«Θέλω απλώς να υπάρχω. Θέλω να υπάρχω με αυτήν την οπτική γλώσσα στον κόσμο. Δεν θα σήμαινε τίποτα για μένα να κάνω πίνακες ζωγραφικής αν δεν έφτανα στους ανθρώπους». Αυτά είναι τα λόγια του KAWS, ενός από τους πιο αμφιλεγόμενους, δημοφιλείς και ακριβούς ποπ καλλιτέχνες της εποχής μας που το έργο του παρουσιάζεται στο Μουσείο του Μπρούκλιν στη έκθεση «What Party» που θα διαρκέσει μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2021.
Ο KAWS ή κατά κόσμον Μπράιαν Ντόνελι που διάλεξε το καλλιτεχνικό του όνομα επειδή τους άρεσαν τα γράμματα αυτής της λέξης όπως τα έβλεπε στον τοίχο, είναι ένα φαινόμενο, ο «εφευρέτης» μια ποπ φιγούρας, ενός «COMPANION» που έχει γίνει ένα από τα πιο διάσημα σύγχρονα έργα, άμεσα αναγνωρίσιμο και σαν εμπορικό σήμα. Η τιμή του δείχνει ότι μπορεί να είναι και έργο τέχνης και απλώς ένα παιχνίδι αφού μπορείς να το βρεις από δέκα δολάρια σε μπλούζες, μπρελόκ, κούπες ή να αγοράσεις ένα σε δημοπρασία έναντι οκταψήφιου αριθμού.
Ένα γιγαντιαίο φουσκωτό «COMPANION» έχει κοσμήσει μια λίμνη στη Σεούλ, ένα άλλο το Victoria Harbour του Χονγκ Κονγκ κατά τη διάρκεια της Art Basel και ένα όμοιό του φουσκωτό και ιπτάμενο, την παρέλαση της Ημέρας των Ευχαριστιών του Macy's στη Νέα Υόρκη, με προκατόχους του φουσκωτά «σύμβολα» της Αμερικής, τον Σνούπι ή τον Σούπερμαν. Αν αυτό σημαίνει κάτι, είναι πως το έργο του KAWS είναι άμεσα αναγνωρίσιμο και όσο και να μη το παραδέχεται ο κόσμος της τέχνης, η θερμή συζήτηση γύρω από αυτό το θέμα, θυμίζει μια παλιότερη γύρω από το έργο του Κιθ Χάρινγκ.
Ο πρώην φτωχός καλλιτέχνης του γκράφιτι και εικονογράφος στα στούντιο της Ντίσνει σε σειρές όπως τα «100 σκυλιά Δαλματίας», άρχισε να στολίζει τα κτίρια της πόλης του στο Νιου Τζέρσεϋ και το Μανχάταν με το «KAWS» και με «ψεύτικες διαφημίσεις». Η πιο διάσημη από αυτές είναι μια ψεύτικη διαφήμιση του Calvin Klein, με το σούπερ μόντελ Κρίστι Τέρλινγκτον με τα χαρακτηριστικά λευκά εσώρουχα του οίκου να αγκαλιάζεται από μια πράσινη φιγούρα.
Από εκεί έγινε γνωστός και κανένας δεν περίμενε το πολύ γρήγορο άλμα του στον κόσμο της τέχνης, από τον οποίο σήμερα παίρνει ένα μεγάλο κομμάτι της πίτας, οικονομικά, με τη συζήτηση και την αμφισβήτηση της φιγούρας του απλώς να ανεβάζει τις μετοχές του.
Ο ίδιος ήταν πολύ έξυπνος και γνώριζε πολύ καλά ότι για να χτίσει το όνομά του, ο σωστός δρόμος δεν ήταν ο συνωστισμός στις γκαλερί και η αναζήτηση καλλιτεχνικού ατζέντη. Έπρεπε να αποκτήσει πολλούς ακόλουθους στα σόσιαλ μίντια και να εμφανίζεται στους δρόμους και στη μαζική παραγωγή για να προσελκύσει την προσοχή του κόσμου και στη συνέχεια των συλλεκτών και των κριτικών.
