Ο κακάπο, ο βαρύτερος και μοναδικός παπαγάλος που δεν πετά, αποτελεί ένα από τα πιο σπάνια και εμβληματικά είδη της Νέας Ζηλανδίας – αλλά και ένα από τα πλέον αναπαραγωγικά προβληματικά. Οι επιστήμονες επιστρατεύουν πλέον τεχνητή γονιμοποίηση, ειδικές τεχνικές συλλογής σπέρματος και διεθνείς συνεργασίες, στην προσπάθειά τους να αποτρέψουν την εξαφάνιση του είδους.
Με μόλις 142 πτηνά του είδους να απομένουν το 2019, ο κακάπο θεωρείται κρισίμως απειλούμενο είδος από τη Διεθνή Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN). Η αναπαραγωγή του είναι εξαιρετικά δύσκολη: 1 στα 5 αρσενικά δεν αποκτούν ποτέ απογόνους, ενώ μόλις 2 στα 5 αυγά εκκολάπτονται.
Αν και όλες οι εναπομείνασες ομάδες μεταφέρθηκαν σε νησιά χωρίς θηρευτές, το πρόβλημα της αναπαραγωγής επιμένει, εξαιτίας χαμηλής γονιμότητας και γενετικής ομοιομορφίας.
Η πρώτη επιτυχής τεχνητή γονιμοποίηση σε άγριο πτηνό πραγματοποιήθηκε το 2009 στον κακάπο, αλλά χρειάστηκαν δέκα χρόνια για να επαναληφθεί. Το 2019, η Νέα Ζηλανδία κάλεσε ομάδα ειδικών από τη Γερμανία για να ενισχύσει την προσπάθεια.
«Η τεχνητή γονιμοποίηση βοηθά στην ενίσχυση της γονιμότητας και στη διατήρηση πολύτιμων γονιδίων από αρσενικά που δεν ζευγαρώνουν φυσικά», εξηγεί ο Δρ Άντριου Ντίγκμπι, επιστημονικός σύμβουλος για το είδος στο Τμήμα Διατήρησης της Νέας Ζηλανδίας.
Το 2022, οι επιστήμονες κατάφεραν να αποκτήσουν τέσσερις νεοσσούς από τρεις θηλυκές, εκ των οποίων οι δύο γεννήθηκαν από αρσενικά που δεν είχαν αναπαραχθεί ποτέ – ένα εξ αυτών με σπάνια «γονίδια Fiordland».
Οι επιστήμονες καλύπτουν το κεφάλι και τα φτερά του κακάπο με πετσέτα και τοποθετούν τον κορμό του σε ένα κομμένο πλαστικό μπουκάλι. Η συλλογή γίνεται είτε μέσω ρυθμικών πιέσεων στην κοιλιά (γνωστή τεχνική «συμπίεσης»), είτε με τη χρήση ηλεκτρικής διέγερσης μέσω ειδικού πολυπολικού ανιχνευτή, που έχει αναπτυχθεί στη Γερμανία. Το σπέρμα συλλέγεται άμεσα από τον μανδύα του πουλιού και, αν κριθεί βιώσιμο, χρησιμοποιείται για άμεση γονιμοποίηση θηλυκού. Το πουλί ανταμείβεται με έναν ξηρό καρπό και απελευθερώνεται.
Η ομάδα «Kākāpō Recovery» σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει ξανά την τεχνική στην επόμενη αναπαραγωγική περίοδο το 2026, με στόχο τη διάσωση των τελευταίων γενετικά μοναδικών κακάπο και την ενίσχυση της αναπαραγωγικής επιτυχίας του είδους.
Η περίπτωση του κακάπο αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα όπου η τεχνολογία και η βιολογία συνεργάζονται όχι για εμπορικούς λόγους, αλλά για την επιβίωση ενός μοναδικού είδους με αρχαία καταγωγή και σύγχρονες απειλές.
Με πληροφορίες από Euronews
