ΑΠΟ ΤΟ 1968 ΕΩΣ ΤΟ 1995 υπήρχε στην Ιρλανδία ένας ετήσιος τηλεοπτικός διαγωνισμός για τη «Νοικοκυρά της Χρονιάς». Νοικοκυρές διαγωνίζονταν μπροστά σε ζωντανό ακροατήριο με κριτήριο τις μαγειρικές τους ικανότητες («Έφτιαξα ένα κέικ μαδέιρα με μπράντι» έλεγε μια κυρία με φιλαριστό κούρεμα σε έναν κύριο με γραβάτα που επιθεωρούσε ένα «καλό» τραπέζι στρωμένο με ασημικά, σε ένα απόσπασμα από το 1984 που βρήκα online), τη «φροντίδα της οικογένειας» και τέλος την προσωπικότητά τους, η οποία κρινόταν από μια σειρά ερωτήσεων που τους έκανε ένας διάσημος παρουσιαστής της εποχής: «Πώς γνωρίσατε τον σύζυγό σας;», «Πόσων χρονών ήσασταν όταν παντρευτήκατε;», «Ποιο είναι το αγαπημένο σας φαγητό;». Ο διαγωνισμός αποτελεί και τη βάση του ντοκιμαντέρ «Ηοusewife of the year» του Ciaran Cassidy, που έκανε πρεμιέρα στα διεθνή κινηματογραφικά φεστιβάλ το 2024.
Την προηγούμενη εβδομάδα, παρακολούθησα με ενδιαφέρον έναν τηλεοπτικό καυγά με φεμινιστικό πρόσημο που ξέσπασε όταν ο τραγουδιστής Χάρης Βαρθακούρης δήλωσε για τη σύζυγό του, που εργαζόταν παλιότερα ως παρουσιάστρια, «η Αντελίνα είναι στο σπίτι, η θέση της είναι εκεί, γιατί οι κόρες μας την έχουν ακόμα ανάγκη». Μια άλλη παρουσιάστρια το σχολίασε λέγοντας ότι δεν ήταν κομψή η διατύπωση και έμοιαζε σαν κάποιος να της το έχει επιβάλει, και μετά ξεκίνησε μια ολόκληρη κουβέντα για τις επιλογές των γυναικών, την πατριαρχία και το αν το «νοικοκυριό» αποτελεί επάγγελμα.
Κάθε γυναίκα πρέπει να έχει το δικαίωμα να επιλέξει πώς θα ζήσει· αν θέλει να μείνει σπίτι και να μεγαλώσει τα παιδιά της, αυτό είναι επιλογή της. Απλώς μου κάνει εντύπωση το γεγονός ότι σε όλη αυτή την κουβέντα δεν ειπώθηκε ούτε μία φορά πως το να έχεις επιλογές απαιτεί μια οικονομική άνεση, καθώς η εποχή στην οποία μια οικογένεια ζούσε με έναν μισθό ανήκει στο παρελθόν.
Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι αυτής της τηλεοπτικής «διαμάχης» ήταν η συνέντευξη που έδωσε η ίδια η Αντελίνα Βαρθακούρη. Αρχικά γιατί ο λόγος της ήταν χαρακτηριστικός μιας πολύ συγκεκριμένης ματιάς για το τι είναι μάνα και γυναίκα στην Ελλάδα, με απόψεις που έχουμε ακούσει πάμπολλες φορές στο παρελθόν.
Σταχυολογώ κάποια από αυτά που είπε: «Το μεγαλύτερο παράσημό μου είναι ότι είμαι νοικοκυρά», «Αγαπάω τον άνθρωπο, δεν ξεχωρίζω τον άνδρα από τη γυναίκα» και «Οι νοικοκυρές κρατάνε αυτήν τη χώρα όρθια και στυλωμένη – αυτά τα μυαλά, τι αγώνα κάνουν αυτές οι γυναίκες, που δεν έχει το ψυγείο τους μέσα κρέας και βγαίνουνε και μαγειρεύουνε ένα κομμάτι κρέας για να μυρίζει ωραία, που γυρνάει το παιδί και τους ζητάει παντελόνι και δεν έχουν ιδέα και ψάχνουν να βρουν, από αυτές τις άγιες γυναίκες θέλω να έχω γνώμη».
