ΗΤΑΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ. Η Ερυθρά Θάλασσα ήταν κάλμα. Ο ήλιος δεν είχε ανατείλει ακόμα. Η νηνεμία έδινε μια απατηλή αίσθηση ηρεμίας. Οι εξουθενωμένοι από τα τόσα χρόνια πολέμου Υεμενίτες δεν είχαν δώσει ζωή ακόμα στη Σαναά. Κάποιες περιπολίες των Χούτι έσπαγαν την ησυχία του λυκόφωτος για λίγα δευτερόλεπτα και μετά πάλι σιωπή. Η γνωστή ηρεμία πριν από την καταιγίδα...
Δεκάδες πύραυλοι σε συγχρονισμένα χτυπήματα από αεροσκάφη, πολεμικά πλοία και υποβρύχια έκαναν τη νύχτα μέρα στη νότια Υεμένη, σκορπούσαν τον τρόμο και δημιουργούσαν σε κάθε τους επαφή μια κόλαση. Ήταν η πρώτη συνδυασμένη επίθεση από τις ΗΠΑ και τη Βρετανία με τη βοήθεια συμμάχων εναντίον των Χούτι στη Σαναά. Τα χτυπήματα είχαν στόχο υποδομές όπως ραντάρ και εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνταν από τους αντάρτες για να εξαπολύονται drones και πύραυλοι εναντίον εμπορικών πλοίων που περνούσαν από τον Κόλπο του Άντεν με προορισμό τη Διώρυγα του Σουέζ, σε ένδειξη στήριξης στους Παλαιστινίους.
Ποιοι είναι οι Χούτι;
Το κίνημα των Χούτι, γνωστό και ως Ανσάρ Αλλάχ ή Ανσαρουλάχ (Υποστηρικτές του Θεού), είναι η μία πλευρά του εμφυλίου πολέμου στην Υεμένη, που μαίνεται εδώ και πάνω από μια δεκαετία.
Εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1990, όταν ο ηγέτης τους, Χουσεΐν Μπαντρεντίν αλ Χούτι, ξεκίνησε το Believing Youth (Πιστή Νεολαία), ένα θρησκευτικό κίνημα αναβίωσης του ζαϊντισμού, ενός αιωνόβιου παρακλαδιού (ένα εκ των τριών) του σιιτικού Ισλάμ, που ξεφύτρωσε περί τον 8ο αιώνα, όταν ο Ζαΐντ ιμπν Αλί προσπάθησε και απέτυχε στην επανάσταση που κήρυξε εναντίον των Ομεϋαδών. Θεωρείται το σιιτικό δόγμα που είναι πιο κοντά στον σουνιτισμό, θεωρούν τον Αλί (ξάδελφο του Μωάμεθ) ως τον νόμιμο απόγονο και συνεχιστή του και υποτίθεται ότι προτάσσουν τη λογική απέναντι στα όσα γράφει το Κοράνι.
Οι ζαϊντίτες στην Υεμένη ζούσαν αρχικά στα υψίπεδα και στα βόρεια εδάφη, αλλά η έκταση της κυριαρχίας τους μακριά από την επί επτά αιώνες πρωτεύουσά τους, τη Σαάντα, άλλαζε με την πάροδο του χρόνου. Η δυναστεία των Κασιμήδων ιδρύθηκε μετά από οθωμανική εισβολή τον 16ο αιώνα. Μετά από μια άλλη αλληλεπίδραση με τους Οθωμανούς, μια νέα γραμμή διαδοχής ξεκίνησε τον 19ο αιώνα. Με μικρές διακοπές, αυτές οι δύο δυναστείες κυβέρνησαν στην Υεμένη μέχρι τη δημιουργία της Αραβικής Δημοκρατίας της Υεμένης το 1962. Ο εμφύλιος μεταξύ των νέων ηγεμόνων και των παλαιών πιστών στους ιμάμηδες, που διήρκεσε από το 1962 μέχρι το 1970, έληξε με την εθνική συμφιλίωσή τους, με τους ζαΐντίτες να εντάσσονται στο νέο πολιτικό σύστημα, να κερδίζουν την αποκατάσταση την πνευματικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του ζαϊντισμού, αλλά και να προετοιμάζονται: Το κίνημα του Αλ Χούτι ιδρύθηκε για να εκπροσωπήσει τους ζαϊντίτες και να αντισταθεί στον ριζοσπαστικό σουνιτισμό, ιδιαίτερα στις ιδέες του γουαχαμπισμού από τη Σαουδική Αραβία. Οι στενότεροι οπαδοί του έγιναν γνωστοί ως Χούτι, παίρνοντας το όνομά τους από τη φυλή που φέρει το ίδιο όνομα και που κρατάει παραδοσιακά (έλκουν την καταγωγή τους από τη φυλή Χαμντάν, που χρονολογείται προ του 630 μ.Χ.) τα σκήπτρα της εξουσίας και κύρους σε περιοχές της βόρειας Υεμένης.
