ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΚΑΤΑ ΤΡΑΜΠ

Ο δημοσιογράφος, ο δολοφόνος και το ρεπορτάζ σε πρώτο πρόσωπο

janet malcolm Facebook Twitter
«Η ανθρώπινη αδυναμία εξακολουθεί να αποτελεί το μέσο συναλλαγής, το νόμισμα της δημοσιογραφίας, η κακεντρέχεια το ένστικτο που την κινητοποιεί».
0

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΜΕΡΙΚΕΣ ΜΕΡΕΣ έφυγε από την ζωή στα 87 της, η Αμερικανίδα (με καταγωγή από την Πράγα) δημοσιογράφος και συγγραφέας Τζάνετ Μάλκολμ, μάλλον άγνωστη στη χώρα μας, στην Αμερική όμως θεωρούνταν κορυφαία εκπρόσωπος της ερευνητικής δημοσιογραφίας, ειδικά στα κομμάτια που έγραφε στο New Yorker για δεκαετίες, και μέχρι πολύ πρόσφατα.

Συγχρόνως, το επίπεδο και η διαύγεια της γραφής της συγκρινόταν με επιφανείς εκπροσώπους της Νέας Δημοσιογραφίας όπως η Τζόαν Ντίντιον και ο Τομ Γουλφ αλλά και με πιο «ακαδημαϊκές» περιπτώσεις διανοουμένων όπως ο Έντουαρντ Σαΐντ ή η Σούζαν Σόνταγκ (αντίθετα από όλους τους παραπάνω όμως, εκείνη αντιλαμβανόταν κατ' αρχάς τον εαυτό της ως δημοσιογράφο ή ρεπόρτερ).

Τα βιβλία της καλύπτουν ένα εντυπωσιακό εύρος θεμάτων και προσώπων –από την ψυχανάλυση και την φωτογραφία ως τη Σίλβια Πλαθ, τον Τεντ Χιουζ και τον Τσέχοφ– στα ελληνικά όμως έχει μεταφραστεί μόνο, αν δεν κάνω λάθος, η μελέτη της για την Γερτρούδη Στάιν και την Άλις Μπ. Τόκλας με τίτλο «Δύο ζωές: Γερτρούδη και Άλις».  

«Όποιος δημοσιογράφος δεν είναι τόσο ηλίθιος ή τόσο αυτάρεσκος ώστε να μην μπορεί να αντιληφθεί τι συμβαίνει γύρω του, γνωρίζει ότι αυτό που κάνει είναι ηθικά επιλήψιμο. Εμφανίζεται ως πρόσωπο εμπιστοσύνης και τρέφεται από τη ματαιοδοξία, την άγνοια ή τη μοναξιά των ανθρώπων… ».  

Με διαφορά όμως το πιο διάσημο –ή μάλλον το πιο διαβόητο– βιβλίο της είναι «Ο δημοσιογράφος και ο δολοφόνος» (The Journalist and the Murderer) που αρχικά είχε εμφανιστεί σε δύο μεγάλες συνέχειες στο New Yorker το 1989 πριν εκδοθεί την επόμενη χρονιά. Παρότι αφορά κάποιες πολύ συγκεκριμένες παραμέτρους μιας υπόθεσης που είχε απασχολήσει έντονα την αμερικανική κοινή γνώμη (ένας γιατρός κατηγορήθηκε, και εν τέλει καταδικάστηκε, για τον φόνο της οικογένειάς του) ουσιαστικά αποτελεί μια πραγματεία για τα όρια του δημοσιογραφικού αμοραλισμού στην αναζήτηση της «αλήθειας» (με ή χωρίς εισαγωγικά).

Η πρώτη φράση του κειμένου είχε πέσει ως βόμβα τότε στον δημοσιογραφικό κόσμο και ο απόηχος της παραμένει έντονος μέχρι σήμερα:   

«Όποιος δημοσιογράφος δεν είναι τόσο ηλίθιος ή τόσο αυτάρεσκος ώστε να μην μπορεί να αντιληφθεί τι συμβαίνει γύρω του, γνωρίζει ότι αυτό που κάνει είναι ηθικά επιλήψιμο. Εμφανίζεται ως πρόσωπο εμπιστοσύνης και τρέφεται από τη ματαιοδοξία, την άγνοια ή τη μοναξιά των ανθρώπων… ».

