Ένα νέο, ιδιαίτερα λεπτομερές «χάρτη» του σύμπαντος, με δεκάδες εκατομμύρια γαλαξίες, δημιούργησαν επιστήμονες, που μπορεί να ρίξει φως στη λεγόμενη «σκοτεινή ενέργεια», τη δύναμη που επηρεάζει την επέκταση του σύμπαντος.
Η χαρτογράφηση βασίζεται σε δεδομένα του Dark Energy Spectroscopic Instrument, ενός μεγάλου ερευνητικού προγράμματος που λειτουργεί στο Kitt Peak National Observatory στην Αριζόνα και καταγράφει τον ουρανό από το 2021.
Σε διάστημα πέντε ετών, οι επιστήμονες κατέγραψαν περισσότερους από 47 εκατομμύρια γαλαξίες και άλλα εξαιρετικά φωτεινά, μακρινά αντικείμενα. Ο αρχικός στόχος ήταν σημαντικά χαμηλότερος, γεγονός που δείχνει την ταχύτητα και την ακρίβεια του προγράμματος.
Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος, προηγούμενοι χάρτες περιλάμβαναν περίπου 5 εκατομμύρια γαλαξίες. «Κάθε περίπου δέκα χρόνια φτιάχνουμε χάρτες δέκα φορές μεγαλύτερους», σημείωσε ο David Schlegel από το Lawrence Berkeley National Laboratory.
Οι παρατηρήσεις καλύπτουν μεγάλο μέρος του ουρανού, αν και όχι το σύνολό του, καθώς περιοχές κοντά στον δικό μας γαλαξία είναι δύσκολο να μελετηθούν λόγω της έντονης φωτεινότητας.
Το time-lapse στο παρακάτω βίντεο δείχνει πώς οι παρατηρήσεις του DESI «χτίζουν» σταδιακά τον χάρτη κατά τη διάρκεια της λεγόμενης «Dark-Time Survey», που εστιάζει στα πιο αμυδρά και μακρινά αντικείμενα. Κάθε «πλακίδιο» αντιστοιχεί σε μία κατεύθυνση παρατήρησης, όπου το όργανο καταγράφει ταυτόχρονα δεδομένα από χιλιάδες αντικείμενα. Τα πλακίδια επικαλύπτονται, αυξάνοντας την πυκνότητα του χάρτη, με τις περισσότερες περιοχές να παρατηρούνται περισσότερες από μία φορές.
Τα δεδομένα επιτρέπουν στους επιστήμονες να συγκρίνουν την κατανομή των γαλαξιών στο παρελθόν και σήμερα, εξετάζοντας έτσι πώς εξελίσσεται το σύμπαν με τον χρόνο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σκοτεινή ενέργεια, μία μορφή ενέργειας που φαίνεται να «σπρώχνει» το σύμπαν να διαστέλλεται όλο και πιο γρήγορα, δηλαδή να επιταχύνει την επέκτασή του. Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι η επίδρασή της παραμένει σταθερή.
Ωστόσο, πρόσφατες ενδείξεις από τα δεδομένα του προγράμματος αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο αυτό να μην ισχύει και ότι η επίδρασή της ίσως εξασθενεί με τον χρόνο, κάτι που, αν επιβεβαιωθεί, θα θέσει υπό αμφισβήτηση το σημερινό μοντέλο για το σύμπαν.
Η ανάλυση των δεδομένων αναμένεται να διαρκέσει περίπου έναν χρόνο πριν δοθούν ευρύτερα στην επιστημονική κοινότητα, ενώ το πρόγραμμα θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια με νέες παρατηρήσεις.
Το time-lapse στο παρακάτω βίντεο δείχνει τον ουρανό πάνω από το Kitt Peak στις 12–13 Φεβρουαρίου 2024. Εκείνο το βράδυ, το DESI κατέγραψε ρεκόρ 41 «πλακιδίων» στο πλαίσιο της Dark-Time Survey. Το προγραμματισμένο πενταετές χαρτογραφικό πρόγραμμα αποτυπώνεται με κόκκινο περίγραμμα, ενώ ο κινούμενος κύκλος δείχνει τα σημεία στα οποία στόχευε το όργανο κατά τη διάρκεια της νύχτας. Το τηλεσκόπιο Mayall διακρίνεται στο επάνω μέρος της εικόνας, λίγο αριστερά από το κέντρο.
Με πληροφορίες από The New Scientist