Πώς απέκτησαν οι Χούτι την εξουσία;
Ο Αλί Αμπντουλάχ Σάλεχ, ο πρώτος Πρόεδρος της Υεμένης μετά την ενοποίηση της Βόρειας και της Νότιας Υεμένης το 1990, υποστήριξε αρχικά τα μέλη της Πιστής Νεολαίας. Αλλά καθώς η δημοτικότητα του κινήματος μεγάλωνε και η αντικυβερνητική ρητορική οξύνθηκε, έγινε απειλή για τον Σάλεχ. Τα πράγματα έφτασαν στο αποκορύφωμά τους το 2003, όταν ο Σάλεχ υποστήριξε την εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ, στην οποία πολλοί Υεμενίτες αντιτάχθηκαν. Επηρεασμένος από τη Χεζμπολάχ του Λιβάνου, ο Αλ Χούτι υιοθέτησε το σλόγκαν της οργάνωσης εναντίον των ΗΠΑ, του Ισραήλ και των Εβραίων.
Για τον Αλ Χούτι, το ρήγμα ήταν μια ευκαιρία. Αρπάζοντας την ευκαιρία που του έδωσε η δημόσια οργή, οργάνωσε μαζικές διαδηλώσεις, κατηγορώντας τον Πρόεδρο της Υεμένης για διαφθορά. Μετά από μήνες αναταραχής, ο Σάλεχ εξέδωσε ένταλμα σύλληψής του. Ο Αλ Χούτι σκοτώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2004 από τις δυνάμεις της Υεμένης. Ο θάνατός του έγινε η αιτία που το κίνημά του γιγαντώθηκε και στάθηκε αφορμή για την έναρξη της ανταρσίας των Χούτι. Τον έλεγχο ανέλαβε έκτοτε ο αδελφός του. Η στρατιωτική πτέρυγα των Χούτι μεγάλωσε, καθώς περισσότεροι μαχητές εντάχθηκαν σε αυτή. Ενθαρρυμένοι από τις πρώτες διαδηλώσεις της Αραβικής Άνοιξης το 2011, πήραν τον έλεγχο της βόρειας επαρχίας Σαάντα και ζήτησαν τον τερματισμό του καθεστώτος Σάλεχ.
Ο Σάλεχ συμφώνησε το 2011 να παραδώσει την εξουσία στον αντιπρόεδρό του Αμπντ-Ραμπού Μανσούρ Χάντι, αλλά αυτή η κυβέρνηση δεν ήταν πιο δημοφιλής. Ο Χάντι υποστηριζόταν από τον δυνατότερο φύλαρχο της Υεμένης, τον σεΐχη Σαντίκ αλ Άχμαρ. Έτσι ο Σάλεχ υποστήριξε σιγά σιγά τη φυλή των Χούτι στα βόρεια.
Οι Χούτι χτύπησαν ξανά το 2014, παίρνοντας τον έλεγχο τμημάτων της Σαναά, της πρωτεύουσας της Υεμένης, προτού τελικά εισβάλουν στο προεδρικό μέγαρο στις αρχές του επόμενου έτους.
Ο πόλεμος των Χούτι με τη Σαουδική Αραβία
Ο Χάντι κατέφυγε στη Σαουδική Αραβία, η οποία ξεκίνησε πόλεμο κατά των Χούτι κατόπιν αιτήματός του τον Μάρτιο του 2015.
