ΠΡΩΤΕΣ ΞΕΚΙΝΗΣΑΝ ΤΙΣ απελάσεις των Ρώσων διπλωματών οι ΗΠΑ στις 28 Φεβρουαρίου. Η Ελλάδα, τελευταία σε μια σειρά από δυτικές χώρες, προχώρησε εχθές στην κήρυξη 12 μελών των ρωσικών διπλωματικών και προξενικών αποστολών στην Ελλάδα ως personae non gratae (είχε απελάσει ξανά Ρώσους διπλωμάτες το 2018, λόγω της Συμφωνίας των Πρεσπών).
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, με μία εξαιρετικά λιτή ανακοίνωση, επικαλείται ως αιτία τις διατάξεις της Σύμβασης της Βιέννης για τις Διπλωματικές Υποθέσεις και γνωστοποιεί ότι ενημέρωσε σχετικά τον Ρώσο Πρέσβη, ο οποίος λογικά το ανέμενε, παρά την ανακοίνωση της ρωσικής πρεσβείας με το οργισμένο ύφος που ακολούθησε.
Ονόματα φυσικά δεν ανακοινώθηκαν, αν και φωτογραφίζονται δύο στελέχη της πρεσβείας στην Αθήνα «που γνωρίζουν ελληνικά και είναι δικτυωμένα» καθώς και ο πρόξενος στην Θεσσαλονίκη.
Η λογική είναι ότι δυσκολεύεις τη δραστηριότητά τους στη χώρα και επιλέγεις να διώξεις κάποιους που γνωρίζεις ότι ήταν ιδιαίτερα δραστήριοι, με δίκτυα, συνεργασίες κ.λπ. Το ότι κάποιοι από αυτούς που εργάζονται σε ορισμένες πρεσβείες μπορεί να είναι και «πράκτορες» είναι πάντα ένα ισχυρό ενδεχόμενο.
Στην πραγματικότητα οι απελάσεις αυτές είναι κλασικές διπλωματικές πρακτικές και αποτελούν μέρος των κυρώσεων προς τη Ρωσία, ως απάντηση για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η λογική είναι ότι δυσκολεύεις τη δραστηριότητά τους στη χώρα και επιλέγεις να διώξεις κάποιους που γνωρίζεις ότι ήταν ιδιαίτερα δραστήριοι, με δίκτυα, συνεργασίες κ.λπ.
Το ότι κάποιοι από αυτούς που εργάζονται σε ορισμένες πρεσβείες μπορεί να είναι και «πράκτορες» είναι πάντα ένα ισχυρό ενδεχόμενο. Φυσικά, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η Ρωσία δεν αποδέχεται καμία τέτοια κατηγορία και απειλεί με αντίποινα, απελαύνοντας κι αυτή δυτικούς διπλωμάτες από τη Ρωσία.
Οι απελάσεις Ρώσων διπλωματών από τη Δύση δεν είναι κάτι καινούργιο για τη Ρωσία του Πούτιν τα τελευταία χρόνια. Το 2018 με την υπόθεση Σκριπάλ απελάθηκαν περισσότεροι από 150 Ρώσοι διπλωμάτες – ο μεγαλύτερος αριθμός από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, σύμφωνα με την Washington Post.
Οι ΗΠΑ άρχισαν τις απελάσεις διπλωματών ως απάντηση στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία μόλις 4 μέρες μετά την έναρξη των επιθέσεων, κατηγορώντας τους ότι χρησιμοποιούν τη διπλωματική τους κάλυψη για να κάνουν κατασκοπεία. Άλλα κράτη επικαλέστηκαν τις παραβιάσεις της Σύμβασης της Βιέννης, όπως έκανε και η Ελλάδα, ενώ η Γερμανία είπε ότι το έκανε ως απάντηση για τη σφαγή της Μπούσα.
Ποιες χώρες ακολούθησαν
Αμέσως μετά τις ΗΠΑ, στις 4 Μαρτίου, ακολούθησε δεύτερο το Μαυροβούνιο, το οποίο κάποτε ήταν στην απόλυτη επιρροή της Μόσχας και σήμερα ο (ίδιος επί 30 χρόνια) ηγέτης του το έχει προσδέσει στο άρμα των ΗΠΑ.
