Φουστανέλα, φτώχεια και φιλότιμο

Έξωση Όθωνα και Αμαλίας Facebook Twitter
Η έξωσις των πρώτων βασιλέων της Ελλάδος Όθωνος και Αμαλίας. Χρωμολιθογραφία, 50x71 εκ. Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία, αρ. ταυτ. 4948-56.
0

«Σχετικώς με την φουστανέλα, από τα νεανικά μου χρόνια είχα την εντύπωση πως κάτι δεν πήγαινε καλά…» γράφει με δυσοίωνο και αμυδρώς αινιγματικό ύφος ο Ηλίας Πετρόπουλος στο βιβλίο του Η Φουστανέλα (1987), απαρχή του οποίου, όπως σημειώνει στην εισαγωγή, ήταν ένα κείμενο του που είχε απορριφθεί κατά την δεκαετία του ’60 από «κάποιο ψευτοδημοκρατικό περιοδικό της Αθήνας» και ως θέμα είχε «όλο αυτό το θέατρο που τότε ακόμα λεγόταν ανακτορική φρουρά».  

«Όταν πήρα την απόφαση να γράψω το σχετικό αρθράκι», συνεχίζει, «κατέφυγα πρωτίστως στην Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια όπου εδιάβασα πως η φουστανέλα είναι "το εθνικόν ένδυμα των Ελλήνων" και πως η φουστανέλα επίσης "φέρεται και υπό των Αλβανών" και πως η "ευζωνική" είναι βραχυτέρα της "αρβανίτικης" φουστανέλας. Τέτοιες αντιφατικές κοτσάνες μόνο οι νεοέλληνες καταφέρνουν να σκαρώνουν…». 

Δεν είναι το πιο σημαντικό του βιβλίο, ούτε και το πιο εμπεριστατωμένο ίσως. Όπως όμως συνέβη και με οποιοδήποτε αντικείμενο καταπιάστηκε ο ακαταπόνητος λαογράφος, ερευνητής, λόγιος, κριτικός και προβοκάτορας, που η πατρίδα του τον τιμωρούσε διαρκώς επειδή είχε το θράσος να επιμένει να ασκεί με σπάνια αίσθηση επαγγελματισμού και προσήλωσης το πολύτιμο –για την πολιτισμική κληρονομιά της ίδιας κυρίως– έργο του, έτσι και η μελέτη αυτή εξαντλεί κάθε σχετική πηγή που μπορούσε να βρεθεί, ξετυλίγοντας όλη την ιστορία και όλες τις εκδοχές του «παραδοσιακού» μας ενδύματος. Ασχέτως αν ο πρωταρχικός στόχος του συγγραφέα ήταν να καταδείξει απλώς (πάντα όμως με τον γνώριμο καυστικό τρόπο του, ανάμεσα σε χρονογράφημα και σε πολεμική) πόσο στεγνά οικειοποιηθήκαμε μια «ξένη» φορεσιά. 

Λέγεται (στη Βικιπαιδεία) ότι ο Όθωνας όχι μόνο φορούσε συχνά τη φουστανέλα μετά την εξορία του στα πάτρια εδάφη της Βαυαρίας, αλλά και ετάφη φορώντας την, σύμφωνα με τις τελευταίες επιθυμίες του.

«Η φουστανέλα ακολούθησε την τύχη της γλώσσας» πιστεύει. «Δηλαδή, όπως τα  μοραΐτικα κατέκτησαν την Αθήνα (εκτοπίζοντας την ιδιωματική προφορά των γκάγκαρων), έτσι κι η φουστανέλα έλαβε, στη νέα πρωτεύουσα, τίτλους τιμής. Πολύ περισσότερο που την υιοθέτησε ο ίδιος ο Όθων, που, ο δυστυχής, τριάντα χρόνια μετά την εκδίωξή του, επόζαρε στον Λύτρα με φουστανέλα. Μα, η ιστορία της γλώσσας μας, και της φουστανέλας, είναι αρκούντως διαφανής, γιατί πίσω τους είναι κρυμμένοι οι αρβανίτες. Ας μην το ξεχνάμε: τα φωνητικώς ωραιότερα ελληνικά τα μιλούσαν οι μάγκες, και, οι σημαντικότεροι κουτσαβάκηδες ήσανε αρβανίτες».