Το κίνημα των Χούτι προσελκύει οπαδούς στην Υεμένη δηλώνοντας ότι αγωνίζονται για την οικονομική ανάπτυξη και τον τερματισμό της πολιτικής περιθωριοποίησης των Ζαϊντί Σιιτών, καθώς και προωθώντας περιφερειακά πολιτικο-θρησκευτικά ζητήματα στα μέσα ενημέρωσης του. Οι Χούτι έχουν μια περίπλοκη σχέση με τους Σουνίτες της Υεμένης. Το κίνημα έχει κάνει διακρίσεις σε βάρος των Σουνιτών, αλλά έχει επίσης συμμαχήσει μαζί τους και φυσικά τους έχει στρατολογήσει. Οι Χούτι στοχεύουν να κυβερνήσουν όλη την Υεμένη και να υποστηρίξουν εξωτερικά κινήματα εναντίον των ΗΠΑ, του Ισραήλ και της Σαουδικής Αραβίας. Λόγω του ιδεολογικού υπόβαθρου των Χούτι, η σύγκρουση στην Υεμένη θεωρείται ευρέως ως ένα μέτωπο του πολέμου αντιπροσώπων Ιράν - Σαουδικής Αραβίας.
Αυτό που αναμενόταν να είναι μια γρήγορη εκστρατεία κράτησε χρόνια: Τελικά υπογράφηκε εκεχειρία το 2022. Έληξε μετά από έξι μήνες, αλλά οι εμπλεκόμενες πλευρές δεν συνέχισαν τον πλήρους κλίμακας πόλεμο. Μετά την κατάπαυση του πυρός, οι Χούτι έχουν εδραιώσει τον έλεγχό τους στο μεγαλύτερο μέρος της βόρειας Υεμένης. Επιδίωξαν επίσης μια συμφωνία με τους Σαουδάραβες που θα έφερνε το οριστικό τέλος του πολέμου και θα παγίωνε τον ρόλο τους ως κυβερνώντων τη χώρα.
Ποιοι είναι οι σύμμαχοί τους;
Οι ζαϊντίτες σχημάτισαν κράτη στις περιοχές που σήμερα ανήκουν στο βόρειο Ιράν (Ταμπαριστάν) και αργότερα στην Υεμένη. Από εκεί πηγάζει και η σχέση με το Ιράν, πέραν του ότι και οι δύο χώρες (Ιράν και Υεμένη) είναι σιιτικές.
Οι Χούτι υποστηρίζονται από το Ιράν, το οποίο άρχισε να αυξάνει τη βοήθειά του προς αυτούς το 2014, καθώς κλιμακώθηκε ο εμφύλιος πόλεμος και καθώς εντάθηκε ο ανταγωνισμός του με τη Σαουδική Αραβία. Το Ιράν παρείχε στην ομάδα όπλα και τεχνολογία, μεταξύ άλλων, για θαλάσσιες νάρκες, βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους Κρουζ και μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα (UAVs ή drones), σύμφωνα με έκθεση του 2021 από το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών.
Τα εγχώρια όπλα των Χούτι συναρμολογήθηκαν σε μεγάλο βαθμό με ιρανικά εξαρτήματα που μεταφέρθηκαν λαθραία στην Υεμένη σε κομμάτια. Αλλά έχουν κάνει προοδευτικές τροποποιήσεις που έχουν προσθέσει μεγάλες συνολικές βελτιώσεις. Σε μια νέα εξέλιξη, οι Χούτι χρησιμοποίησαν βαλλιστικούς πυραύλους μεσαίου βεληνεκούς κατά του Ισραήλ, εκτοξεύοντας ένα σωρό βλημάτων στη νότια περιοχή του Ισραήλ, Εϊλάτ, στις αρχές Δεκεμβρίου, τα οποία το Ισραήλ είπε ότι αναχαίτισε.
Οι Χούτι αποτελούν μέρος του λεγόμενου «Άξονα Αντίστασης» του Ιράν – μιας αντι-ισραηλινής και αντιδυτικής συμμαχίας περιφερειακών πολιτοφυλακών που υποστηρίζονται από την Ισλαμική Δημοκρατία. Μαζί με τη Χαμάς στη Γάζα και τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι Χούτι είναι μία από τις τρεις εξέχουσες πολιτοφυλακές οι οποίες υποστηρίζονται από το Ιράν που έχουν εξαπολύσει επιθέσεις στο Ισραήλ κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα, προς υποστήριξη, όπως λένε, της Χαμάς και των Παλαιστινίων.
