Σε μια καθαρή μέρα στη μαρίνα του Πλύμουθ, μπορεί κανείς να δει πέρα από το λιμάνι μέχρι το νησί του Ντρέικ και ακόμα πιο μακριά, στο Κανάλι της Μάγχης και τον ωκεανό. Εκεί, ανάμεσα σε πολεμικά πλοία, επιβατικά φέρι και μικρά αλιευτικά, κινείται μια μεγάλη κίτρινη πλωτή σημαδούρα, γνωστή ως L4. Πρόκειται για μία από τις σημαδούρες δεδομένων που διαχειρίζεται το Plymouth Marine Laboratory (PML), ένα ερευνητικό κέντρο αφιερωμένο στις θαλάσσιες επιστήμες.
Στο πλαίσιο έρευνας για την οξίνιση των ωκεανών, ο καθηγητής Τζέιμς Φίσγουικ, υπεύθυνος τεχνολογίας και αυτονομίας στο PML, ελέγχει τη σημαδούρα για ζημιές και μετρά τα επίπεδα του καιρού και άλλων παραμέτρων. «Αυτή η σημαδούρα είναι από τις πιο εξελιγμένες στον κόσμο», εξηγεί. «Εξοπλισμένη με αισθητήρες που μετρούν θερμοκρασία, αλατότητα, διαλυμένο οξυγόνο, φως και επίπεδα οξύτητας».
Οι μετρήσεις του pH του νερού, δηλαδή της οξύτητας, δείχνουν μια ανησυχητική εικόνα τοπικά και παγκοσμίως: η οξίνιση των ωκεανών αυξάνεται με ανησυχητικό ρυθμό. Η οξίνιση προκαλείται όταν το διοξείδιο του άνθρακα απορροφάται από τη θάλασσα και αντιδρά με το νερό, μειώνοντας το pH και βλάπτοντας κοραλλιογενείς υφάλους και άλλα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Μια πρόσφατη μελέτη από το PML, την αμερικανική Υπηρεσία Εθνικού Ωκεανού και Ατμόσφαιρας (NOAA) και το Cooperative Institute for Marine Resources Studies του Oregon State University αποκαλύπτει ότι η οξίνιση των ωκεανών εξελίσσεται ταχύτερα από ό,τι πιστεύαμε.
Ένα από τα προβλήματα για τους επιστήμονες είναι ότι η οξύτητα δεν είναι ορατή με γυμνό μάτι στην παραλία, γεγονός που δυσκολεύει την ευαισθητοποίηση του κοινού και των πολιτικών. Όπως λέει ο καθηγητής Στιβ Γουίντικομπ του PML, «δεν υπάρχει κάποιο ξεκάθαρο στοιχείο που να δείχνει άμεσα τις βιολογικές επιπτώσεις, οι οποίες θα χρειαστούν χρόνο να γίνουν εμφανείς. Επιπλέον, είναι δύσκολο να διαχωριστούν οι επιπτώσεις της οξίνισης από άλλους παράγοντες όπως η θερμοκρασία, η υπεραλίευση και η ρύπανση».
Για να κατανοήσει κανείς καλύτερα τις επιπτώσεις, η NOAA έχει δημιουργήσει ένα βίντεο που δείχνει ένα πτερόποδο (μικρός θαλάσσιος οργανισμός) να κολυμπά σε νερό με φυσιολογικό pH και σε νερό με αυξημένα επίπεδα CO2 για δύο εβδομάδες. Στο δεύτερο βίντεο, το πτερόποδο έχει αποσαθρωμένο κέλυφος και δυσκολεύεται να κινηθεί. Τέτοιες εικόνες βοηθούν στην ευαισθητοποίηση, αλλά από μόνες τους δεν αρκούν.
Η έλλειψη ορατότητας και κατανόησης των επιπτώσεων έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να συγκεντρώσουν στατιστικά στοιχεία που συνδέουν τα αυξανόμενα επίπεδα οξύτητας με αλλαγές στη θαλάσσια χλωρίδα και πανίδα σε διάφορες περιοχές του κόσμου.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η βορειοδυτική ακτή των ΗΠΑ, όπου περίπου το 2010 η βιομηχανία καλλιέργειας στρειδιών, αξίας εκατομμυρίων δολαρίων, κινδύνευσε να καταρρεύσει λόγω της πτώσης της παραγωγής. Η καθηγήτρια Χέλεν Φίντλεϊ του PML εξηγεί ότι το φαινόμενο οφείλεται σε άνοδο βαθύτερων, πιο όξινων νερών, που εισέρχονταν σε μονάδες εκτροφής στρειδιών, εμποδίζοντας τα στρείδια να αναπτυχθούν σωστά.