Ο κύριος λόγος που μου έκανε τόση εντύπωση όλη αυτή η κουβέντα είναι πως σε όλα τα βίντεο που βρήκα στην αρθρογραφία, στο YouTube και στο TikTok, με τίτλους όπως «Παράσημό μου που είμαι νοικοκυρά» και «Μοίρασε τάπες η Αντελίνα Βαρθακούρη στις φεμινίστριες», τα σχόλια ήταν διθυραμβικά: «Μαθήματα ζωής», «Είστε μια Κυρία με Κ κεφαλαίο», «Έχουν βαλθεί να καταρρίψουν τον ρόλο της μητέρας. Αντελίνα, τα είπες όλα, κορίτσι μου! Είσαι πρότυπο Ελληνίδας μάνας και νοικοκυράς!», «Η ωραιότερη συνέντευξη που έχω δει ποτέ». Η συντριπτική πλειοψηφία, γυναίκες και άντρες, επικροτούσε τη στάση της, υποστηρίζοντας ότι «επιτέλους κάποιος υπερασπίζεται τις νοικοκυρές».
Κάθε γυναίκα πρέπει να έχει το δικαίωμα να επιλέξει πώς θα ζήσει· αν θέλει να μείνει σπίτι και να μεγαλώσει τα παιδιά της, αυτό είναι επιλογή της. Απλώς μου κάνει εντύπωση το γεγονός ότι σε όλη αυτή την κουβέντα δεν ειπώθηκε ούτε μία φορά πως το να έχεις επιλογές απαιτεί μια οικονομική άνεση, καθώς η εποχή στην οποία μια οικογένεια ζούσε με έναν μισθό ανήκει στο παρελθόν. Ζούμε, εξάλλου, στην εποχή του ύστερου καπιταλισμού.
Πιθανώς όλο αυτό το κύμα συμπάθειας προς την Αντελίνα Βαρθακούρη να έχει σχέση με το ότι πολλές γυναίκες νιώθουν εξαπατημένες όχι από τον ύστερο καπιταλισμό αλλά από το φεμινιστικό κίνημα. Νιώθουν πως η ζωή τους έγινε πιο περίπλοκη, καθώς τώρα και δουλεύουν και κάνουν δουλειές στο σπίτι, αφού η οικιακή εργασία παραμένει ακόμα γυναικεία υπόθεση. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Δημογραφικών Σπουδών της Βαρκελώνης, σε έρευνα που έγινε σε 15 χώρες της Ευρώπης το 2024, ο χρόνος που ασχολούνται με τα οικιακά οι γυναίκες σε όλες τις χώρες είναι συντριπτικά περισσότερος από εκείνον που ξοδεύουν οι άντρες. Στην Ελλάδα οι γυναίκες περνούν 282 λεπτά ημερησίως κάνοντας οικιακές εργασίες και οι άντρες 59.
H Νοικοκυρά της Χρονιάς trailer
Επιστρέφοντας στη «Νοικοκυρά της Χρονιάς», το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του ντοκιμαντέρ είναι αυτό όπου ο σκηνοθέτης μιλά ξανά με τις συμμετέχουσες του διαγωνισμού τριάντα και σαράντα χρόνια αργότερα. Εκεί αρχίζουν να ξεδιπλώνονται οι πραγματικές ιστορίες της ζωής τους – ότι ένιωθαν υποχρεωμένες να είναι κλεισμένες στο σπίτι και να γεννούν παιδιά, ότι πολλές φορές ήταν εγκλωβισμένες σε αποτυχημένους γάμους.
Πολύ συχνά συναντάμε μια ρομαντική αντίληψη για τη γυναικεία εμπειρία του παρελθόντος, εκείνες τις γραφικές εποχές που η μανούλα έπλεκε, μαγείρευε, στήριζε τον άντρα της και φρόντιζε τα παιδάκια της. Μην ξεχνάμε όμως πως πίσω από αυτές τις δακρύβρεχτες ιστορίες του παρελθόντος με τις ηρωικές μανούλες που ανέθρεψαν στρατιές παιδιών με δάκρυα και θυσίες κρύβονται ιστορίες γυναικών που δεν είχαν καμία απολύτως επιλογή, με όνειρα που πνίγηκαν μέσα σε ντάνες πιάτων.