Στις 14 Μαρτίου η Σλοβακία απέλασε τρία μέλη του προσωπικού της ρωσικής πρεσβείας κατηγορώντας τους δύο για κατασκοπεία. Ο ένας ήταν πρώην αξιωματικός στρατιωτικής ακαδημίας και ο άλλος ήταν συνεργάτης ρωσικού site που έκλεισε με την κατηγορία της διάδοσης παραπληροφόρησης. Δύο εβδομάδες μετά, η Ρωσία προέβη σε αντίποινα, απελαύνοντας τρεις υπαλλήλους της πρεσβείας της Σλοβακίας στη Μόσχα.
Στις 18 Μαρτίου η Λετονία, η Λιθουανία και η Εσθονία απέλασαν δέκα Ρώσους διπλωμάτες. Η Ρωσία απέλασε τον ίδιο αριθμό διπλωματών που απελάθηκαν από τα αντίστοιχα κράτη.
Esmu pieņēmis lēmumu par 3 Krievijas vēstniecības darbinieku izraidīšanu no Latvijas. Lēmums pieņemts saistībā ar Krievijas agresiju Ukrainā un to, ka šo personu darbība nav savietojama ar diplomāta statusu. Šī ir koordinēta Baltijas valstu rīcībā
— Edgars Rinkēvičs (@edgarsrinkevics) March 18, 2022
Την ίδια ημέρα, ανακοίνωσε ότι θα διώξει 10 διπλωμάτες και η Βουλγαρία – άλλη μια χώρα στην οποία η Μόσχα ασκούσε επίσης έντονη επιρροή μέχρι σχετικά πρόσφατα.
Στις 23 Μαρτίου η Πολωνία απέλασε “45 Ρώσους κατασκόπους που παρίσταναν τους διπλωμάτες", σύμφωνα με τον Πολωνό υπουργό Εσωτερικών Mariusz Kaminski.
Polska wydala 45 rosyjskich szpiegów udających dyplomatów. Z pełną konsekwencją i determinacją rozbijamy agenturę rosyjskich służb specjalnych w naszym kraju.
— Mariusz Kamiński (@Kaminski_M_) March 23, 2022
Στις 29 Μαρτίου τη σκυτάλη πήραν Βέλγιο, Ολλανδία, Τσεχία, Ιρλανδία. Το Βέλγιο ζήτησε σε 21 Ρώσους διπλωμάτες να εγκαταλείψουν τη χώρα για δραστηριότητες που σχετίζονται με κατασκοπεία. Η Ολλανδία δήλωσε ότι απελαύνει 17 Ρώσους που περιγράφονται ως αξιωματικοί των μυστικών υπηρεσιών. Η Τσεχία απέλασε έναν και η Ιρλανδία τέσσερις.
Στις 4 Απριλίου ήταν η σειρά της Γερμανίας, της Γαλλίας και της Λιθουανίας, οι οποίες επικαλέστηκαν τις δολοφονίες αμάχων στην Μπούσα.
Η υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Αναλένα Μπερμποκ δήλωσε ότι η Γερμανία κήρυξε 40 Ρώσους διπλωμάτες «ανεπιθύμητα πρόσωπα», ενώ το υπουργείο Εξωτερικών της Γαλλίας δήλωσε ότι θα απελάσει Ρώσους διπλωμάτες "των οποίων οι δραστηριότητες είναι αντίθετες με τα συμφέροντα ασφαλείας μας". Στις 5 Απριλίου ακολούθησαν για τους ίδιους λόγους η Δανία, η Ιταλία, η Σλοβενία, η Ισπανία, η Σουηδία, η Λετονία και η διπλωματική υπηρεσία της Ε.Ε.