Οι μονάδες αυτές τοποθέτησαν αισθητήρες pH και πρόσθεσαν ουσίες για να εξουδετερώσουν το όξινο νερό όταν ήταν απαραίτητο. Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι τέτοιες πρακτικές, σε συνδυασμό με κρατική χρηματοδότηση, θα ενθαρρύνουν και άλλες χώρες να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα με κατάλληλα μέτρα.
Ωστόσο, σε πολλές περιοχές του κόσμου, η πρόσβαση σε τέτοιες πληροφορίες είναι περιορισμένη, δυσχεραίνοντας τον σχεδιασμό δράσεων.
Υπάρχουν διεθνείς δεσμεύσεις για την αντιμετώπιση της οξίνισης των ωκεανών, όπως το Παγκόσμιο Πλαίσιο Βιοποικιλότητας, που στοχεύει στην αναχαίτιση και αναστροφή της απώλειας βιοποικιλότητας. Παρόλα αυτά, ενώ οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων είτε δεν διαθέτουν τους πόρους είτε διστάζουν να εφαρμόσουν σχέδια, ο ιδιωτικός τομέας αναπτύσσει λύσεις.
Η γεωμηχανική των ωκεανών εξελίσσεται σε μεγάλη βιομηχανία, με εταιρείες να εστιάζουν σε τεχνητές μεθόδους απομάκρυνσης διοξειδίου του άνθρακα, όπως η αύξηση της αλκαλικότητας του θαλασσινού νερού μέσω προσθήκης αλκαλικών διαλυμάτων. Σε ελεγχόμενο τοπικό επίπεδο, όπως σε δεξαμενές εκτροφής στρειδιών, αυτή η μέθοδος μπορεί να είναι αποτελεσματική. Ωστόσο, πολλοί επιστήμονες ανησυχούν για την ταχεία ανάπτυξη αυτής της βιομηχανίας.
«Δεν πρέπει να προχωρήσουμε χωρίς επαρκή αποδεικτικά στοιχεία», προειδοποιεί ο Γουίντικομπ. «Φανταστείτε να σας λέει ο γιατρός ότι έχει ένα φάρμακο που θα σας θεραπεύσει, αλλά δεν έχει δοκιμαστεί ούτε γνωρίζει τις παρενέργειες. Θα το παίρνατε;»
Η Τζέσι Τέρνερ, διευθύντρια της Συμμαχίας για την Οξίνιση των Ωκεανών, εκφράζει την ανησυχία ότι η γεωμηχανική μπορεί να αποσπάσει την προσοχή από την πιο σημαντική λύση: τη μείωση των εκπομπών CO2. «Ελπίζω να μην χάσουμε την αίσθηση του επείγοντος. Χωρίς μεγαλύτερη προσοχή από τις κυβερνήσεις, ο ιδιωτικός τομέας θα καθορίσει την πορεία», τονίζει.
Εκτός από τη μείωση των εκπομπών, μπορούν να γίνουν και άλλες ενέργειες, όπως ο περιορισμός της οργανικής ρύπανσης και η δημιουργία πιο ανθεκτικών θαλάσσιων οικοτόπων κοντά στις ακτές.
Οι επιστήμονες που εργάζονται σε αυτόν τον τομέα εκφράζουν όλο και μεγαλύτερη απογοήτευση για την έλλειψη επείγοντος χαρακτήρα στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Πολλοί ελπίζουν ότι η φετινή διάσκεψη για τους ωκεανούς του ΟΗΕ στη Γαλλία θα δώσει την ευκαιρία να συζητηθεί το θέμα σε επίπεδο αρχηγών κρατών και να ενταχθεί πιο ενεργά στις κυβερνητικές ατζέντες.
«Στο τέλος της ημέρας, γνωρίζουμε ότι το CO2 αυξάνεται, το pH μειώνεται και αυτό είναι ένα επείγον ζήτημα που δεν συζητείται αρκετά», καταλήγει η Τέρνερ. «Είναι μια παραμελημένη συνέπεια του άνθρακα στους ωκεανούς που οι κυβερνήσεις δεν μπορούν πλέον να αγνοούν».
Με πληροφορίες από Guardian