Τι περιλαμβάνει το οπλοστάσιο των Χούτι
Οι αντάρτες, που στηρίζονται από το Ιράν, έχουν ενισχύσει τις στρατιωτικές τους ικανότητες από το 2014, όταν άρχισαν να καταλαμβάνουν μεγάλες περιοχές της Υεμένης, και πλέον διαθέτουν πυραύλους και drones που εν μέρει είναι κατασκευασμένα από ιρανικά υλικά ή εξαρτήματα.
- Βαλλιστικοί πύραυλοι: Στο οπλοστάσιο των Χούτι περιλαμβάνονται πύραυλοι Typhoon, μια τροποποιημένη εκδοχή των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων Qadr. Μάλιστα παρουσίασαν τους Typhoon λίγες μόνο εβδομάδες πριν την επίθεση της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ.
- Πύραυλοι Κρουζ: Οι αντάρτες στην Υεμένη διαθέτουν επίσης τροποποιημένες εκδοχές των ιρανικών πυραύλων Κρουζ Qods. Οι πύραυλοι αυτοί είχαν ήδη χρησιμοποιηθεί από τους Χούτι σε πλήγματα εναντίον εγκαταστάσεων στη Σαουδική Αραβία. Εμιράτα και Σαουδική Αραβία είναι μέλη του στρατιωτικού συνασπισμού που στηρίζει την κυβέρνηση της Υεμένης έναντι των Χούτι από το 2015.
- Drone: Οι Χούτι διαθέτουν επιθετικά drone Shahid, τα οποία χρησιμοποιεί και η Ρωσία στην Ουκρανία, και επίσης Samad-3.
Οι διεθνείς δυνάμεις εναντίον των Χούτι και η επιχείρηση «Ασπίδες»
Ο Αμερικανός Πρόεδρος Τζο Μπάιντεν ανακοίνωσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ και της Βρετανίας, με την υποστήριξη της Αυστραλίας, του Μπαχρέιν, του Καναδά και της Ολλανδίας, κατάφεραν πλήγματα στην Υεμένη εναντίον εγκαταστάσεων των ανταρτών Χούτι. Η κοινή δήλωση των χωρών, λίγο μετά τα πρώτα χτυπήματα, αποκάλυψε τις χώρες που συμμετείχαν. «Στόχος μας παραμένει να αποκλιμακώσουμε τις εντάσεις και να αποκαταστήσουμε τη σταθερότητα στην Ερυθρά Θάλασσα», ανέφερε ανακοίνωση των ΗΠΑ, της Αυστραλίας, του Μπαχρέιν, του Καναδά, της Δανίας, της Γερμανίας, της Ολλανδίας, της Νέας Ζηλανδίας, της Νότιας Κορέας και της Βρετανίας.
Στις 19 Φεβρουαρίου 2024, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) εξέδωσε επίσημη ανακοίνωση για την έναρξη της επιχείρησης «EUNAVFOR ASPIDES» της Ε.Ε., η οποία δραστηριοποιείται στην περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας και του Κόλπου. Η ανακοίνωση, μάλιστα, ξεκινάει επισημαίνοντας ότι η εν λόγω επιχείρηση αποτελεί μία αμυντική επιχείρηση θαλάσσιας ασφάλειας η οποία έχει ως σκοπό την αποκατάσταση και διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο, συνοδευόμενη από την ακόλουθη φράση του Ύπατου Εκπρόσωπου της Ε.Ε. για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας, Josep Borrell: «Με την έναρξη της EUNAVFOR ASPIDES, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανταποκρίνεται άμεσα στην ανάγκη αποκατάστασης της θαλάσσιας ασφάλειας και της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας σε έναν εξαιρετικά στρατηγικό θαλάσσιο διάδρομο. Η επιχείρηση θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαφύλαξη των εμπορικών συμφερόντων και των συμφερόντων ασφαλείας, προς όφελος της Ε.Ε. και της ευρύτερης διεθνούς κοινότητας».
Η Ελλάδα και η φρεγάτα «Ύδρα»
Μετά από συνεδρίαση του ΚΥΣΕΑ, αποφασίστηκε η φρεγάτα «Ύδρα» να είναι το πλοίο που θα δώσει ελληνικό «άρωμα» στις διεθνείς επιχειρήσεις στα νερά της Αραβικής Χερσονήσου.
