ΣΤΙΣ ΣΠΕΤΣΕΣ, ένα νησί από το οποίο απουσιάζουν τα αυτοκίνητα αλλά περισσεύουν οι ελλείψεις σε κρίσιμες υποδομές, η δημοτική αρχή επενδύει 2,8 εκατομμύρια ευρώ στην οδική ασφάλεια με ένα έργο φωτισμού της περιμετρικής οδού των Σπετσών.
Το έργο έχει προκαλέσει κύμα αντιδράσεων, εγείροντας ερωτήματα για την αναγκαιότητα της παρέμβασης, την αλλοίωση του φυσικού τοπίου αλλά και προβληματισμό και για το πώς επιλέγονται και ιεραρχούνται τελικά τα έργα που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η εγκατάσταση 600 θηριωδών μεταλλικών φωτιστικών ιστών ύψους 9 μέτρων, όμοιων με αυτούς που συναντά κανείς στους μεγάλους αυτοκινητόδρομους, στην περιμετρική οδό των Σπετσών μήκους 16 χιλιομέτρων, η οποία διασχίζει δασικές και κατά βάση ακατοίκητες περιοχές, γίνεται στο πλαίσιο μιας εργολαβίας που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Το έργο, που επικαλείται την ανάγκη ενίσχυσης της οδικής ασφάλειας σε ένα νησί όπου απαγορεύεται η κυκλοφορία Ι.Χ., έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση της τοπικής κοινωνίας. Κάτοικοι επισημαίνουν ότι τα τροχαία είναι ελάχιστα και, σύμφωνα με τα στοιχεία του αστυνομικού τμήματος Σπετσών, από το 2022 έχει καταγραφεί μόλις ένα ατύχημα τις νυχτερινές ώρες στην περιμετρική οδό. Στις αντιδράσεις πρωτοστατεί η Αναργύρειος Κοργιαλένειος Σχολή Σπετσών, που κατέχει το 45% της επιφάνειας του νησιού και έχει ταχθεί ανοιχτά κατά της υλοποίησης του έργου.
Η περίπτωση των Σπετσών δεν είναι ζήτημα δύο μέτρων και δύο σταθμών· είναι ζήτημα λήψης μέτρων εκεί όπου πραγματικά χρειάζονται, τη στιγμή που χρειάζονται.
Η δημοτική αρχή υπερασπίζεται το έργο, υποστηρίζοντας στην πρόσφατη ανοιχτή συζήτηση που οργάνωσε για το θέμα ότι ενδεχόμενη ακύρωσή του θα οδηγήσει σε ανεπανόρθωτη οικονομική ζημιά τον δήμο, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδέχεται να εγείρει αξιώσεις επιστροφής των κονδυλίων, όπως υποστήριξε.
Από την άλλη πλευρά, η Αναργύρειος Κοργιαλένειος Σχολή Σπετσών και ένα μεγάλο μέρος πολιτών της τοπικής κοινωνίας εκφράζουν ξεκάθαρη αντίθεση.
Μιλούν για ένα αχρείαστο και δυσανάλογο έργο που απειλεί να αλλοιώσει τη φυσιογνωμία και τον προστατευόμενο χαρακτήρα του νησιού, το οποίο από το 1967 έχει χαρακτηριστεί ιστορικός τόπος και τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ενώ επισημαίνουν ότι δεν έχουν εξασφαλιστεί όλες οι απαιτούμενες εγκρίσεις.
Την ίδια στιγμή, στο νησί παραμένουν άλυτα βασικά προβλήματα καθημερινότητας: η ύδρευση, η αποχέτευση και η διαχείριση απορριμμάτων, με χαρακτηριστικότερη την ύπαρξη, μέχρι πρότινος, παράνομης χωματερής στην περιοχή όπου θα έπρεπε να λειτουργεί ο βιολογικός καθαρισμός. Eνα έργο που, αν και έχει προκηρυχθεί πάνω από μια δεκαετία, εξακολουθεί να απέχει σημαντικά από την ολοκλήρωσή του, παραμένοντας εκτός του αρχικού χρονοδιαγράμματος. Για τη χωματερή αυτή, ο δήμος βρέθηκε αντιμέτωπος με πρόστιμο από την Περιφέρεια Αττικής.
Το έργο φωτισμού της περιμετρικής οδού Σπετσών ξεκίνησε να υλοποιείται το καλοκαίρι του 2024, έπειτα από διαγωνισμό που προκηρύχθηκε το 2023 από τον Δήμο Σπετσών. Είχε προηγηθεί η έκδοση εγκρίσεων μόνο από τις τοπικές υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων και την Τοπική Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων Αττικής. Οι αντιδράσεις εκδηλώθηκαν ήδη από τα πρώτα στάδια της υλοποίησης, με την Αναργύρειο Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών να επισημαίνει περιβαλλοντικούς κινδύνους και παραλείψεις στη θεσμική διαδικασία που ακολουθήθηκε.
