— Ποιες είναι, συνοπτικά και σε κατανοητή γλώσσα, οι επιδράσεις του καπνίσματος στην καρδιαγγειακή υγεία;
Το κάπνισμα είναι ίσως ο πιο ύπουλος εχθρός της καρδιάς μας. Προκαλεί βλάβες σχεδόν σε κάθε αγγείο του οργανισμού, επιταχύνει την αθηροσκλήρωση και αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού. Ο καπνός δημιουργεί φλεγμονή, βλάπτει το ενδοθήλιο –το «εσωτερικό» των αγγείων– και οδηγεί σε σχηματισμό θρόμβων. Επίσης αυξάνει την αρτηριακή πίεση και επιδεινώνει το λιπιδαιμικό και γλυκαιμικό προφίλ του οργανισμού. Με απλά λόγια, όσο περισσότερο καπνίζουμε τόσο πιο γρήγορα γερνούν οι αρτηρίες μας. Η καλή είδηση είναι ότι τα οφέλη της διακοπής είναι εντυπωσιακά: μέσα σε λίγους μήνες η καρδιά αρχίζει να «αναρρώνει», ενώ σε λίγα χρόνια ο κίνδυνος για έμφραγμα ή εγκεφαλικό μειώνεται σημαντικά.
— Ακούμε τα τελευταία χρόνια για τον «καρδιομεταβολικό ασθενή». Ποια είναι τα τυπικά χαρακτηριστικά του;
Πρόκειται για άτομα που έχουν συνδυασμό παραγόντων οι οποίοι αυξάνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Συνήθως πρόκειται για υπέρβαρους ή παχύσαρκους ανθρώπους με αυξημένη περίμετρο μέσης, υψηλή αρτηριακή πίεση, διαταραχές σακχάρου (προδιαβήτη ή σακχαρώδη διαβήτη) και αυξημένα λιπίδια. Αυτός ο συνδυασμός –το λεγόμενο μεταβολικό σύνδρομο– προκαλεί χρόνια φλεγμονή και αθηρωμάτωση. Οι καρδιομεταβολικοί ασθενείς χρειάζονται ολιστική αντιμετώπιση: σωστή διατροφή, τακτική άσκηση, έλεγχο βάρους και πίεσης, ρύθμιση σακχάρου και λιπιδίων, αλλά και οπωσδήποτε διακοπή του καπνίσματος. Είναι χαρακτηριστικό ότι μεγάλο μέρος των περιστατικών εμφράγματος αφορά ασθενείς με αυτό ακριβώς το προφίλ.
Στόχος μας είναι να κατανοήσει ο ασθενής τον δικό του προσωπικό κίνδυνο και να του παρέχουμε τα εργαλεία για να μειώσει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο μέσα από μια ολιστική, επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση.
— Ποιες υπηρεσίες παρέχονται στους ασθενείς στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν», στο Εργαστήριο Προληπτικής Καρδιολογίας;
Στο Ιατρείο Καρδιομεταβολικών Νοσημάτων και το Εργαστήριο Προληπτικής Καρδιολογίας του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου «Αττικόν» αξιολογούμε και αντιμετωπίζουμε συνολικά τους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα, με στόχο την έγκαιρη πρόληψη, τη διακοπή του καπνίσματος και την προαγωγή της καρδιομεταβολικής υγείας. Για τον λόγο αυτό η επιστημονική μου ομάδα λειτουργεί εξειδικευμένα ιατρεία Διακοπής Καπνίσματος, Καρδιομεταβολικών Παθήσεων και Παχυσαρκίας, καθώς και καρδιολογικό ιατρείο με απεικονιστικό έλεγχο, το Τμήμα Υπερήχων Καρδίας και Αγγείων. Στόχος μας είναι να κατανοήσει ο ασθενής τον δικό του προσωπικό κίνδυνο και να του παρέχουμε τα εργαλεία για να μειώσει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο μέσα από μια ολιστική, επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση.
— Ποια είναι η επιστημονική σας θέση για τα εναλλακτικά προϊόντα καπνίσματος, δεδομένου και του ερευνητικού έργου σας πάνω σε αυτά;
Ο πρώτος και απόλυτος στόχος είναι η πλήρης διακοπή του καπνίσματος. Ωστόσο, η πραγματικότητα δείχνει ότι ένα σημαντικό ποσοστό καπνιστών δυσκολεύεται να την πετύχει, ακόμη και με φαρμακευτική ή ψυχολογική υποστήριξη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα λεγόμενα προϊόντα μειωμένης βλάβης –όπως τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού ή τα ηλεκτρονικά τσιγάρα– ενδέχεται να αποτελέσουν λιγότερο επιβλαβή εναλλακτική προσέγγιση σε σχέση με το συμβατικό τσιγάρο, καθώς δεν υπάρχει καύση και η τοξική επιβάρυνση είναι μικρότερη. Οι υπάρχουσες μελέτες δείχνουν μειωμένες συγκεντρώσεις επιβλαβών ουσιών στο αίμα και βελτιωμένους δείκτες αγγειακής λειτουργίας σε χρήστες νεότερων καπνικών προϊόντων σε σχέση με τους ενεργούς καπνιστές. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνα. Σε μελέτες του εργαστηρίου μας υπήρχε επιβάρυνση της αγγειακής λειτουργίας κατά τη χρήση των νεότερων καπνικών προϊόντων, σε μικρότερο βαθμό όμως από τη χρήση συμβατικού τσιγάρου. Είναι επιλογές που μπορούν να συζητηθούν μόνο για ενήλικους καπνιστές που δεν μπορούν να διακόψουν με άλλον τρόπο, πάντα με ιατρική καθοδήγηση και με στόχο τη σταδιακή απεξάρτηση από τη νικοτίνη. Δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να χρησιμοποιούνται από νέους, μη καπνιστές ή εγκύους.
