ΑΝΕΞΕΛΓΚΤΕΣ ΦΩΤΙΕΣ ΣΕ διάσπαρτα σημεία της χώρας. Ολονύχτιες μάχες, συνεχείς αναζωπυρώσεις και εκκενώσεις οικισμών. Καμένες περιοχές, κατεστραμμένα σπίτια, ανθρώπινες ζωές και αβοήθητα ζώα που χάνονται, χιλιάδες στρέμματα δάσους που γίνονται στάχτη. Ένα ακόμη καλοκαίρι είμαστε θεατές μιας τεράστιας οικολογικής καταστροφής. Η κλιματική αλλαγή καθιστά τα ακραία φαινόμενα πιο συχνά και πιο έντονα. Την ίδια στιγμή, οι υψηλές θερμοκρασίες σε συνδυασμό με την έλλειψη σχεδίου ασφαλούς συμβίωσης αστικού περιβάλλοντος και δασικών εκτάσεων συνθέτουν ένα εύφλεκτο μείγμα που αποτελεί μια τεράστια απειλή. Ρόδος, Κέρκυρα, Έβρος, Αθήνα, είναι μερικές από τις περιοχές όπου και φέτος είδαμε παντού στάχτη, δάκρυα και σιωπή.
Πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε το Meteo, αθροιστικά, από την αρχή του έτους έως και την περασμένη Πέμπτη, η καμένη έκταση στην Ελλάδα καταγράφει αύξηση 195% σε σύγκριση με την έκταση που καίγεται κατά μέσο όρο (2002-2022) ετησίως στη χώρα μας. Συγχρόνως, οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές (>300 στρέμματα) στην Ελλάδα από την αρχή του έτους έως και την Πέμπτη 24/8 καταγράφουν συνολικά μείωση 52% σε σύγκριση με όσες εκδηλώνονται στη χώρα μας σε ετήσια κλίμακα (2002-2022). Συνολικά, στη χώρα μας έχουν καεί περισσότερα από 1.200.000 στρέμματα. Η έκταση που είχε καεί έως την Τετάρτη 23/8 είναι περίπου τριπλάσια αυτής που κατά μέσο όρο (2006-2022) καίγεται ετησίως στην Ελλάδα.
Είναι αλήθεια ότι δεν έχουμε μάθει απολύτως τίποτα από τις καταστροφές των τελευταίων ετών. Μετά από κάθε καταστροφή, είτε τον χειμώνα είτε το καλοκαίρι, επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο. Το 2021 συζητήσαμε τα πάντα και σε εξαντλητικό βαθμό, αλλά επειδή το περσινό καλοκαίρι ήταν ήπιο, εφησυχάσαμε. Και ήρθε φέτος ένα χειρότερο από πλευράς συνθηκών καλοκαίρι να μας υπενθυμίσει όλα όσα δεν εφαρμόσαμε
Πώς είναι, όμως, δυνατό να έχουμε λιγότερες δασικές πυρκαγιές και περισσότερες καμένες εκτάσεις; Ο μετεωρολόγος και διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Κώστας Λαγουβάρδος, απαντά: «Καταρχάς, αναλύοντας τα δεδομένα, η εικόνα που προκύπτει για την πορεία της φετινής αντιπυρικής περιόδου είναι αποκαρδιωτική. Προφανώς και πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό ζήτημα. Οι συχνότεροι καύσωνες, οι υψηλότερες θερμοκρασίες και οι δυνατοί άνεμοι ασφαλώς και συμβάλλουν σε αυτό, επηρεάζοντας σημαντικά την κατάσταση. Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι τα επόμενα καλοκαίρια θα εξελίσσονται με τον ίδιο τρόπο και ότι αυτή θα είναι η κανονικότητα τις ερχόμενες δεκαετίες. Αλλά πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί σε άλλες χώρες δεν παρατηρούνται αυτές οι αναλογίες.
Νομίζω ότι έχει έρθει η στιγμή να δούμε τα πράγματα πολύ διαφορετικά απ’ ό,τι κάναμε μέχρι σήμερα, ειδικά σε θέματα σωστής προετοιμασίας, αποτελεσματικής διαχείρισης και πρόληψης. Διότι αν εξετάσουμε αναλυτικά τα στοιχεία, θα δούμε ότι ίδιες συνθήκες επικρατούν και σε άλλες χώρες της Μεσογείου, ωστόσο, ειδικά φέτος, για παράδειγμα, αν κοιτάξουμε τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τις δασικές πυρκαγιές θα διαπιστώσουμε ότι δεν παρουσιάζουν αντίστοιχα ποσοστά με τα δικά μας. Συγκεκριμένα, καταγράφοντας 1.281.480 στρέμματα καμένων εκτάσεων έως την προηγούμενη εβδομάδα, η Ελλάδα κατατάσσεται πρώτη μεταξύ 20 μεσογειακών χωρών, ενώ δεύτερη έρχεται η Ισπανία με 824.640 στρέμματα και τρίτη η Ιταλία με 595.330 στρέμματα. Να θυμίσουμε ότι η νότια Ιταλία και η Σικελία είχαν κι αυτές ρεκόρ θερμοκρασιών το 2022 και το 2023. Παράλληλα, στην Ελλάδα αυτό το καλοκαίρι καταγράφηκε η μεγαλύτερη καμένη έκταση των τελευταίων ετών στην Ευρώπη, ενώ πρόκειται για τη μεγαλύτερη οικολογική καταστροφή μετά το 2007. Άρα, κάτι δεν κάνουμε καλά και δεν αξιοποιούμε με ορθό τρόπο τα εργαλεία που διαθέτουμε».
