Η τεχνολογία που αξιοποιήθηκε στα εμβόλια κατά της Covid-19 ενδέχεται να οδηγήσει τους επιστήμονες ένα βήμα πιο κοντά στη θεραπεία του HIV.
Αυστραλοί ερευνητές ανακοίνωσαν ότι, χρησιμοποιώντας mRNA, κατάφεραν να «ξεγελάσουν» τον ιό ώστε να βγει από την κρυψώνα του – ένα κρίσιμο βήμα για την πλήρη εξάλειψή του από τον οργανισμό.
Η σχετική έρευνα, που δημοσιεύτηκε την περασμένη εβδομάδα στο περιοδικό Nature Communications, βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο και μέχρι στιγμής έχει αποδειχθεί αποτελεσματική μόνο σε εργαστηριακές συνθήκες. Ωστόσο, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το mRNA έχει δυνατότητες που ξεπερνούν τη χρήση του στα εμβόλια, καθώς μπορεί να αποτελέσει μέσο για τη χορήγηση θεραπειών ενάντια σε επίμονους ιούς.
Το mRNA, ή αγγελιοφόρο RNA, είναι ένα «σετ» γενετικών οδηγιών. Στην περίπτωση των εμβολίων Covid, οι οδηγίες αφορούσαν ένα τμήμα του κορονοϊού. Στη νέα μελέτη, οι οδηγίες αφορούν μόρια-κλειδιά για τη στόχευση του HIV.
Η Δρ. Sharon Lewin, διευθύντρια του Cumming Global Center for Pandemic Therapeutics στη Μελβούρνη και επικεφαλής της μελέτης, χαρακτήρισε το mRNA ως «θαυματουργό εργαλείο» που επιτρέπει τη μεταφορά ουσιών σε σημεία του οργανισμού όπου μέχρι σήμερα δεν ήταν εφικτό.
Τα εμβόλια mRNA δίνουν εντολή στο σώμα να παράγει ένα τμήμα του ιού, ενεργοποιώντας έτσι την ανοσολογική απόκριση. Στις ΗΠΑ, τα εμβόλια αρχικά χαιρετίστηκαν ως σωτήρια για την αντιμετώπιση της πανδημίας, αλλά στη συνέχεια αντιμετωπίστηκαν με καχυποψία από μερίδα του πληθυσμού. Μάλιστα, κάποιοι αξιωματούχοι, όπως ο υπουργός Υγείας Robert F. Kennedy Jr., διέδωσαν ψευδώς ότι τα εμβόλια είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα ή και θανατηφόρα. Την περασμένη εβδομάδα, το Υπουργείο Υγείας των ΗΠΑ επιδίωξε να περιορίσει τη διαθεσιμότητα των εμβολίων σε εγκύους, παιδιά και υγιείς νεότερους ενήλικες, ενώ ακύρωσε και συμβόλαιο σχεδόν 600 εκατ. δολαρίων με τη Moderna για την ανάπτυξη εμβολίου mRNA κατά της γρίπης των πτηνών.
«Ο φόβος αυτή τη στιγμή δεν είναι λογικός», σχολίασε η Δρ. Lewin. «Τα εμβόλια mRNA έχουν χορηγηθεί σε εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, οπότε γνωρίζουμε πολύ καλά τους πιθανούς κινδύνους τους».
Η νέα μελέτη περιγράφει τη χρήση του mRNA ως εργαλείου για να «ξετρυπώσει» τον HIV από τα σημεία όπου παραμένει ανενεργός. Άλλες πιθανές χρήσεις της τεχνολογίας περιλαμβάνουν τη χορήγηση πρωτεϊνών που λείπουν σε ασθενείς με συγκεκριμένες παθήσεις ή τη διόρθωση γενετικών λαθών.
HIV: Ελπίδες από το εμβόλια mRNA
Η Frauke Muecksch, ιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα, χαρακτήρισε το mRNA ως «πολλά υποσχόμενη, εξαιρετικά ισχυρή τεχνολογία». Όπως σημείωσε, οι επιστήμονες εργάζονται με το mRNA εδώ και πάνω από 20 χρόνια, αν και το ευρύ κοινό το γνώρισε κυρίως λόγω της πανδημίας.
