ΘΥΜΑΣΤΕ ΤΟΤΕ ΠΟΥ τα σπίτια είχαν ένα συρτάρι όπου έμπαιναν τα καλώδια; Το μνημονεύω συχνά αυτό το συρτάρι όταν η καθημερινότητα φέρνει «ασύρματα» προβλήματα. Κάτι το ασύρματο πληκτρολόγιο που δεν συνδέεται, κάτι τα ασύρματα ακουστικά που δεν βρίσκουν το κινητό, κάτι το αυτοκαταστροφικό βασανιστήριο που ονομάζεται «ασύρματοι εκτυπωτές», με πιάνω καθημερινά ν’ αναρωτιέμαι γιατί ο κόσμος γύρω μου έχει προβλήματα που λύνονται με ένα καλώδιο.
Έχοντας ζήσει τη μετάβαση απ’ το ενσύρματο στο ασύρματο, έχοντας πολύ φρέσκια τη μνήμη της υπόσχεσης μιας απελευθερωτικής αποδέσμευσης απ’ την ύλη, φτάνω στο σήμερα και λέω: τελικά, απελευθερωθήκαμε; Έγινε η ζωή μας πιο εύκολη; Είναι τόσο κοινώς παραδεδεγμένη η ευκολία της απουσίας καλωδίου που δικαιολογείται τα καινούργια κινητά να μην έχουν θύρα για ακουστικά;
Aν το ασύρματο παρέμενε επιλογή, δεν θα ’γραφα τίποτα. Γράφω όμως γιατί ολοένα και περισσότερες συσκευές έρχονται χωρίς θύρες, θεωρώντας δεδομένη την προτίμηση του αγοραστικού κοινού σ’ έναν κόσμο αυξανόμενα άυλο, και γιατί το ν’ αγοράσεις ένα προϊόν που να μπορεί να ενταχθεί στο «τεχνολογικό νοικοκυριό» σου είναι ολοένα και πιο δύσκολο.
Όπως διαφέρει ο κόσμος ενός ανθρώπου που διαθέτει μόνο ένα κατσαβίδι και μια πένσα για τις δουλειές του σπιτιού από εκείνου που έχει προσεκτικά διαλεγμένα κλειδιά και ηλεκτρικό τριβείο, έτσι διαφέρει και ο κόσμος των ανθρώπων που παίρνουν τα καλώδιά τους στα σοβαρά από εκείνων που δεν βρίσκουν τη χρησιμότητά τους και νιώθουν πως είναι περιοριστικά, με τον περιορισμό αυτόν να λύνεται με την υιοθέτηση κάθε λογής «ασύρματου».
Δεν πιστεύω φυσικά ότι το καλώδιο και η εξαφάνισή του είναι ένα φαινόμενο γεννημένο σε κενό αέρος. Το καλώδιο, το CD, η βιντεοκασέτα, ο δίσκος, το χαρτί, το γράμμα, το χάρτινο βιβλίο −ακόμα και το ν’ ανοίγεις τις κουρτίνες με τα χέρια και όχι πατώντας ένα κουμπί που δίνει εντολή στο σύστημα το οποίο έχεις εγκαταστήσει να τις ανοίξει− αποτελούν κομμάτια μιας κουλτούρας που βρίσκει και αναγνωρίζει τον εαυτό της μέσα στην ύλη. Είναι χρηστικά αντικείμενα και ως τέτοια υπονοούν και αποδεικνύουν μια ανάγκη.
Η ίδια τους η ύπαρξη αποδεικνύει τη χρησιμότητά τους. Οι υποχρεώσεις που συνάγονται από την παρουσία τους, το ξέμπλεγμα των ακουστικών το πρωί, το κρύψιμο των καλωδίων σ’ ένα σπιτικό γραφείο, το σιχτίρισμα της χαλαρής σύνδεσης του εκτυπωτή σ’ έναν υπολογιστή, είναι κι αυτές μικρογεγονότα μιας καθημερινότητας που μπορεί να σε εξαναγκάσει να της δώσεις σημασία. Και μετά, η οργάνωση των καλωδίων ενός σπιτιού είναι από μόνη της πεδίο ικανοποίησης.
Άλλο είναι να έχεις τα απολύτως απαραίτητα και εντελώς άλλο να έχεις προνοήσει για διαφορετικών λογιών θύρες HDMI ή να έχεις στην κατοχή σου ένα καλώδιο ικανό να συνδέσει ένα λάπτοπ με μετατροπέα βιντεοκασέτας. Όπως διαφέρει ο κόσμος ενός ανθρώπου που διαθέτει μόνο ένα κατσαβίδι και μια πένσα για τις δουλειές του σπιτιού από εκείνου που έχει προσεκτικά διαλεγμένα κλειδιά και ηλεκτρικό τριβείο, έτσι διαφέρει και ο κόσμος των ανθρώπων που παίρνουν τα καλώδιά τους στα σοβαρά από εκείνων που δεν βρίσκουν τη χρησιμότητά τους και νιώθουν πως είναι περιοριστικά, με τον περιορισμό αυτόν να λύνεται με την υιοθέτηση κάθε λογής «ασύρματου».