Denmark will expel 15 Russian intelligence officers working at the Russian embassy in Copenhagen. They pose a threat to our national security. It’s in our mutual interests to maintain diplomatic ties, but we will not accept Russian espionage on Danish soil. #dkpol
— Jeppe Kofod (@JeppeKofod) April 5, 2022
Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Λουίτζι Ντι Μάιο δήλωσε ότι η χώρα του απελαύνει 30 Ρώσους διπλωμάτες «για λόγους εθνικής ασφάλειας» ενώ ο υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας Χοσέ Μανουέλ Αλβάρες ανακοίνωσε ότι η χώρα του απελαύνει «περίπου 25 διπλωμάτες».
Η Σουηδία δήλωσε ότι θα απελάσει τρεις Ρώσους διπλωμάτες, η Εσθονία 14 και η διπλωματική υπηρεσία της Ε.Ε. του Ζοζεπ Μπορέλ ανακοίνωσε ότι 19 μέλη της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ρωσίας στην Ε.Ε. κηρύχθηκαν «personae non gratae» και θα πρέπει να εγκαταλείψουν το Βέλγιο.
Η Πορτογαλία και η Ρουμανία θα απελάσουν και αυτές από 10 Ρώσους διπλωμάτες.
Η Ρωσία, σύμφωνα με το ρωσικό πρακτορείο TASS, υποσχέθηκε αντίποινα και η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, μίλησε για πολιτική τιμωρία της Ρωσίας. Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Αλεξάντερ Γκρούσκο χαρακτήρισε την απέλαση των Ρώσων διπλωματών σκόπιμη και «προσχεδιασμένη» εκστρατεία.
Οι Ρώσοι αναφέρουν ωστόσο ότι η μεγαλύτερη απέλαση διπλωματών που έγινε ποτέ πραγματοποιήθηκε το 1971 «όταν η βρετανική κυβέρνηση κατηγόρησε 105 υπαλλήλους της σοβιετικής πρεσβείας για κατασκοπεία».
Γιατί έμεινε τελευταία η Ελλάδα
Η ανακοίνωση της ρωσικής πρεσβείας στην Αθήνα, παρότι το ελληνικό ΥΠΕΞ προχώρησε τελευταίο στις απελάσεις, ήταν σε πολύ υψηλούς τόνους, εκφράζοντας «την κατηγορηματική διαμαρτυρία της για αυτό το αδικαιολόγητο και συγκρουσιακό βήμα που έχει στόχο την ακόμη χειρότερη καταστροφή του συνόλου των διμερών μας σχέσεων. H απόφαση της Ελλάδας για απέλαση 12 διπλωματών δεν θα μείνει χωρίς συνέπειες».
Η αλήθεια είναι ότι η ελληνική κυβέρνηση, πολύ πριν από την επίθεση στην Ουκρανία, επιθυμούσε να βελτιώσει τις σχέσεις της με τη Ρωσία. Αλλά αυτό, από ό,τι φαίνεται, θα αναβληθεί για το μακρινό μέλλον.
Οι απελάσεις των Ρώσων διπλωματών όχι μόνο ξεκίνησαν από τις ΗΠΑ, αλλά είναι αυτές που ζήτησαν και από τις υπόλοιπες χώρες-συμμάχους να κάνουν το ίδιο. Η ταχύτητα πραγματοποίησης των απελάσεων αποτυπώνει σε αρκετές περιπτώσεις και την προθυμία των χωρών.
Η ελληνική κυβέρνηση έχει προβληματιστεί αρκετά, καθώς βλέπει (ειδικά μετά την εισήγηση για τα F-16) ότι η συναινετική στάση της έχει κόστος, ενώ η Τουρκία που δεν συμμετέχει στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας λαμβάνει ανταλλάγματα και από τις δύο πλευρές. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν ήθελε επίσης να σπεύσει από τους πρώτους, μαζί με χώρες σαν την Τσεχία και το Μαυροβούνιο, όσο το Βερολίνο και το Παρίσι δεν το είχαν κάνει ακόμα.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι η υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Βικτόρια Νούλαντ, που συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό και τον υπουργό Εξωτερικών πρόσφατα, συζήτησε μαζί τους και γι' αυτό το θέμα. Δεν είναι γνωστό όμως αν αυτό έπαιξε κάποιον ρόλο.