Ο λόγος για τον οποίο συμμετέχει η Ελλάδα στην επιχείρηση είχε δοθεί με ξεκάθαρη δήλωση από τον υπουργό Άμυνας, Νίκο Δένδια, όταν είχε επισκεφθεί τον ναύσταθμο της Σαλαμίνας λίγες ώρες πριν η «Ύδρα» αποπλεύσει για τα νερά της Ερυθράς Θάλασσας:
«Η Ελλάδα ως ναυτιλιακή δύναμη με ηγετικό ρόλο στην παγκόσμια ναυτιλία αποδίδει τεράστια σημασία στην ανάγκη διασφάλισης της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, όπως επίσης και της ζωής των Ελλήνων ναυτικών. Και ως τμήματα της ελληνικής ναυτοσύνης καταλαβαίνετε απολύτως τι σημαίνει αυτό. Καταλαβαίνετε επίσης τη μεγάλη σημασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας για το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων πολιτών.
Επισκέφθηκα τη Φρεγάτα «Ύδρα» εν πλω για να δω τις συνθήκες κάτω από τις οποίες επιχειρείτε και να σας επαναλάβω ότι είμαστε πολύ υπερήφανοι για αυτό που κάνετε. Διατύπωσα ήδη στον Κυβερνήτη τα συγχαρητήρια μου.
— Nikos Dendias (@NikosDendias) March 11, 2024
Γνωρίζω και σας το επαναλαμβάνω ότι η πατρίδα σας έχει στείλει σε… pic.twitter.com/mpUeM6J5nq
Νομίζω ότι η κάθε μια και ο καθένας στην Ελλάδα παρατηρεί τη σημαντική αύξηση του κόστους των προϊόντων εξαιτίας της αύξησης του μεταφορικού κόστους μετά τις επιθέσεις σε εμπορικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα. Επίσης, είναι εύκολα κατανοητή η ανάγκη της ελεύθερης επικοινωνίας με τα λιμάνια μας, τα οποία, εάν αυτό δεν συμβαίνει, θα χάσουν τη σημασία τους ως διαμετακομιστικά κέντρα, αλλά και επίσης ότι οι επιθέσεις θέτουν σε κίνδυνο και τις θέσεις εργασίας στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στα ελληνικά λιμάνια. Η μείωση της κίνησης εμπορευμάτων στον Πειραιά, παραδείγματος χάρη, ανέρχεται σε 40% περίπου και αυτό έχει πολύ βαριές συνέπειες στην ελληνική οικονομία. Κύριε κυβερνήτα, στελέχη, προσωπικό της φρεγάτας, με τη συμμετοχή στην επιχείρηση ΑΣΠΙΔΕΣ δεν κάνετε μόνο προβολή της ελληνικής και της ευρωπαϊκής σημαίας, αλλά υπηρετείτε το καθαρό εθνικό συμφέρον.
Το συμφέρον της Ελλάδας είναι να συμμετέχει στις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προώθηση της ασφάλειας, της σταθερότητας, τελικά της ειρήνης. Το συμφέρον της Ελλάδας είναι να συμπηχθεί ισχυρός αμυντικός βραχίονας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η επιχείρηση ΑΣΠΙΔΕΣ στην οποία συμμετέχετε είναι η μεγαλύτερη στρατιωτική επιχείρηση που έχει οργανώσει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην ιστορία της», είχε δηλώσει μεταξύ άλλων.
Η φρεγάτα «Ύδρα» καθελκύστηκε στο Αμβούργο τον Ιούνιο του 1991 και παραδόθηκε στο ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό τον Οκτώβριο της επόμενης χρονιάς. Έχει μήκος 117 μέτρα, εκτόπισμα 3.350 τόνους και μπορεί να «πιάσει» τους 30 κόμβους. Ο οπλισμός της φρεγάτας «Ύδρα» περιλαμβάνει ένα πυροβόλο 5 ιντσών/54, δύο συστήματα εγγύς προστασίας Phalanx, οχτώ Κ/Β Ε/Ε Harpoon, 16 Κ/Β Ε/Α ESSM (Envolved Sea Sparrow Missile), δύο τριπλούς Τ/Λ Mk32, εκτοξευτή ΗΝ αντιμέτρων και ανάλογο ΗΝ εξοπλισμό. Επίσης έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει ελικόπτερο S-70B-6 Aegean Hawk.