Μερικές σελίδες αργότερα, ανάμεσα στις εκατοντάδες εικόνες (πίνακες, λιθογραφίες, σχέδια, φωτογραφίες, γελοιογραφίες, καρικατούρες) φουστανελοφόρων κάθε είδους, εποχής και συνομοταξίας, εμφανίζεται και το γνωστό πορτρέτο του ‘Όθωνα προς το τέλος της ζωής του από τον Νικόλαο Γύζη, όπου ο έκπτωτος βασιλιάς «επιμένει ο δυστυχής να φοράει την φουστανέλα του», όπως γράφει ο Πετρόπουλος, επιτρέποντας στον εαυτό του μια σπάνια συναισθηματική, τρυφερή σχεδόν, προσέγγιση. 

Λέγεται (στη Βικιπαιδεία) ότι ο Όθωνας όχι μόνο φορούσε συχνά τη φουστανέλα μετά την εξορία του στα πάτρια εδάφη της Βαυαρίας, αλλά και ετάφη φορώντας την, σύμφωνα με τις τελευταίες επιθυμίες του.

Ο Ηλίας Πετρόπουλος είχε ζητήσει να πεταχτούν οι στάχτες του στους υπονόμους του Παρισιού (όπως και έγινε), εκεί όπου πέρασε το δεύτερο μισό της ζωής του, από τη στιγμή που αποφάσισε να ρίξει μαύρη πέτρα πίσω του. Αντιθέτως, οι στάχτες της Μαρίας Κάλλας μεταφέρθηκαν, σύμφωνα υποτίθεται με την επιθυμία της ίδιας, από το Παρίσι στην πατρίδα της/μας με οριστικό προορισμό τα νερά του Αιγαίου. Τελικά κατέληξαν στη θάλασσα ανοιχτά της Βουλιαγμένης (που, τεχνικά, είναι Αιγαίο ή έστω Σαρωνικός), όπου ρίχτηκαν με πάσα επισημότητα από τη γέφυρα πυραυλακάτου του Πολεμικού Ναυτικού.

Μπορεί να χαθεί κανείς σε διάφορους τέτοιους συνειρμικούς συσχετισμούς με αφορμή το γενικό ταρατζούμ της φετινής διακοσιοστής επετείου του 1821. Μιας επετείου που, όπως έχει επισημανθεί, μοιάζει να την κυνηγά μια κακοδαιμονία στο χειρότερο δυνατό timing. Στα 100 χρόνια από την ελληνική επανάσταση συντελείτο ήδη η μικρασιατική καταστροφή, στα 150 βρισκόμασταν στην ακμή της απριλιανής χούντας και τώρα, στα 200, ζούμε… αυτό που ζούμε, εσωτερικώς και διεθνώς, πείτε το όπως θέλετε.

Τουλάχιστον δεν είμαστε μόνοι μας σ’ αυτό, αν μπορεί να είναι αυτό παρηγοριά. Χρόνια μας πολλά, σε κάθε περίπτωση, και ποτέ δεν είναι αργά να γίνουμε καλύτεροι. Απλά παίρνει λίγο χρόνο. Γύρω στα διακόσια χρόνια (όσο δηλαδή η μέχρι τώρα ύπαρξή μας ως εθνικό κράτος) υπολόγιζε ο Ηλίας Πετρόπουλος ότι παίρνουν οι σπόροι μιας ιδανικής παιδείας για να βγάλουν καρπούς, ελπίζει κανείς όμως να μπορεί να συμβεί και πιο σύντομα, καθότι δεν έχουμε πλέον τέτοιες χρονικές πολυτέλειες.

