«Δεν θα το ξανάκανα, ήταν τόσο επικίνδυνο. Θυμάμαι πολλούς να πνίγονται… ήταν υπερβολικά γεμάτη η βάρκα», λέει ο Άνας Μοδαμάνι, που πριν από δέκα χρόνια εγκατέλειψε τον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας για να βρει καταφύγιο στη Γερμανία.
Ο Μοδαμάνι, που σήμερα ζει στο Βερολίνο με γερμανικό διαβατήριο και εργάζεται στον χώρο της πληροφορικής, έγινε γνωστός σε όλο τον κόσμο όταν λίγες μέρες μετά την άφιξή του στη Γερμανία, τράβηξε ένα selfie με την καγκελάριο Άγγελα Μέρκελ. Η φωτογραφία του συμβόλιζε τότε την «κουλτούρα καλωσορίσματος» και την ιστορική φράση της Μέρκελ: «Wir schaffen das» («Μπορούμε να τα καταφέρουμε»).
Σήμερα, δέκα χρόνια αργότερα, η Γερμανία και η Ευρώπη εξακολουθούν να παλεύουν με τις συνέπειες εκείνης της απόφασης.
Το επικίνδυνο ταξίδι από τη Συρία προς την Ευρώπη
Ο Άνας είχε μόλις 17 ετών όταν άφησε πίσω του τη Δαμασκό, τον πόλεμο και την προοπτική στρατολόγησης. Ήταν μόνος, χωρίς οικογένεια, χωρίς φίλους. Ακολούθησε την κλασική τότε διαδρομή: Λίβανος – Τουρκία – Ελλάδα – Βαλκάνια – Ουγγαρία – Αυστρία – Γερμανία.
Θυμάται το επικίνδυνο πέρασμα με τη φουσκωτή βάρκα στο Αιγαίο: «Ήμασταν στοιβαγμένοι, παιδιά, γυναίκες, ηλικιωμένοι. Κάθε κύμα μπορούσε να μας αναποδογυρίσει. Πολλοί δεν τα κατάφεραν».
Μετά από 30 μέρες περιπλάνησης σε βουνά, δρόμους και σύνορα, έφτασε τελικά στο Μόναχο στις 5 Σεπτεμβρίου 2015 – την ίδια στιγμή που η Μέρκελ ανακοίνωνε το ιστορικό άνοιγμα των συνόρων.
«Η άφιξη στη Γερμανία ήταν η καλύτερη στιγμή της ζωής μου», θυμάται. «Ο κόσμος μας χειροκροτούσε, μας έδινε νερό, φαγητό, ρούχα. Νόμιζα ότι η κόλαση τελείωσε».
Η selfie που έγινε σύμβολο
Λίγες ημέρες μετά, η Μέρκελ επισκέφθηκε ένα κέντρο φιλοξενίας στο Βερολίνο. Ο Άνας την αναγνώρισε – αν και αρχικά νόμιζε ότι πρόκειται για… ηθοποιό. Ζήτησε να βγάλει φωτογραφία μαζί της και εκείνη χαμογέλασε και δέχτηκε.
Η εικόνα έκανε τον γύρο του κόσμου. Τα διεθνή ΜΜΕ τον παρουσίασαν ως «το πρόσωπο των Σύρων προσφύγων». Όμως η δημοσιότητα δεν ήταν πάντα θετική. Στα χρόνια που ακολούθησαν, η φωτογραφία χρησιμοποιήθηκε από ακροδεξιά κινήματα για να τον στοχοποιήσουν. Χρειάστηκε ακόμα και να προσφύγει στη δικαιοσύνη για να καθαρίσει το όνομά του από ψευδείς κατηγορίες.
Παρά τις δυσκολίες, ο Άνας σπούδασε, βρήκε δουλειά στην πληροφορική και σήμερα έχει χτίσει μια νέα ζωή στη Γερμανία. Στον ελεύθερο χρόνο του δραστηριοποιείται στο TikTok, όπου μιλά για την εμπειρία του ως πρόσφυγας.