«Δεν είναι μόνο θεραπευτικά ισχυρό, αλλά ανοίγει νέους ορίζοντες και στη βασική έρευνα», πρόσθεσε.
Σήμερα, τα ισχυρά αντιρετροϊκά φάρμακα μπορούν να καταστείλουν τον HIV σε μη ανιχνεύσιμα επίπεδα, όμως μικρές ποσότητες του ιού παραμένουν ανενεργές σε λεγόμενες «δεξαμενές», έτοιμες να επανενεργοποιηθούν. Η θεραπεία του HIV απαιτεί την εξάλειψη αυτών των αποθεμάτων, μια στρατηγική γνωστή ως «σοκ και εξόντωση». Ένα σημαντικό εμπόδιο είναι ότι ο ιός παραμένει ανενεργός σε συγκεκριμένα ανοσοκύτταρα, τα λεγόμενα «αδρανή CD4 κύτταρα», τα οποία δεν ανταποκρίνονται εύκολα στα φάρμακα. Οι μέχρι τώρα προσπάθειες να ενεργοποιηθεί ο ιός σε αυτά τα κύτταρα δεν ήταν ειδικές για τον HIV και συνοδεύονταν από ανεπιθύμητες παρενέργειες. «Είναι δίκαιο να πούμε ότι ο τομέας είχε "κολλήσει"», δήλωσε ο Brad Jones, ιολόγος στο Weill Cornell Medicine, που δεν συμμετείχε στη νέα έρευνα.
Το 2022, ο Dr. Jones και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι η ανοσοενίσχυση από τα εμβόλια mRNA μπορούσε να «ξυπνήσει» τον λανθάνοντα HIV σε άτομα που ζουν με τον ιό. Άλλες μελέτες έδειξαν ότι τα εμβόλια mRNA ενεργοποιούν και άλλους λανθάνοντες ιούς, όπως ο Epstein Barr.
«Αρκεί ένα απαλό "σπρώξιμο" με ορισμένα από αυτά τα εμβόλια για να βγουν στην επιφάνεια οι λανθάνοντες ιοί ώστε να καταστραφούν», εξηγεί ο Dr. Jones.
Η Δρ. Lewin και η ομάδα της πειραματίζονταν για χρόνια με διάφορους τρόπους ενεργοποίησης του HIV, χωρίς επιτυχία στα αδρανή κύτταρα. Βλέποντας την επιτυχία των εμβολίων Covid, που χρησιμοποιούν νανοσωματίδια λιπιδίων με mRNA, δοκίμασαν παρόμοια σωματίδια για να μεταφέρουν δύο διαφορετικά μόρια: το Tat, που ενεργοποιεί τον HIV, και το CRISPR, ένα εργαλείο «επεξεργασίας» γονιδίων.
Οι ερευνητές απέδειξαν ότι, σε αδρανή ανοσοκύτταρα ατόμων με HIV, η μέθοδος αυτή κατάφερε να ενεργοποιήσει τον ιό.
«Είναι πολύ δύσκολο να δουλέψεις με αυτά τα κύτταρα, οπότε η στοχευμένη προσέγγιση είναι που κάνει αυτή τη μελέτη ξεχωριστή», σχολίασε η Dr. Muecksch.
Παραμένει άγνωστο αν η νέα μέθοδος μπορεί να ενεργοποιήσει όλον τον λανθάνοντα HIV στο σώμα και ποιες παρενέργειες μπορεί να προκαλέσει.
«Το mRNA σχεδόν σίγουρα θα έχει κάποιες ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως κάθε φάρμακο, αλλά θα τις μελετήσουμε συστηματικά, όπως κάνουμε με κάθε νέο φάρμακο», ανέφερε η Δρ. Lewin. Σε αυτή την περίπτωση, οι παρενέργειες ίσως είναι πιο αποδεκτές για τους ανθρώπους που ζουν με HIV από το να λαμβάνουν φάρμακα εφ’ όρου ζωής.
Οι ερευνητές σχεδιάζουν να δοκιμάσουν τη μέθοδο σε ζώα που έχουν μολυνθεί με HIV, πριν προχωρήσουν σε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους.
Με πληροφορίες από The New York Times