— Πρόσφατα πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 8ο Summit on Tobacco Harm Reduction. Ποια ήταν τα βασικά συμπεράσματα και πώς μπορούν να μεταφραστούν σε πράξη;
Το συνέδριο αυτό ανέδειξε μια νέα, ισορροπημένη προσέγγιση: η μείωση βλάβης δεν είναι «υποκατάστατο» της πρόληψης αλλά συμπληρωματικός πυλώνας της πολιτικής κατά του καπνίσματος. Τα κύρια μηνύματα ήταν: πρώτον, τα εναλλακτικά προϊόντα μπορεί να έχουν μικρότερο ρίσκο σε σχέση με το κάπνισμα, εφόσον χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από ενήλικους καπνιστές· δεύτερον, χρειάζεται διαφάνεια και έρευνα, ώστε οι πολιτικές δημόσιας υγείας να βασίζονται σε αξιόπιστα δεδομένα και όχι σε προκαταλήψεις· τρίτον, η ενημέρωση του κοινού πρέπει να είναι ισορροπημένη – να αποτρέπει τη χρήση από τους νέους αλλά και να παρέχει έγκυρη πληροφόρηση στους ενήλικους καπνιστές που θέλουν να μειώσουν τον κίνδυνο. Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό σημαίνει ενίσχυση των ιατρείων διακοπής καπνίσματος, εκπαίδευση όλων των επαγγελματιών υγείας και ρυθμιστικό πλαίσιο που αξιολογεί τα προϊόντα βάσει του πραγματικού τους κινδύνου.
— Βλέπετε κάποιον ρόλο της επιστημονικής κοινότητας στις ρυθμιστικές αποφάσεις που λαμβάνονται από τους πολιτικούς;
Φυσικά. Οι πολιτικές για την υγεία πρέπει να στηρίζονται στα επιστημονικά δεδομένα. Ο ρόλος της επιστημονικής κοινότητας είναι να προσφέρει ανεξάρτητες και τεκμηριωμένες εκτιμήσεις για τους κινδύνους και τα οφέλη κάθε επιλογής. Αυτό σημαίνει ενεργή συμμετοχή επιστημόνων στις επιτροπές χάραξης πολιτικής, αξιολόγηση των νέων τεχνολογιών και συνεχή ενημέρωση των αρχών. Παράλληλα, η επιστημονική κοινότητα έχει ευθύνη να μεταφράζει την έρευνα σε κατανοητή πληροφόρηση για τον πολίτη, ώστε να μπορεί να πάρει τεκμηριωμένες αποφάσεις για την υγεία του.
— Πόσο σημαντικό είναι να υπάρχει μια ενιαία, κοινή στάση για τις πολιτικές μείωσης βλάβης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε τα μέτρα να μην είναι αποσπασματικά;
Είναι εξαιρετικά σημαντικό. Αυτήν τη στιγμή βλέπουμε μεγάλες διαφοροποιήσεις ανάμεσα στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. σε θέματα φορολογίας, σήμανσης, ρύθμισης και πρόσβασης στα εναλλακτικά προϊόντα. Αυτό οδηγεί σε σύγχυση, σε ανισότητες υγείας και συχνά σε παράλληλες αγορές χωρίς έλεγχο. Μια ενιαία ευρωπαϊκή προσέγγιση, βασισμένη σε αποδεικτικά στοιχεία και με κοινά κριτήρια αξιολόγησης κινδύνου, θα βοηθούσε να υπάρξει ισότιμη προστασία για όλους τους πολίτες. Παράλληλα, θα έδινε σαφές μήνυμα ότι η Ε.Ε. επιλέγει τη ρεαλιστική, επιστημονικά τεκμηριωμένη πολιτική με στόχο τη μείωση των βλαβών και την προστασία των νέων από κάθε μορφή εξάρτησης.
— Κλείνοντας, ποιο θα ήταν το πιο σημαντικό μήνυμά σας προς το κοινό;
Θα έλεγα απλά: η διακοπή του καπνίσματος είναι το καλύτερο δώρο που μπορείτε να κάνετε στην καρδιά σας. Αν δεν τα καταφέρνετε μόνοι, ζητήστε βοήθεια από τα ιατρεία διακοπής – γιατί υπάρχουν λύσεις.