Χαμός είχε γίνει τότε μ’ αυτή την «ισοπεδωτική» για τον κλάδο παρατήρηση, παρότι εννοούσε μάλλον (και εξέφρασε με θεαματικό τρόπο) ότι είναι πάντα πολύ περίεργη η συναλλαγή ανάμεσα στον αθρογράφο / ρεπόρτερ και τα υποκείμενα της δημοσιογραφικής έρευνας, στο σύγχρονο μιντιακό τοπίο όμως μοιάζει μάλλον ήπια, ακόμα και κοινότοπη.

Στο ίδιο βιβλίο, το οποίο όταν κυκλοφόρησε θεωρήθηκε «ακραίο» και «αμφιλεγόμενο», αποτελεί όμως εδώ και χρόνια ένα από τα βασικά εγχειρίδια των δημοσιογραφικών σπουδών στα αμερικανικά πανεπιστήμια, σημειώνει σχετικά με την αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο στη δημοσιογραφία και τα ζητήματα που προκύπτουν από την «βιωματική» εμπλοκή του αρθρογράφου στην ιστορία που παρουσιάζει: 

«Αυτός ο χαρακτήρας, το "Εγώ" του αρθρογράφου, είναι διαφορετικός από όλους τους άλλους που εμφανίζονται σε ένα δημοσιογραφικό κείμενο, η εξαίρεση στον κανόνα σύμφωνα με τον οποίον τίποτα δεν πρέπει να αποτελεί εφεύρημα του γράφοντος: στη δημοσιογραφία όμως το πρώτο πρόσωπο, ο χαρακτήρας "Εγώ" αποτελεί καθαρό σχεδόν εφεύρημα. Αντίθετα από το πρώτο πρόσωπο στην αυτοβιογραφία, που εκπροσωπεί ευθέως τον συγγραφέα, το "Εγώ" στη δημοσιογραφία μόνο με έναν έμμεσο και σαθρό τρόπο μπορεί να συνδεθεί με τον γράφοντα – με τον τρόπο, ας πούμε, που συνδέεται ο Σούπερμαν με τον Κλαρκ Κεντ. Είναι μια σύμβαση, μια ad hoc κατασκευή, όπως ο χορός στην αρχαιοελληνική τραγωδία, μια εμβληματική φιγούρα, μια ενσάρκωση της ιδέας του απαθούς και νηφάλιου παρατηρητή της ζωής. Υπάρχουν ωστόσο ανάμεσα στους δημοσιογράφους αρκετοί που έχουν σοβαρό πρόβλημα να διαχωρίσουν τον εαυτό τους από τον Σούπερμαν των κειμένων τους».

Ακόμα πιο «σκληρό» (πλην όμως ακριβές) για αυτό το παράξενο σινάφι που χάνεται συχνά ανάμεσα στην ιδέα περί λειτουργήματος, στον αισθησιασμό, στην αναζήτηση της αλήθειας, στον αμοραλισμό και στη διαπλοκή, ήταν ίσως αυτό που είχε γράψει σε ένα άλλο μεταγενέστερο βιβλίο της που επίσης εκκινούσε από την κάλυψη ενός «πολύκροτου εγκλήματος» (Iphigenia in Forest Hills: Anatomy of a Murder Trial, 2011):

«Η ανθρώπινη αδυναμία εξακολουθεί να αποτελεί το μέσο συναλλαγής, το νόμισμα της δημοσιογραφίας, η κακεντρέχεια το ένστικτο που την κινητοποιεί».


 

Daily
0

ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΚΑΤΑ ΤΡΑΜΠ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μαρίλη Μαργωμένου: «Ένα πληκτρολόγιο και ένα κινητό δεν σε κάνει δημοσιογράφο»

Βιβλίο / Μαρίλη Μαργωμένου: «Ένα πληκτρολόγιο και ένα κινητό δεν σε κάνει δημοσιογράφο»

Μια δημοσιογράφος στο πρώτο της λογοτεχνικό βήμα: Με αφορμή το βιβλίο «Το θηρίο βγήκε βόλτα» η Μαρίλη Μαργωμένου σχολιάζει την επικαιρότητα και εξηγεί γιατί αποφάσισε να αποσυρθεί από την ενεργό δημοσιογραφία.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Μάικλ Σάντσον: «Οι λέξεις δεν θα σταματήσουν ποτέ να έχουν αξία»