Ο Γιάννης Αίσωπος, πρόεδρος της Αναργυρείου Κοργιαλενείου Σχολής και πρόεδρος του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Πατρών, εξηγεί στη LiFO ότι «το έργο του ηλεκτροφωτισμού της περιμετρικής οδού αλλοιώνει δραματικά το φυσικό περιβάλλον που συγκροτεί τη φυσιογνωμία αλλά και την ελκυστικότητα των Σπετσών και επεμβαίνει βάναυσα στο δασικό οικοσύστημα του νησιού. Ο δήμος δεν έχει λάβει τις προβλεπόμενες από τον νόμο εγκρίσεις και δεν υπέβαλε καμία κυκλοφοριακή μελέτη ή μελέτη οδικής ασφάλειας που να τεκμηριώνει την αναγκαιότητα του έργου». Και προσθέτει: «Δεν μπορούμε να καταστρέψουμε το νησί, το φυσικό του περιβάλλον, με το πρόσχημα κάποιας οικονομικής ζημίας που ενδεχομένως να μην προκύψει, παρά τη σειρά των παράνομων και εσφαλμένων επιλογών και αποφάσεων», λέει
Μετά τις παρεμβάσεις του ιδρύματος, το υπουργείο Πολιτισμού διέκοψε τις εργασίες του έργου και παρέπεμψε το θέμα προς γνωμοδότηση στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων.
Τον Ιούνιο του 2025, το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, μετά από αυτοψία στην περιοχή των κατασκευαστικών εργασιών, γνωμοδότησε ομόφωνα υπέρ της μη έγκρισης του έργου, κρίνοντας ότι αλλοιώνει τον χαρακτήρα του τοπίου και ότι στερείται των απαραίτητων τεχνικών μελετών που θα τεκμηρίωναν την αναγκαιότητά του.
Η γνωμοδότηση αυτή υιοθετήθηκε πλήρως από τη Γενική Διεύθυνση Αναστήλωσης, Μουσείων και Τεχνικών Έργων του υπουργείου Πολιτισμού, η οποία τον περασμένο Ιούλιο εξέδωσε απόφαση, με την οποία έβαλε μπλόκο στο έργο. Αποφάσισε δηλαδή τη μη έγκριση των εργασιών, οι οποίες, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η απόφαση, «αλλοιώνουν τον χαρακτήρα της νήσου Σπετσών» που εξ ολοκλήρου έχει χαρακτηριστεί «ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο και τόπος παρουσιάζων ιδιαίτερο φυσικό κάλλος ή ενδιαφέρον από απόψεως αρχιτεκτονικής και ιστορικής και προστατεύεται σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν.4858/2021. Και σε κάθε περίπτωση, δεν προσκομίστηκαν, αν και ζητήθηκαν, κυκλοφοριακές μελέτες και μελέτη οδικής ασφάλειας που να τεκμηριώνουν σε κάποιο ποσοστό την ανάγκη επέμβασης και την αναγκαιότητα του συγκεκριμένου έργου».
Λίγες ημέρες αργότερα, ο πρόεδρος της Αναργυρείου Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών κάλεσε τη δημοτική αρχή να συμμορφωθεί με την απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, ζητώντας την άμεση αποξήλωση των ήδη τοποθετημένων φωτιστικών ιστών και την αποκατάσταση του χώρου στην πρότερη μορφή του, με σεβασμό στο τοπίο και τον προστατευόμενο χαρακτήρα του νησιού. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της Lifo κατά του έργου φαίνεται να συντάσσεται ένα ευρύ κομμάτι της τοπικής κοινωνίας, εκφράζοντας έντονη δυσφορία για τον τρόπο που σχεδιάστηκε και προωθείται το έργο, αλλά και για τις συνέπειές του στο τοπίο και τον χαρακτήρα του νησιού.
Μάλιστα, όπως αναφέρουν κάτοικοι των Σπετσών στη LiFO, «το έργο ξεκινά εν κρυπτώ το καλοκαίρι του 2024: δεν τοποθετείται καμία πινακίδα πουθενά που να ανακοινώνει το έργο, την πηγή χρηματοδότησης, τον κύριο του έργου, τον ανάδοχο, το κόστος». Στην πλειοψηφία τους, οι αντιδρώντες υιοθετούν τις ενστάσεις της Αναργυρείου Σχολής, η οποία, στην επείγουσα έκκληση που απέστειλε στον δήμο Σπετσών τη στιγμή που το έργο ξεκινούσε, έχει αναπτύξει τις τέσσερις βασικές αρνητικές διαστάσεις του έργου, στις οποίες καταγράφεται ότι: «Θα αναιρέσει τη διάκριση ανάμεσα στους οικισμούς του νησιού, που φωτίζονται τη νύχτα, και το δάσος, που παραμένει σκοτεινό και μη ορατό, μέσω της κατασκευής μιας εκτεταμένης οριζόντιας φωτεινής ζώνης από πυκνά τοποθετημένους φωτιστικούς ιστούς που προσομοιάζει σε σύγχρονους αυτοκινητόδρομους. Θα ενθαρρύνει τη χρήση αυτοκινήτων στο νησί, αλλοιώνοντας τη φυσιογνωμία του. Θα διαταράξει το οικοσύστημα του δάσους, εισάγοντας φωτεινές περιοχές κατά τη διάρκεια της νύχτας που αναιρούν τη διάκριση ημέρας–νύχτας, καθοριστική για τη διαβίωση της τοπικής πανίδας, και θα επηρεάσει τον ρυθμό ανάπτυξης και φωτοσύνθεσης των φυτών, αλλάζοντας τη φυτοκάλυψη και τη χλωρίδα της περιοχής. Και τέλος, "θα υποστηρίξει την ανεξέλεγκτη συγκέντρωση ατόμων και τη δυνατότητα πραγματοποίησης δραστηριοτήτων μέσα στο δάσος κατά τη διάρκεια της νύχτας, που, μετά βεβαιότητας, θα οδηγήσουν, μεταξύ άλλων, σε φωτιές στο δάσος και σε συγκέντρωση απορριμμάτων"».
