ΕΙΝΑΙ ΣΥΧΝΕΣ ΤΟΥΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΥΣ ΜΗΝΕΣ, και μαζικές, οι διαμαρτυρίες στο Ισραήλ ενάντια στην πολιτική του Βενιαμίν Νετανιάχου στη Γάζα. Δεν μεταδίδουν μόνο εναντίωση και οργή, μοιάζει συγχρόνως να ζητάνε εγρήγορση από τους ομοίους τους συμπολίτες Ισραηλινούς Εβραίους. Πράγματι, υπάρχουν πλήθος ενδείξεις ότι μέρος, πάντως όχι μικρό, αυτών των πολιτών διαβλέπει ότι η ασκούμενη πολιτική υποθηκεύει θεμελιώδεις αξίες του κράτους, όπως η δημοκρατική δομή και η εφαρμογή των ανθρώπινων δικαιωμάτων.
Αντιδρά βίαια η κυβέρνηση καταγγέλλοντάς τους ως συμπαθούντες τη Χαμάς. Στο διαδίκτυο, όμως, είναι συχνές οι κάθε είδους αναρτήσεις, από άρθρα και πολιτικά κείμενα έως λογοτεχνικά και κινηματογραφικά έργα, που μεταφέρουν μηνύματα ότι το Ισραήλ βαδίζει προς τον γκρεμό. Δεν είναι μόνο πρόσφατα αυτά τα μηνύματα, μερικά πρωτοεμφανίστηκαν έως και καμιά δεκαριά χρόνια πριν.
Αποκαλυπτικό είναι ότι η ισραηλινή εφημερίδα «Χααρέτς» δημοσιεύει συχνά (εβραϊκά και αγγλικά) άρθρα καταδικαστικά της πολιτικής Νετανιάχου. Με βάση τα γενόμενα, οι επιλογές αρθρογράφων της εμφανίζονται ως άμυνα απέναντι στις απειλές ότι όποιος κατακρίνει την κυβέρνηση είναι οπαδός της τρομοκρατίας. Η εφημερίδα αξιοποιεί ονόματα ιδρυτών του κράτους, διπλωματών, μελών της Βουλής κ.ά., δηλαδή ατόμων «υπεράνω πάσης υποψίας» για αποδοχή της τρομοκρατίας.
Η «εγρήγορση» που μοιάζει να ζητάνε οι Ισραηλινοί Εβραίοι από τους ομοίους τους για να σταματήσει η πορεία του Ισραήλ προς τον γκρεμό εντοπίζεται σε πλήθος παραδείγματα δημιουργών. Θα παραπέμψω σε ένα μόνο βιβλίο, τη μοναδική συλλογή διηγημάτων του Άμος Οζ, Εικόνες από τη ζωή στο χωριό.
Ένα από τα ονόματα που εμφανίστηκαν πιο πρόσφατα στη «Χααρέτς» είναι αυτό του Αλόν Πίνκας, πρώην συμβούλου σε κυβερνήσεις με προσανατολισμό την επίλυση της ισραηλινο-παλαιστινιακής σύγκρουσης και πρώην πρόξενος του Ισραήλ στη Νέα Υόρκη. Ασκεί οξύτατη κριτική στην κυβερνητική πολιτική στη Γάζα. Θεωρεί τον Νετανιάχου υπεύθυνο γιατί νομιμοποιεί τον «θρησκευτικό φανατισμό», προβάλλοντας έτσι την εβραϊκή «υπεροχή», υποθάλποντας μια βαθιά αντιδραστική τάση της ισραηλινής κοινωνίας και καλλιεργώντας μια επικίνδυνη αλαζονεία που πλήττει τη δημοκρατική δομή και ιδεολογία και απομακρύνει κάθε ενδεχόμενο διαλόγου και συνύπαρξης δύο κρατών.
Η «εγρήγορση» που μοιάζει να ζητάνε οι Ισραηλινοί Εβραίοι από τους ομοίους τους για να σταματήσει η πορεία του Ισραήλ προς τον γκρεμό εντοπίζεται σε πλήθος παραδείγματα δημιουργών. Θα παραπέμψω σε ένα μόνο βιβλίο, τη μοναδική συλλογή διηγημάτων του Άμος Οζ, Εικόνες από τη ζωή στο χωριό.
