ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΕΛΒΕΤΙΑ; Λεφτά, καταθέσεις, ουδετερότητα, ακριβά ρολόγια, σαλέ, λίμνες, σανατόρια; Η πατρίδα του Γουλιέλμου Τέλλου, του Καρλ Γιουνγκ (δεν ήμουν απολύτως βέβαιος, το γκούγκλαρα καλού κακού), της Ούρσουλα Άντρες, του Μπρούνο Γκανζ και των Yello (ή των Young Gods για τους πιο ψαγμένους); Και πώς μπορεί να μοιάζει φυσιογνωμικά ένας χαρακτηριστικός Ελβετός με τα παλιά, καλά, ρατσιστικά, εθνοφυλετικά κριτήρια; Η απάντηση ήταν εξαιρετικά δύσκολη και τα παλιότερα χρόνια (ακόμα και οι Βέλγοι έμοιαζαν πιο εύκολοι να τους φορέσεις μια στερεοτυπική εικόνα ή απλά τους χώριζες σε ‘Γάλλους’ και ‘Ολλανδούς’) πριν από την ενίσχυση της πολυπολιτισμικής σύνθεσης των ευρωπαϊκών πληθυσμών.
Πόσο μάλλον στις μέρες μας, με την Εθνική της χώρας να παίζει στο Euro (όπως είχε κάνει και στο Παγκόσμιο Κύπελο) με μια πανσπερμία δεύτερης ή και πρώτης γενιάς Ελβετών με καταγωγή από το Κόσοβο (και την Αλβανία συνολικότερα), την Βόρεια Μακεδονία, την Βοσνία, το Καμερούν, την Χιλή, τη Νιγηρία και άλλες χώρες από την Ευρώπη και την Αφρική. Οι «Βαλκάνιοι» μάλιστα έχουν εκδηλώσει κατά καιρούς και μέσα στο γήπεδο την σύνδεσή τους με την μητέρα πατρίδα παρότι αγωνίζονται με άλλο εθνόσημο, η Ελβετική Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου όμως είναι «ελβετικά» υπεράνω και δεν το έκανε ποτέ θέμα, ρισκάροντας να χάσει τους καλύτερους παίκτες της εθνικής ομάδας.
Όπως κι εμείς το 2004, και πάλι με την Γαλλία, απέδειξαν ότι ο χαρακτήρας νικά την υπεροψία. Κι αυτό είναι πάντα ωραίο όταν συμβαίνει, και στο ποδόσφαιρο και στην ζωή.
Δεν είναι φυσικά η μόνη εθνική ομάδα που κατεβάζει «πολυπολιτισμική» σύνθεση (παρότι οι ποδοσφαιριστές τόσο υψηλού επιπέδου ανήκουν σε μια δική τους τάξη και φυλή ασχέτως από πού προέρχονται), δεν είναι καινούρια ιστορία αυτό, απλά μοιάζει να είναι η πιο ακραία αλλά και η πιο ενδιαφέρουσα ίσως περίπτωση, ακριβώς επειδή είναι η Ελβετία. Μόνο στο βιογραφικό του Γιαν Σόμερ – του Ελβετού τερματοφύλακα που έγινε στο φινάλε ο ήρωας του απείρως συναρπαστικού και θριαμβευτικού για την χώρα του χθεσινού αγώνα ενάντια στην Γαλλία – κατάφερα να πετύχω κάποια στοιχεία οικογενειακού background που συνάδουν ίσως με μια αόριστη και αφηρημένη ιδέα για το τι θα πει Ελβετός: Ο πατέρας του ήταν επίσης επαγγελματίας ποδοσφαιριστής αλλά εγκατέλειψε νωρίς για να γίνει καλλιτέχνης, η μαμά του εξασκεί φυσικοθεραπεία σιάτσου σε άλογα και ο ίδιος είναι αρρωστάκι με τη μουσική. Οι περισσότεροι από τους υπόλοιπους παίκτες είναι παιδιά μεταναστών.
Καμία σημασία όμως δεν έχουν εν τέλει όλα αυτά – ούτε φυσικά και το γεγονός ότι ο προπονητής της ομάδας είναι Σέρβος – ούτε και όλα αυτά που ξέραμε για τα εθνικά φρονήματα, τα φιλότιμα και τα «πάντσερ». Πρόοδος είναι αυτό, φυσιολογική εξέλιξη, όσο κι αν νοσταλγούμε τις εποχές που όλα ήταν πιο «ξεκάθαρα» και μπορούσαμε να διασκεδάζουμε με τα εθνικά στερεότυπα στις μεγάλες διεθνείς διοργανώσεις. Σημασία έχει ότι η Ελβετία απέκλεισε την πανίσχυρη θεωρητικά και πολυδύναμη Γαλλία επειδή λειτούργησε περισσότερο ως ομοιογενές σύνολο που αρνείται να το βάλει κάτω.
Ξέρουμε ποιους εννοούσε γενικά ο Πανούσης με τον όρο «Ελβετόψυχοι» (όχι τους Ελβετούς πάντως) ο οποίος επικράτησε να σημαίνει ψυχρό, υπολογιστικό, αδέκαστο άτομο, οι παίκτες της Ελβετίας χθες όμως έδειξαν όλα εκείνα τα μυθικά χαρακτηριστικά που είχαμε συνδέσει με την ελληνική «ψυχάρα» όταν πήραμε το Euro, κι ας μην είναι τόσο «αμιγείς» εθνικώς. Όπως κι εμείς τότε όμως, και πάλι με την Γαλλία, απέδειξαν ότι ο χαρακτήρας νικά την υπεροψία. Κι αυτό είναι πάντα ωραίο όταν συμβαίνει, και στο ποδόσφαιρο και στην ζωή.