Πολλοί ειδικοί επισημαίνουν ότι οι φωτιές δεν σβήνουν το καλοκαίρι αλλά τον χειμώνα. Ο κ. Λαγουβάρδος σχολιάζει: «Όλα κρίνονται από τις ενέργειες που γίνονται προτού ξεκινήσει η αντιπυρική περίοδος. Χρειάζεται σοβαρότητα, καλύτερη ενημέρωση και καταγραφή παρατηρήσεων και προγνώσεων των μετεωρολογικών συνθηκών. Ο καιρός αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα ως προς την εξέλιξη, τη συμπεριφορά ή την προειδοποίηση σχετικά με τις πυρκαγιές. Προσωπικά, θεωρώ ότι απαιτείται καλύτερη συνεργασία μεταξύ θεσμικών και επιχειρησιακών φορέων. Δεν μπορεί στις μέρες μας μία υπηρεσία να καλύπτει τα πάντα, επειδή αυτό γινόταν παλιά. Δεν υποτιμώ κανέναν, αλλά οι εποχές αλλάζουν. Δυστυχώς, πρέπει να ξεκινήσουμε από τα βασικά, διότι δεν έχουμε καν διαύλους επικοινωνίας. Οι εξελίξεις τρέχουν και έχουμε τη δυνατότητα ανά πάσα στιγμή να στέλνουμε τα δεδομένα. Αλλά αυτό δεν γίνεται, γι’ αυτό πάσχουμε σε επίπεδο ενημέρωσης και πρόβλεψης των συνθηκών. Επί παραδείγματι, εμείς έχουμε συστήματα που προβλέπουν τη μετακίνηση και την εξάπλωση του μετώπου της πυρκαγιάς, μάλιστα τα έχουμε αναπτύξει σε πολύ μεγάλο βαθμό. Ωστόσο, χρησιμοποιήθηκαν δύο χρόνια και πλέον έχουν εγκαταλειφθεί. Επίσης, διαθέτουμε εκατοντάδες μετεωρολογικούς σταθμούς που μεταδίδουν δεδομένα τα οποία δεν ζητούνται. Παράγουμε προγνωστικούς χάρτες και δεν αξιοποιούνται.
Ένα απλό διάταγμα αρκεί για να αλλάξουμε και να διευρύνουμε τον θεσμικό ρόλο δημόσιων φορέων. Όλα τα άλλα θεωρώ ότι είναι δικαιολογίες. Πουθενά αλλού στον κόσμο δεν παρατηρείται αυτό που συμβαίνει στη χώρα μας, που αποκλείονται από την ενημέρωση ή τη συνεργασία φορείς και μάλιστα δημόσιοι, όπως το Αστεροσκοπείο, οι οποίοι μπορούν να βοηθήσουν. Υπάρχει έλλειμμα ως προς την προετοιμασία, την αρτιότερη ενημέρωση, τη χρήση των νέων εργαλείων και υπηρεσιών που προσφέρει ο κλάδος της Μετεωρολογίας. Παρατηρησιακά δίκτυα, όπως αυτό των αυτόματων μετεωρολογικών σταθμών της μονάδας ΜΕΤΕΟ/Ε.Α.Α, μπορούν να συνεισφέρουν σημαντικά προς την κατεύθυνση μιας ολοκληρωμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης στρατηγικής διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών στη χώρα μας. Στη συνέχεια, η πρόβλεψη μπορεί να πηγαίνει συντεταγμένα στην πολιτεία, τους δήμους και τις περιφέρειες. Διότι, όπως αντιλαμβάνεστε, μόνο όταν εργαζόμαστε όλοι μαζί προς μια κοινή κατεύθυνση μπορούμε να προσφέρουμε ένα καλύτερο αποτέλεσμα».
Οι οικολογικές καταστροφές πολλαπλασιάζονται και η συζήτηση μετά από κάθε φυσική καταστροφή είναι παρόμοια, χωρίς κάποιο ουσιαστικό αντίκρισμα. Γιατί δεν έχουμε μάθει τίποτε απ’ τα προηγούμενα καλοκαίρια; «Είναι αλήθεια ότι δεν έχουμε μάθει απολύτως τίποτα από τις καταστροφές των τελευταίων ετών. Μετά από κάθε καταστροφή, είτε τον χειμώνα είτε το καλοκαίρι, επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο. Το 2021 συζητήσαμε τα πάντα και σε εξαντλητικό βαθμό, αλλά επειδή το περσινό καλοκαίρι ήταν ήπιο, εφησυχάσαμε. Και ήρθε φέτος ένα χειρότερο από πλευράς συνθηκών καλοκαίρι να μας υπενθυμίσει όλα όσα δεν εφαρμόσαμε».
Στο σημείο αυτό ο κ. Λαγουβάρδος αναφέρει τα στοιχεία που αφορούν την Αττική, σημειώνοντας ότι πρέπει να μας προβληματίσει το γεγονός πως οι φωτιές έχουν κάνει στάχτη το 33% των δασών μέσα σε επτά χρόνια. Και καταλήγει: «Στην περιφέρεια Αττικής η επιφάνεια των δασικών εκτάσεων είναι περίπου 1.230.000 στρέμματα και τα τελευταία επτά χρόνια έχουν καεί 405.000 στρέμματα δάσους, δηλαδή το 33% της δασικής επιφάνειας. Όπως αντιλαμβάνεστε, τα παραπάνω ανησυχητικά στοιχεία για την Αττική υπογραμμίζουν την ανάγκη συνολικού επαναπροσδιορισμού της στρατηγικής διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα. Κι αυτό δείχνει ότι οι ευθύνες των κυβερνήσεων ως προς το θέμα αυτό είναι διαχρονικές».
