Στην Ελλάδα, η επιβάρυνση από τον καρκίνο του παχέος εντέρου είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτη: Το 2020 καταγράφηκαν 6.529 νέες περιπτώσεις, που αντιστοιχούν περίπου στο 10% όλων των καρκίνων (εκτός των μη μελανωματικών καρκίνων του δέρματος). Την ίδια χρονιά αναφέρθηκαν 3.431 θάνατοι από τον καρκίνο του παχέος εντέρου, ποσοστό περίπου 10,3% όλων των καρκινικών θανάτων στη χώρα. Η πενταετής επίπτωση (prevalence) εκτιμάται σε 18.545 ασθενείς. Παρά την πρόοδο στη θεραπεία, η θνησιμότητα στην Ελλάδα δεν έχει μειωθεί με τον ίδιο ρυθμό όπως σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ παρατηρείται αυξητική τάση την τελευταία δεκαετία. Τα δεδομένα αυτά υπογραμμίζουν την αναγκαιότητα οργανωμένων στρατηγικών πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης.
Η σημασία της πρόληψης
Σε αντίθεση με άλλους καρκίνους, ο καρκίνος του παχέος εντέρου μπορεί σε μεγάλο βαθμό να προληφθεί. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος που οδηγεί στην κολονοσκόπηση εντοπίζει προκαρκινικές βλάβες που μπορούν να αφαιρεθούν προτού εξελιχθούν σε καρκίνο. Η έγκαιρη διάγνωση αυξάνει θεαματικά τις πιθανότητες ίασης, μειώνοντας την ανάγκη για επιθετικές θεραπείες και βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής.
Η πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου δεν περιορίζεται μόνο στον ιατρικό έλεγχο. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η υγιεινή διατροφή, πλούσια σε φυτικές ίνες, με φρούτα, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης, με παράλληλη μείωση του κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος.
Εθνικό Πρόγραμμα Προληπτικών Εξετάσεων
Η ελληνική πολιτεία έκανε ένα σημαντικό βήμα με την εφαρμογή ενός εθνικού προγράμματος που απευθύνεται σε άνδρες και γυναίκες ηλικίας 50-69 ετών. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τη δωρεάν διάθεση αυτοδιαγνωστικών τεστ (self-test) μέσω φαρμακείων, τη δωρεάν παραπομπή σε γαστρεντερολόγο σε περίπτωση θετικού αποτελέσματος και τη δωρεάν κολονοσκόπηση και βιοψία, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο.
Παράγοντες τρόπου ζωής
Η πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου δεν περιορίζεται μόνο στον ιατρικό έλεγχο. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η υγιεινή διατροφή, πλούσια σε φυτικές ίνες, με φρούτα, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης, με παράλληλη μείωση του κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος. Συστήνεται η κατανάλωση ελαιόλαδου, ξηρών καρπών και ψαριών αντί για κορεσμένα και trans λιπαρά. Ευεργετική είναι η σωματική άσκηση (τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης την εβδομάδα) και η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους. Ωφελεί, επίσης, η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D, κυρίως μέσω της διατροφής. Συστήνεται η αποφυγή του καπνίσματος και η μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ. Τα άτομα με οικογενειακό ιστορικό πρέπει να υποβάλλονται σε τακτικό ενδοσκοπικό έλεγχο και ο έλεγχος να ξεκινά νωρίτερα από ό,τι στον συνολικό πληθυσμό.
Συμπέρασμα
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι μια σοβαρή ασθένεια, αλλά μπορεί να προληφθεί. Με την έγκαιρη διάγνωση και τον τακτικό προληπτικό έλεγχο, μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά ή και να προληφθεί πλήρως. Στην Ελλάδα, κάθε χρόνο χιλιάδες άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με αυτήν τη διάγνωση. Όμως η πλειονότητα των περιστατικών θα μπορούσε να είχε ανιχνευθεί σε πρώιμο στάδιο, αν υπήρχε συμμετοχή στα διαθέσιμα προγράμματα πρόληψης.
Η συμμετοχή στον προσυμπτωματικό έλεγχο είναι δώρο για κάθε άνθρωπο και την οικογένειά του. Ένα απλό τεστ προφυλάσσει από μια πολύπλοκη θεραπεία. Μια κολονοσκόπηση μπορεί να αποτρέψει την εμφάνιση καρκίνου πριν καν ξεκινήσει. Συνεπώς, μιλήστε με τον γιατρό σας και μην αγνοείτε τον προληπτικό έλεγχο επειδή «αισθάνεστε καλά», γιατί ο καρκίνος του παχέος εντέρου συχνά δεν δίνει συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Επίσης, φροντίστε τη διατροφή σας, ασκηθείτε και αποφύγετε το κάπνισμα και την υπερκατανάλωση αλκοόλ.
Η συμμετοχή στο εθνικό πρόγραμμα προληπτικών εξετάσεων είναι μια πράξη ευθύνης, αγάπης και αυτοφροντίδας. Με τη δική σας συμμετοχή, μπορείτε να σώσετε τη ζωή σας, να προστατεύσετε τους αγαπημένους σας και να συμβάλετε σε μια κοινωνία στην οποία ο καρκίνος του παχέος εντέρου θα πάψει να αποτελεί απειλή. Η πρόληψη ξεκινά από εσάς. Μην περιμένετε, κάντε σήμερα το πρώτο βήμα.
