος 1960) είναι ποιητής, μεταφραστής και συγγραφέας/ Μελετητής των πρωτοποριών (Φουτουρισμός, Dada, Υπερρεαλισμός), της Beat Generation, και του ρεύματος για την «υπέρβαση και την πραγμάτωση της Τέχνης» (Cobra, Λεττριστές, Καταστασιακοί)/ Ίδρυσε και διηύθυνε την επιθεώρηση Propaganda (1997-2002) / Έχει γράψει βιβλία για τον William Burroughs και τον Guy Debord/ Διευθύνει το εγχείρημα ΚΟΡΕΚΤ (εκδ. Νεφέλη) και τη σειρά Αιφνίδια Ντοκιμαντέρ (εκδ. Γαβριηλίδη)
ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τα άγνωστα χειρόγραφα από το αρχείο του ποιητή Νίκου Καρούζου
Είναι από τους σπουδαιότερους σύγχρονους ποιητές μας κι ας μην προβάλλεται από την επίσημη Πολιτεία και τη διανόηση όσο άλλοι μεγάλοι ομότεχνοί του. Ίσως επειδή κατά βάθος αυτό ήθελε. Πρόσφατα, το αρχείο του δωρήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη, κατόπιν δικής του επιθυμίας. Ιδού μερικά πολύτιμα χειρόγραφα.
Πάσχα σημαίνει... Από τον Δημήτρη Πολιτάκη
Κάτι γι' αυτή την ενδιάμεση ανοιξιάτικη ανάπαυλα, πάντα με άστατο καιρό, που είναι γιορτή, αλλά όχι ακριβώς διακοπές και κρύβει διάφορες ψυχικές αναστατώσεις

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Τον ξεφορτώθηκε για χίλια δολάρια – μετά από χρόνια έμαθε ότι ο πίνακας κατέληξε να πουληθεί 450 εκατομμύρια»
Ένα νέο βιβλίο αναζητά τα ίχνη της παράξενης οδύσσειας του “Salvator Mundi” του Λεονάρντο ντα Βίντσι, του πιο «μυστήριου» και πιο ακριβού πίνακα στον κόσμο,
Βλάσης Γ. Ρασσιάς: ο ένθερμος υποστηρικτής της «Εθνικής Κοσμοαντίληψης» και του «Πατρίου Τρόπου»
Ο ιδρυτής του Ύπατου Συμβουλίου Ελλήνων Εθνικών που πέθανε πρόσφατα υπήρξε διακεκριμένη μορφή της αθηναϊκής εναλλακτικής κουλτούρας στη δεκαετία του ’80, βασικά μέσω του περιοδικού Ανοιχτή Πόλη
Στο πιο μποέμικο βιβλιοπωλείο της Αθήνας, τον Φωταγωγό της Τζούλιας Τσιακίρη
Χωμένο μέσα στη Στοά Κουρτάκη της Κολοκοτρώνη βρίσκεται το ορμητήριο των εκδόσεων Το Ροδακιό, ένας χώρος όπου η διανόηση της Αθήνας νιώθει οικεία
Πώς γεννήθηκε το δήθεν ερωτηματολόγιο του Προυστ και ποιες ήταν οι αυθεντικές ερωτήσεις του
Tο λεγόμενο ερωτηματολόγιο του Προυστ δεν είναι δικό του: είναι ένα ρηχό παίγνιο του τέλους του 19ου αιώνα, που επέζησε επειδή έτυχε να το συμπληρώσει ο Προυστ.
60 βιβλία που αξίζει να διαβάσεις αυτό το καλοκαίρι
Μια σκιά και ένα βιβλίο. Συναρπαστικές νέες εκδόσεις.
Δύο σπουδαίες συλλογές διηγημάτων των Σέργουντ Άντερσον και Λουσία Μπερλίν μεταφράζονται στα ελληνικά
Η αποδόμηση του αμερικανικού ονείρου μέσα από δύο συλλογές που καθόρισαν την ιστορία του αμερικανικού διηγήματος
Ντοκουμέντο: Η σπάνια ραδιοφωνική συνέντευξη της Φλέρυς Νταντωνάκη στην ΕΡΑ, 1985
50 εξομολογητικά λεπτά με τη φωνή της σπουδαίας τραγουδίστριας
Απρόβλεπτες χαρές του γήρατος
Η ανταρσία της τρίτης ηλικίας στα σουηδικά αστυνομικά μυθιστορήματα
«Πλην»: Το κωμικό γκέι δράμα του Άντριου Σων Γκρίερ
Ο βραβευμένος με Πούλιτζερ λογοτεχνίας συγγραφέας σε μία χαλαρή κουβέντα μια μέρα με καύσωνα.
Αποσπάσματα από τη βιογραφία της  Φρίντα Κάλο που κυκλοφορεί στα ελληνικά
Ο Πίνο Κακούτσι επιχειρεί να σκιαγραφήσει μια από τις πιο μυθικές γυναικείες φιγούρες στην ιστορία της τέχνης στο βιβλίο «Viva la Vida»
Σάλλυ Ρούνεϋ: Ποια είναι η απόλυτη συγγραφέας των millennials
Μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη το μπεστ σέλερ-φαινόμενο «Συζητήσεις με φίλους» της 28χρονης Σάλλυ Ρούνεϋ, η οποία έχει φανατικούς ακολούθους σε ολόκληρο τον κόσμο, εκφράζοντας με ακρίβεια την εποχή της.
Διάσημοι συγγραφείς και το αγαπημένο τους πιάτο: οι συνταγές
Μια επιλογή από συνταγές και ιστορίες από τις γαστρονομικές συνήθειες διάσημων συγγραφέων.
Ο ξεχωριστός φιλέλληνας κύριος Άντονι Χόροβιτς
Ποιος είναι ο δημοφιλής φιλέλληνας, συγγραφέας αστυνομικών Άντονι Χόροβιτς, με τα εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο;
Ο «ελληνικός έρωτας» στην αρχαία Ελλάδα υπό νέο φως
Μια ριζοσπαστική επανεκτίμηση της ομοερωτικής φιλίας στην αρχαία Ελλάδα σε ένα βιβλίο-σταθμό του James Davidson.
Δημοσιογράφοι που έγιναν πολιτικοί: μια βλαπτική ιστορία καιροσκοπισμού, δημαγωγίας και ψευδαισθήσεων
Ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Μαξ Βέμπερ «Η Πολιτική ως κάλεσμα και επάγγελμα», το οποίο κατά πολλούς αποτελεί το σημαντικότερο πολιτικό κείμενο του 20ου αιώνα, ίσως διαφωτίζει την συζήτηση στην προεκλογική Ελλάδα για το πλήθος των δημοσιογράφων που είδαν φως και μπήκαν στην επαγγελματική πολιτική.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή