Το ChatGPT και παρόμοια εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, σχεδιασμένα αρχικά για την επίλυση τεχνικών προβλημάτων και την παροχή πληροφοριών, αποκτούν έναν νέο και απρόσμενο ρόλο: γίνονται καταφύγιο για όσους αναζητούν υποστήριξη σε προσωπικά ζητήματα.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Χάρβαρντ που επικαλείται το Euronews, η τεχνητή νοημοσύνη πλέον χρησιμοποιείται από έναν αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων σαν ψηφιακός «συνομιλητής» με τον οποίο μιλούν για όσα τους απασχολούν.
«Όταν νιώθω πίεση, στρέφομαι στο ChatGPT»
Η Ρίτα Μαρσελίνο, σύμβουλος πληροφορικής, στρέφεται στο ChatGPT σε στιγμές πίεσης. «Με βοηθά να οργανώσω τη σκέψη μου πριν από απαιτητικές καταστάσεις, όπως μια επαγγελματική συνέντευξη ή μια παρουσίαση», εξηγεί. «Και κάποιες φορές, απλώς όταν νιώθω μπλοκαρισμένη».
Αντίστοιχα, ο Ζοάο Αράνια, στέλεχος στον χώρο των πωλήσεων, βλέπει στο chatbot έναν συνομιλητή άμεσο και πρόθυμο. «Όταν κάτι με απασχολεί, θέλω να το συζητήσω αμέσως. Το ChatGPT είναι εκεί, χωρίς καθυστερήσεις, χωρίς ραντεβού».
Η αμεσότητα και η διαθεσιμότητα είναι ακριβώς τα χαρακτηριστικά που ενισχύουν αυτή τη νέα χρήση. Όμως τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αντικαταστήσει την ψυχοθεραπεία.
Όπως εξηγεί η ψυχολόγος Άνα Ρίτα Ολιβέιρα: «Υπάρχουν πολλές διαθέσιμες τεχνικές αυτοβοήθειας, αλλά η πραγματική αλλαγή συμβαίνει μέσα από τη σχέση μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου. Δεν είναι απλώς θέμα συμβουλής, αλλά συν-εμπειρίας και σταδιακής επεξεργασίας».
Τόσο ο Μαρσελίνο όσο και η Αράνια, συνεχίζουν κανονικά τις συνεδρίες τους με ειδικό. Όπως λένε, η εμπειρία του chatbot είναι μεν χρήσιμη, αλλά διαφορετικής φύσης. «Με τον ψυχολόγο, η συζήτηση μπορεί να πάρει τροπή που δεν ελέγχεις», λέει ο Αράνια. «Ο ειδικός μπορεί να σε διακόψει, να σε προκαλέσει, να εστιάσει σε κάτι που αποφεύγεις. Με το ChatGPT, η κατεύθυνση είναι σχεδόν αποκλειστικά δική σου».
Η άνοδος της ψηφιακής αυτοδιάγνωσης
Μαζί με την ψυχολογική στήριξη, η χρήση εργαλείων ΑΙ ενισχύει και την τάση της αυτοδιάγνωσης. Δεν είναι κάτι καινούργιο, καθώς εδώ και χρόνια οι μηχανές αναζήτησης παίζουν τον ρόλο του «ψηφιακού γιατρού». Το νέο στοιχείο είναι η αμεσότητα και η αίσθηση προσωποποιημένης απάντησης.
Όπως αναφέρει η Ολιβέιρα, αρκετοί ασθενείς εμφανίζονται στις συνεδρίες έχοντας ήδη καταλήξει σε συμπεράσματα για την ψυχική τους κατάσταση: «Έχουν κάνει την έρευνά τους, έχουν μιλήσει με ένα chatbot, κι έρχονται με μια προκατασκευασμένη εικόνα. Το πρόβλημα είναι ότι η διάγνωση δεν είναι απλώς θέμα συμπτωμάτων. Απαιτεί εκτίμηση πολλών παραμέτρων και ανθρώπινη αλληλεπίδραση».
Η ίδια εκφράζει επιφυλάξεις για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης ως μοναδική πηγή ψυχολογικής στήριξης. «Η αποκλειστική προσφυγή μπορεί να φέρει παρανοήσεις και να υπονομεύσει την ίδια την έννοια της θεραπείας. Σε βάθος χρόνου, υπάρχει και ο κίνδυνος να αποδυναμωθεί η αξιοπιστία του επαγγέλματος».
Με πληροφορίες από Euronews