Βιβλίο / Μάικλ Σάντσον: «Οι δημοσιογράφοι κινδυνεύουν από ανθρώπους που τους θεωρούν εχθρούς»

Ο διακεκριμένος καθηγητής της Σχολής Δημοσιογραφίας του Πανεπιστημίου Κολούμπια μιλά στη LiFO με αφορμή το νέο του βιβλίο με τίτλο «Δημοσιογραφία» που εκδόθηκε στα ελληνικά.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Ποιος σκότωσε τη Βίλμα

Βιβλίο / Ποιος σκότωσε τη Βίλμα: 50 δημοσιογραφικά κειμένα του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες

Η ανθολογία πενήντα δημοσιογραφικών κειμένων του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, που κυκλοφορεί με τον τίτλο «Το σκάνδαλο του αιώνα», αποκαλύπτει ότι ο νομπελίστας συγγραφέας του «Εκατό χρόνια μοναξιά» δεν έπαψε ποτέ να νιώθει δημοσιογράφος και, κυρίως, δεν εγκατέλειψε ποτέ την ιδεολογία του δημοσιογράφου.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Να είσαι καλά Σελίν Ντιόν, και μας συγχωρείς 

Daily / Να είσαι καλά, Σελίν Ντιόν, και μας συγχωρείς 

Πέρα από τις συνταρακτικές σκηνές που δείχνουν τη «Φωνή» να υποκύπτει στη νευρολογική της πάθηση, το ντοκιμαντέρ «I Am: Celine Dion» μας υπενθυμίζει ότι η απόσταση ανάμεσα στο cool και το «ξενέρωτο» είναι πολύ σχετική.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Στην Ύδρα, μετά τη φωτιά 

Δημήτρης Πολιτάκης / Στην Ύδρα, μετά τη φωτιά 

«Η Ύδρα είναι μια φραγκοσυκιά γεμάτη πυρετό, όνειρα κι αγκάθια», έλεγε ο Σαχτούρης. Τώρα είναι γεμάτη κι από θηριώδη γιοτ, που μοιάζουν με πολεμικό στόλο της ίδιας σκιώδους υπερδύναμης, κι ας έχουν διαφορετικές σημαίες.  
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Υπήρξε ποτέ πιο αναπάντεχος, πιο ιδιαίτερος και πιο αγαπητός σταρ από τον Ντόναλντ Σάδερλαντ;

Απώλειες / Υπήρξε ποτέ πιο αναπάντεχος, πιο ιδιαίτερος και πιο αγαπητός σταρ από τον Ντόναλντ Σάδερλαντ;

Ό,τι κι αν έπαιζε ο Καναδός ηθοποιός, που πέθανε χθες στα 88 του, φιλτραριζόταν μέσα από κάτι βαθιά δικό του, σαν να απολαμβάνει ένα ιδιωτικό αστείο ή σαν να κρύβει επιτυχώς την υποψία ή τη βεβαιότητά του ότι κάτι έχει πάει πολύ στραβά (στον κόσμο).
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Η Φρανσουάζ Αρντί από εδώ στην αιωνιότητα 

Απώλειες / Η Φρανσουάζ Αρντί από εδώ στην αιωνιότητα 

«Θέλω να πιστεύω ότι οι ισχυρότεροι δεσμοί διατηρούνται για πάντα, ό,τι κι αν συμβεί και όπου κι αν βρισκόμαστε», είχε πει μερικούς μήνες πριν από τον θάνατό της η γυναίκα που υπήρξε αιώνιο κι απαράμιλλο σύμβολο ομορφιάς, έκφρασης, ερμηνείας, ελευθερίας.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Στη μνήμη της αγαπημένης μου καθηγήτριας στο Γυμνάσιο 

Daily / Στη μνήμη της αγαπημένης μου καθηγήτριας στο Γυμνάσιο

Ένας καλός δάσκαλος –ειδικά στο εφηβικό ναρκοπέδιο της μέσης εκπαίδευσης– μεταδίδει γνώση, αλλά κυρίως μεταδίδει αντίληψη, ακόμα και στάση ζωής. Οι καλύτεροι όμως έχουν το σπάνιο και ανεξιχνίαστο χάρισμα να μεταδίδουν τον ίδιο τους τον εαυτό.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