Αναζητήσαμε την Ευγενία Φραγγιά, δήμαρχο Σπετσών, προκειμένου να τοποθετηθεί σχετικά με τις ανησυχίες που εκφράζουν τόσο η Αναργύρειος όσο και κάτοικοι του νησιού, αλλά μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν υπήρξε ανταπόκριση στο αίτημά μας.
Όπως επίσης και σε αυτό που, κατά πληροφορίες, ισχυρίζεται σχετικά με το οικονομικό σκέλος της υπόθεσης, ότι δηλαδή ενδεχόμενη διάλυση της εργολαβίας θα προκαλούσε οικονομικό αδιέξοδο στον δήμο λόγω πιθανής απαίτησης επιστροφής χρημάτων από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Από το δελτίο Τύπου που εξέδωσε ο δήμος για την πρόσφατη ανοιχτή ενημερωτική συνάντηση δεν προκύπτει κάποια συγκεκριμένη απάντηση στα παραπάνω. Πρόκειται για ένα γενικόλογο κείμενο, στο οποίο επισημαίνεται πως η συνάντηση είχε καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα και στόχο την παροχή πλήρους εικόνας στους πολίτες.
Η υπόθεση έχει πάρει πλέον τον δρόμο της Δικαιοσύνης και αναμένεται να συζητηθεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Το έργο έφτασε στο Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, μετά την προσφυγή που κατέθεσε ο δήμος Σπετσών, ζητώντας να ακυρωθεί η απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού που ανέστειλε την υλοποίηση του έργου. Τον περασμένο Νοέμβριο, ο δήμος πέτυχε την έκδοση προσωρινής διαταγής και, στη συνέχεια, τη χορήγηση αναστολής, «παγώνοντας» την εφαρμογή της απόφασης έως την εκδίκαση της κύριας προσφυγής. Το δικαστήριο έλαβε υπόψη του ότι το έργο είχε ήδη λάβει εγκρίσεις από υπηρεσίες του ΥΠ.ΠΟ., και ότι, παρά τη χαμηλή κυκλοφορία στην περιοχή, ο φωτισμός δημόσιου οδικού δικτύου μπορεί να εμπίπτει σε λόγους γενικότερου δημόσιου συμφέροντος.
Παρά τη δικαστική αναστολή της απόφασης του ΥΠ.ΠΟ., η πορεία του έργου ανεκόπη εκ νέου στις 31 Δεκεμβρίου 2025 από την Υπηρεσία Δόμησης Πειραιά. Μετά από σχετικό ερώτημα που υπέβαλε η Αναργύρειος προς το υπουργείο Περιβάλλοντος, διαπιστώθηκε ότι δεν είχε ζητηθεί, ούτε είχε δοθεί, έγκριση από το αρμόδιο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής, όπως απαιτείται. Στο σχετικό έγγραφο της Υπηρεσίας Δόμησης αναφέρεται, επίσης, ότι δεν υφίσταται η προβλεπόμενη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου για την εκτέλεση του έργου.
Η LiFO, με αλλεπάλληλα ρεπορτάζ, έχει αναδείξει την αναγκαιότητα λήψης ουσιαστικών μέτρων για την οδική ασφάλεια και τη μάστιγα των τροχαίων ατυχημάτων. Η περίπτωση των Σπετσών, όμως, δεν είναι ζήτημα δύο μέτρων και δύο σταθμών· είναι ζήτημα λήψης μέτρων εκεί όπου πραγματικά χρειάζονται, τη στιγμή που χρειάζονται. Αν στην περιφερειακή οδό του νησιού υπάρχουν σημεία-καρμανιόλες, τότε ασφαλώς και πρέπει να φωτιστούν, να ενισχυθεί η σήμανση, να υπάρξει πρόνοια. Αλλά αυτό θα έπρεπε να προκύπτει μέσα από μια τεκμηριωμένη κυκλοφοριακή μελέτη και μελέτη οδικής ασφάλειας που, στην περίπτωση αυτή, δεν εκπονήθηκαν ποτέ.