Daily
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

bruce willis

Daily / Μια συνάντηση με τον Μπρους Γουίλις πριν από χρόνια

Αυτή η ανάμνηση ανασύρθηκε τώρα πρόσφατα με την είδηση της οριστικής του αποχώρησης από το σινεμά λόγω της διάγνωσής του με αφασία, πάθηση που εμφανίζεται με διαφορετικές διαβαθμίσεις ανά ασθενή, αλλά η λέξη και μόνο προκαλεί τις πιο δυσοίωνες σκέψεις.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Το λυκόφως του χρόνου: Ο Ιάπωνας υπολοχαγός που έμαθε ότι ο πόλεμος τέλειωσε 30 χρόνια μετά

Shortcut / Το λυκόφως του χρόνου: Ο Ιάπωνας υπολοχαγός που έμαθε ότι ο πόλεμος τέλειωσε 30 χρόνια μετά

Μια πρόσφατη ταινία και η νουβέλα που έγραψε στην καραντίνα ο Βέρνερ Χέρτζογκ και κυκλοφορεί αυτές τις μέρες φέρνουν ξανά στο προσκήνιο την ιστορία του Χιρόο Ονόντα που έμεινε για τρεις δεκαετίες μόνος στη ζούγκλα πολεμώντας σκιές, χωρίς να ξέρει ότι ο πόλεμος είχε λήξει.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Clark: Ο χαρισματικός ψυχοπαθής νάρκισσος και το σύνδρομο της Στοκχόλμης

Daily / Clark: Ο χαρισματικός ψυχοπαθής νάρκισσος και το Σύνδρομο της Στοκχόλμης

Σαν δυνατό κοκτέιλ με παραισθησιογόνα συστατικά καταναλώνεται η μίνι σειρά που ξετυλίγει την τρελή κι απίστευτη διαδρομή του Κλαρκ Όλαφσον, του πιο διαβόητου ληστή – δραπέτη – σταρ που γνώρισε ποτέ η Σουηδία.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
KAPOUTZIDIS

Δημήτρης Πολιτάκης / Αδερφές και «παλικάρια»

Ο Καπουτζίδης τόλμησε να εκφράσει κάτι σημαντικό και το έκανε με τον πλέον ταιριαστό για την περίσταση τρόπο: υπό μορφή απόκρισης σε ένα επίμονο και κακόβουλο κλισέ, και με την ελαφρότητα που υπαγορεύει η πλατφόρμα που του δόθηκε.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
«Ζούμε σε μια εντελώς νέα εποχή»: Θα μας θάψει όλους ο Κίσινγκερ;

Daily / «Ζούμε σε μια εντελώς νέα εποχή»: Θα μας θάψει όλους ο Κίσινγκερ;

Τα 99 κλείνει στα τέλη του μήνα ο αμφιλεγόμενος ινστρούχτορας του realpolitik κυνισμού που βρέθηκε ξανά στην επικαιρότητα με τις προβλέψεις του γύρω από τις προοπτικές του πολέμου στην Ουκρανία αλλά και της ανθρωπότητας γενικότερα, στο πλαίσιο ενός νέου ψυχρού πολέμου.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
depp heard

Shortcut / Από το #MeToo στο #MenToo: Το κωμικοτραγικό τσίρκο της «δίκης Ντεπ - Χερντ»

Μοιάζει να δημιουργείται ένα κλίμα που, με αφετηρία την πλήρη απαξίωση της Άμπερ Χερντ ακόμα και σε επικεφαλίδες mainstream μέσων, υπονομεύει τις αλλαγές που έφερε το #MeToo, αναβιώνοντας το στερεότυπο της ανισόρροπης και ραδιούργας «μέγαιρας».
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Μπαμπά, ποιος ήταν αυτός ο Γκουσγκούνης;

Daily / Μπαμπά, ποιος ήταν αυτός ο Γκουσγκούνης;

Ο Κώστας Γκουσγκούνης δεν αποχαιρετίστηκε ως πορνοστάρ, που δεν ήταν ακριβώς, έτσι κι αλλιώς, αλλά ως κάτι ανάμεσα σε πορνοβοσκό-περφόρμερ για τη γενιά της μεταπολίτευσης και σε σύμβολο μιας υπόγειας ηθογραφίας.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Navalny: Ένα κοντινό πορτρέτο του πιο επιφανούς Ρώσου αντικαθεστωτικού

Daily / Navalny: Ένα ντοκιμαντέρ για τον πιο επιφανή Ρώσο αντικαθεστωτικό

Το «πολύκροτο» ντοκιμαντέρ για τον Αλεξέι Ναβάλνι που προβάλλεται ήδη στις πλατφόρμες είναι μια συμπαραγωγή CNN και HBO και προσφέρει αποκαλύψεις, απαντήσεις αλλά και επίμονα ερωτηματικά.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
«We Own This City»: Επιστροφή στα λημέρια του θρυλικού «Wire»