Δεν βρίσκω καθόλου άσχετη την αφήγηση για τη σημασία της «ανεξαρτησίας», την υπονόμευση των κοινωνικών δεσμών και το πολιτισμικό διαζύγιο απ’ τα καλώδια. Μου φαίνεται πολύ λογικό να βλέπω την κουλτούρα που παράγει την ιδέα του «αυτόνομου και ανεξάρτητου ανθρώπου» να εξαφανίζει κάθε σημείο της καθημερινότητας που αποδεικνύει ότι έχουμε ανάγκες και ότι αυτές λύνονται με την αποδοχή του γεγονότος ότι, τελικά, εξαρτώμαστε.
Επειδή η τεχνολογία −νόμιζα− υπάρχει για να μας είναι χρήσιμη, πίστευα ότι θα φτιάξει έναν νέο κανόνα. Σκεφτόμουν ότι, όταν μιλάμε για χρηστικά αντικείμενα, αυθόρμητα θα κυριαρχήσει το πιο χρήσιμο και ότι αν ένα αντικείμενο δεν είναι χρήσιμο, θα βελτιωθεί ή θα περιπέσει σε αχρησία. Φυσικά. Εύκολα. Απ’ το αγοραστικό κοινό. Με τον ίδιο τρόπο που η οικονομική θεωρία έχει θεωρήσει δεδομένη την ιδέα του «homo economicus», του ορθολογικού εκείνου ανθρώπου που πράττει σύμφωνα με το συμφέρον του, έτσι κι εγώ θεμελίωσα τη ζωή μου πάνω στην ιδέα ότι αγοράζουμε χρήσιμα αντικείμενα και αφήνουμε στη λήθη τα άχρηστα.
Και μετά, ήρθε η πραγματικότητα και μου θύμισε ότι η ιδεολογία, στο τέλος, νικά την ίδια τη ζωή. Κάθε φορά που συστήνω σε κάποιον την ιδέα του ethernet −ασυνήθιστα συχνά για κάτι τόσο γνωστό−, κάθε φορά που ακούω την πρόταση «έχασα το ένα ακουστικό μου», μια πρόταση ολοκαίνουρια, καθότι μόλις τα τελευταία χρόνια κατέστη εφικτή μια τόσο μεμονωμένη απώλεια, και κάθε φορά που ένα ποντίκι κολοβό δεν «βρίσκει» το λάπτοπ για να συνδεθεί, αναρωτιέμαι πώς γίνεται να κατάπιαμε τόσο εύκολα την ιδέα ότι η λύση στους περιορισμούς της καλωδιακής σύνδεσης δεν είναι η βελτίωσή της αλλά η εξάλειψή της.
Μέχρι τώρα, καθόλου δεν με πείραζε το δόγμα των άλλων, των «Ασύρματων», καθότι συνυπήρχαμε ειρηνικά. Μόνο που, πλέον, οι μικρές τρύπες παντός μεγέθους που υπόσχονται εύκολη χρήση και εύκολη αποκατάσταση μιας βλάβης, με μια απλή αντικατάσταση καλωδίου, εξαφανίζονται. Αυτό συμβαίνει αποκλειστικά και μόνο γιατί η πίστη στο ασύρματο έχει λάβει θρησκευτικές διαστάσεις και απαιτεί να επιβληθεί.
Συνδέω ευθέως το ζήτημα αυτό με την κυριαρχία των συνδρομών και την αυξανόμενα παρούσα φαντασίωση ότι το AI θα μας κάνει αθάνατες, μεταφορτώνοντας το είναι μας σ’ ένα ψηφιακό «για πάντα», απελευθερωμένο από ύλη, ιδιοκτησία και σάρκινα όρια. Το συνδέω επίσης με την ονείρωξη «πανταχού παρόντες χωρίς να μετακινηθούμε ρούπι», αυτή την υπόσχεση ψηφιακών χώρων που θα είναι σαν να πηγαίνουμε στην παραλία, σαν να ιππεύουμε, σαν να κάνουμε σεξ, αλλά απ’ την οθόνη μας, χωρίς καμία απολύτως επιβάρυνση.
Ποιος είναι ο σκοπός αυτής της δήθεν ελευθερίας; Από τι υποφέρουμε τόσο πολύ που καταφεύγουμε στο άυλο για να σωθούμε; Μπορεί ποτέ η απάντηση στα προβλήματα ένσαρκων όντων να είναι η απάλειψη της ύλης; Βλέπω καμιά φορά στα social αυτά τα τέλεια οργανωμένα γραφεία, με τις άδειες επιφάνειες, που έχουν μόνο ένα notepad που κάνει τα πάντα και συμφέρει, χωρίς καλώδια, χωρίς ποντίκια, χωρίς γραφική ύλη, χωρίς αντικείμενα, χωρίς απόδειξη ότι κάποιος κάθεται σ’ αυτό το γραφείο και καταβάλλει κάποιον πνευματικό κόπο, και σκέφτομαι, αυτό ήταν που μας έτρωγε και το νικήσαμε;
Η ύλη είναι απόδειξη ότι συμβαίνουμε. Επειδή είμαι εντάξει μ’ αυτό, είμαι εντάξει με το γήρας, με το σώμα, με τις συλλογές δίσκων και με τα καλώδια. Εσείς;