Στο διήγημα «Σκαφτιάδες» ο ήρωας είναι ένας γερασμένος σιωνιστής που μετανάστευσε από τη Ρωσία στο Ισραήλ για να κάνει πολιτική πράξη το όραμα της ίδρυσης του κράτους του στα εδάφη των προγόνων του. Νιώθει ιδρυτής του Ισραήλ, δίνει στον εαυτό του αυτό το δικαίωμα. Ζει απομονωμένος, καμπουριασμένος από την αγωνία, στο σπίτι του μαζί με τη μεσήλικη κόρη του. Τη βομβαρδίζει λέγοντάς της ότι κάθε νύχτα ακούει να σκάβουν και να καταστρέφουν τα πέτρινα θεμέλια του γερού σπιτιού του. Εκείνη απαντάει συνήθως ότι δεν υπάρχουν σκαφτιάδες. Μία φορά μόνο προσθέτει αδιάφορα τη φράση, «εκτός κι αν ακούς τη συνείδησή σου». Η φράση φτιάχνει αυτόματα το έμμεσο μήνυμα ότι ο ήρωας βασανίζεται από την αμφιβολία για την ευθύνη του ίδιου και των ομοίων του, δηλαδή εάν φέρει και κατά πόσο φέρει ευθύνη που κάθε νύχτα στο γερό, με τα στιβαρά θεμέλια σπίτι του, κρυμμένοι υπονομευτές τα καταστρέφουν, με στόχο ένα ξημέρωμα να χαθεί. Αποκαλυπτική λεπτομέρεια είναι ότι, κατά τον Οζ, το χωριό του οποίου κάποιοι υπονομεύουν τα θεμέλια βρίσκεται «κοντά στο Τελ Αβίβ», αλλά τέτοιο χωριό δεν υπάρχει στην πραγματικότητα, είναι επινόηση του συγγραφέα.
Το κλίμα της αναμενόμενης απειλής κυριαρχεί σε όλα τα διηγήματα. Εκεί που το λανθάνον αυτό μήνυμα γίνεται ξεκάθαρος συμβολισμός της επερχόμενης καταστροφής είναι το τελευταίο διήγημα με τίτλο «Τραγουδώντας». Σε μια ατμόσφαιρα όπου λανθάνει η αξία του καθήκοντος, η υποχρέωση να υπερασπίζεται την πατρίδα κάθε πολίτης, και μάλιστα νέος στην ηλικία, το χωριό πενθεί και έχει την ανάγκη να ξορκίσει την αυτοκτονία ενός εικοσάχρονου νέου (που έμμεσα μοιάζει με άρνηση του πατριωτικού καθήκοντος)· γι’ αυτό τραγουδάνε όλοι μαζί «παλιά συναισθηματικά, εβραϊκά και ρωσικά τραγούδια». Δηλαδή τραγούδια όπως εκείνα που τραγουδούσαν οι μετανάστες από τη Ρωσία στους «Σκαφτιάδες», ο γέρος σιωνιστής που δίνει στον εαυτό του (σε σύγκριση με τους Παλαιστίνιους) το δικαίωμα να νιώθει ιδρυτής του ισραηλινού κράτους. Μια μικρή λεπτομέρεια στο τέλος παράγει το έμμεσο, αλλά πολύ ισχυρό μήνυμα ότι αυτό το δικαίωμα οδηγεί το κράτος του Ισραήλ στον γκρεμό που επιφυλάσσει ο μονόδρομος της εξαφάνισης του πληθυσμού της Γάζας. Καθώς τραγουδάνε, οι φωνές των πενθούντων αρχίζουν να δυναμώνουν όλο και πιο πολύ. Στο μη υπαρκτό, αλλά επινοημένο χωριό δίπλα στο Τελ Αβίβ οι φωνές προσπαθούν να καλύψουν το κροτάλισμα βομβαρδιστικών αεροπλάνων που πλησιάζουν!
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