Daily / «We Own This City»: Επιστροφή στα λημέρια του θρυλικού «Wire»

Όπως και στο «Wire», έτσι και σ’ αυτήν εδώ τη μίνι αστυνομική σειρά που έγραψε ο Ντέιβιντ Σάιμον μαζί με τον Τζορτζ Πελεκάνο και βασίζεται σε πραγματικά περιστατικά, η πόλη της Βαλτιμόρης λειτουργεί ως περιπτωσιολογική μελέτη μιας βαθιάς συστημικής κρίσης που έχει ως αιχμή την αστυνομική αυθαιρεσία.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Ντροπιαστική «πρωτιά» με προβληματικά κριτήρια

Shortcut / Ελευθερία του Τύπου στην Ελλάδα: Ντροπιαστική «πρωτιά» με προβληματικά κριτήρια

Πρώτη από το τέλος ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες και 108η στον κόσμο εμφανίστηκε η Ελλάδα στην ετήσια κατάταξη του Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου που δημοσίευσαν οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα. Όχι ότι δεν έχουμε τα χάλια μας, αλλά μοιάζει κάπως υπερβολική αυτή η θέση.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
«Athos» στο Netflix: Από πού πάνε για το Άγιο Όρος;

Daily / «Athos» στο Netflix: Από πού πάνε για το Άγιο Όρος;

Παρά τις σκιές που έχουν κυκλώσει κατά καιρούς την Αθωνική Πολιτεία, είναι αναμφισβήτητη η έλξη που ασκεί στην κοινή συνείδηση το «άβατο» του Αγίου Όρους, που παρουσιάζεται με διακριτικό και ελκυστικό τρόπο στο γερμανικό ντοκιμαντέρ που βρίσκεται σταθερά στο top10 του ελληνικού Netflix.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Έτσι όπως πάει, στο τέλος δεν θα μείνει κανένα σινεμά στην Αθήνα

Daily / Έτσι όπως πάει, στο τέλος δεν θα μείνει κανένα σινεμά στην Αθήνα

Πρέπει να προστατευτούν με κάποιο τρόπο οι ελάχιστοι εναπομείναντες κινηματογράφοι, όπως γίνεται αλλού στον κόσμο, και να μη σβήσει εντελώς η συνήθεια της σκοτεινής αίθουσας, της μεγάλης οθόνης και της συλλογικής εμπειρίας.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
atlanta cast

Daily / Atlanta: Πού μπορεί να φτάσει αυτή η απίστευτη σειρά;

Μετά από τέσσερα χρόνια η αριστουργηματική σειρά, που με την αισθητική και αφηγηματική της φιλοδοξία προχωρά το μέσο σε απόκοσμα επίπεδα, επέστρεψε με τον τρίτο της κύκλο, που ήδη μας έχει προσφέρει κάποια μνημειώδη επεισόδια.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Πριν από πενήντα χρόνια σαν σήμερα, ο Κοέν στα Ιεροσόλυμα

Shortcut / Πριν από πενήντα χρόνια σαν σήμερα, ο Κοέν στα Ιεροσόλυμα

Καταβεβλημένος από την κόπωση, τις ουσίες και την πίεση της εμφάνισής του στην ιερή πόλη, ο Λέοναρντ Κοέν σταμάτησε τη συναυλία στη μέση. Επανήλθε όμως στη σκηνή και ενάμιση χρόνο μετά επέστρεψε στο Ισραήλ ως «εθελοντής» στον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Better Call Saul: Μετανοείτε, το τέλος έρχεται

Daily / Better Call Saul: Μετανοείτε, το τέλος έρχεται

Μόλις ξεκίνησε στο Netflix ο πέμπτος και τελευταίος κύκλος της κορυφαίας σειράς των τελευταίων χρόνων που θα ολοκληρωθεί σε δύο μέρη, με το φινάλε να προβάλλεται ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο. Υπάρχει λοιπόν χρόνος για όσους δεν έχουν δει ακόμα αυτό το αριστούργημα.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