Το κληροδότημα της Μέρκελ
Το 2015-2016 πάνω από 1,1 εκατ. άνθρωποι ζήτησαν άσυλο στη Γερμανία. Συνολικά, από το 2015 έως το 2024, οι αιτήσεις ξεπέρασαν τα 2,6 εκατομμύρια, με τους περισσότερους να προέρχονται από Συρία, Αφγανιστάν και Ιράκ.
Η πολιτική της Μέρκελ, που αρχικά έδωσε στη Γερμανία διεθνή κύρος και θαυμασμό, στη συνέχεια έγινε αντικείμενο σκληρής κριτικής. Η χώρα δεν ήταν έτοιμη για τόσο μεγάλες ροές. Το 2016, μετά τα επεισόδια της Πρωτοχρονιάς στην Κολωνία, η «κουλτούρα καλωσορίσματος» άρχισε να ξεθωριάζει.
Σταδιακά, η ακροδεξιά AfD κέρδισε έδαφος, εκμεταλλευόμενη τον φόβο και την ανασφάλεια. Δέκα χρόνια αργότερα, είναι το δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα στη Γερμανία και η ισχυρότερη αντιπολίτευση.
Η αλλαγή στο κοινωνικό κλίμα και οι πολιτικές ανακατατάξεις
Οι δημοσκοπήσεις είναι αποκαλυπτικές: το 2015 μόλις το 38% των Γερμανών ήθελε λιγότερους πρόσφυγες. Το 2025, το ποσοστό αυτό αγγίζει το 68%.
Ο ίδιος ο Άνας το νιώθει στην καθημερινότητά του: «Οι πολιτικοί μιλούν συνεχώς για απελάσεις προς Συρία και Αφγανιστάν. Στην αρχή ήμασταν καλοδεχούμενοι, τώρα μας βλέπουν σαν βάρος». Ακόμη κι αν έχει γερμανικό διαβατήριο, σκέφτεται να μετακινηθεί: «Αν η κατάσταση χειροτερέψει, θα ψάξω μια χώρα που με καλοδέχεται και με κάνει να νιώθω ότι ανήκω».
Ο σημερινός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, διάδοχος της Μέρκελ στην CDU, έχει ανακοινώσει σκληρότερα μέτρα ελέγχου στα σύνορα. Χιλιάδες νέοι συνοριοφύλακες αναπτύχθηκαν, ενώ χιλιάδες αιτούντες άσυλο επαναπροωθήθηκαν – πρακτική που πρόσφατα κρίθηκε παράνομη από γερμανικό δικαστήριο.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι, παρά τις εξαγγελίες, η Γερμανία δεν μπορεί να αλλάξει μόνη της την ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου, αφού οι κανόνες είναι σε μεγάλο βαθμό κοινοτικοί. Ωστόσο, οι δηλώσεις και τα μέτρα έχουν ήδη επηρεάσει τις προσφυγικές ροές: το 2023 υπήρχαν 154.000 αιτήσεις ασύλου από Σύρους και Αφγανούς, ενώ το 2024 έπεσαν στις 110.000. Το πρώτο εξάμηνο του 2025 ο αριθμός μειώθηκε ακόμη περισσότερο, στις 29.000.
Η «κληρονομιά Μέρκελ» εξακολουθεί να διχάζει: για άλλους, ήταν πράξη ανθρωπιάς που έσωσε εκατομμύρια ζωές· για άλλους, μια λανθασμένη επιλογή που άνοιξε την πόρτα στην ακροδεξιά και δημιούργησε κοινωνικές εντάσεις.
Ο Άνας Μοδαμάνι είναι το ζωντανό παράδειγμα αυτού του διλήμματος. Ένα παιδί που έφυγε μόνο του από τον πόλεμο και βρήκε μια νέα πατρίδα, αλλά που σήμερα αμφιβάλλει αν θα εξακολουθήσει να νιώθει καλοδεχούμενος στη χώρα που τον υποδέχτηκε με ανοιχτές αγκάλες πριν από δέκα χρόνια.
Με πληροφορίες από CNN