Και το κατάφερε. Πριν από είκοσι χρόνια πάτησε το πόδι του στην Ιαπωνία, τη χώρα- μήτρα των μάνγκα και των εμβληματικών νέων εικόνων της ποπ κουλτούρας, καλεσμένος της εταιρείας Bounty Hunter, ενός γίγαντα στην κατασκευή παιχνιδιών και των streetwear ενδυμάτων. Δημιούργησε το πρώτο «COMPANION» σε 500 αντίτυπα τα οποία εξαφανίστηκαν εν ριπή οφθαλμού. Αυτή ήταν η πρώτη μεγάλη μαζική του πώληση και έκτοτε δε σταμάτησε
Η επαναλαμβανόμενη φιγούρα του KAWS είναι ο χειρότερος εφιάλτης για πολλούς κριτικούς που βέβαια υπερασπίζονται το έργο του Κουνς για παράδειγμα ή του Γουόρχολ για τα πολλαπλά που έχουν παράξει και του Κίθ Χάρινγκ και του Μπασκιά για την παρουσία τους στο δρόμο, αλλά με το COMPANION δεν έχουν αποφασίσει αν είναι παιχνίδι ή τέχνη και ο δημιουργός του «αληθινός καλλιτέχνης».
Εδώ έχουμε βέβαια να αντιμετωπίσουμε και τη σοβαροφάνεια του κόσμου της τέχνης που θέλει να παίρνει τον εαυτό της στα σοβαρά, κρίνοντας έργα που είναι σοβαρά και ο KAWS δε τους έχει δώσει ακριβώς αυτή την ευκαιρία. Απλώς τους κάνει να νιώθουν μια αμηχανία και η μεγάλη έκθεσή του στο Μουσείο του Μπρούκλιν, που είναι παιγνιώδης και καθόλου σοβαροφανής τον τοποθετεί χωρίς πολλά λόγια στον κόσμο των καλλιτεχνών που αξίζει να ασχοληθεί κάποιος με το έργο τους ή απλώς να το χαζέψει ή να μπει στο site για να αγοράσει ένα T-Shirt ή ένα κουκλάκι.
Όσο για τις τιμές των μοναδικών έργων του; Είναι στον «ουρανό» με το Artnet Intelligence Report του 2019 να αναφέρει ότι τον Νοέμβριο του 2018, πέντε κομμάτια του KAWS πουλήθηκαν για περισσότερο από 1 εκατομμύριο δολάρια και κατά τη διάρκεια του έτους η δουλειά του «έπιασε» πάνω από 33,8 εκατομμύρια δολάρια σε δημοπρασίες.
Όσο για τη δημοφιλία του στα σόσιαλ μίντια που έχει υπάρξει ένας μεγάλος παράγοντας στην κατακόρυφη άνοδό του στον κόσμο της τέχνης, υπάρχουν περισσότερες από 900.000 αναρτήσεις με το hashtag #kaws στο Instagram, κάτι που συνδέεται με την άμεση αντίδραση του κοινού όταν δει ένα αναγνωρίσιμο έργο του αλλά και τη καταγωγή του από την street art.
Στον «χειρότερο εφιάλτη των κριτικών τέχνης» όλοι αναγνωρίζουν την ενστικτώδη κατανόηση των δυνατοτήτων της τέχνης στην εποχή της αναπαραγωγής της για μαζική κατανάλωση και τα αποτελέσματα έχουν φανεί στην περίπτωση του KAWS με την αλματώδη άνοδό του στις αγορές και συνεργασίες όπως αυτή με τον Kanye West και τη Nike και τα «δικά του» Air Jordans, αλλά και με τον οίκο Dior που είναι και ο μεγάλος χορηγός της έκθεσής του στο μουσείο του Μπρούκλιν, ενώ σε συνεργασία με τους βραζιλιάνους σχεδιαστές Campana δημιούργησε μια σειρά επίπλων καλυμμένη με βελούδινα Companion, όπως και για τη γιαπωνέζικη Uniqlo με σανίδες skateboard, ενώ ένα έργο του ήταν και το βραβείο των MTV Music Video Awards.
Το Μουσείο του Μπρούκλιν πολύ έξυπνα αποφεύγει τις βαρύγδουπες αναλύσεις του έργου του, κλείνοντας το μάτι στους επισκέπτες και λέγοντας «μπορείτε να πάρετε στα σοβαρά τον KAWS αν θέλετε, αλλά όχι και πολύ σοβαρά». Οι σκεπτικιστές κατηγορούν αυτού του είδους την τέχνη σαν σύμπτωμα της γενικότερης «κατάθλιψης» του πολιτισμού, κάτι που ηχεί και λίγο βαρύγδουπα σήμερα που υπάρχουν χιλιάδες μουσεία και γκαλερί που μπορούν να τολμήσουν να προτείνουν καλύτερους, πιο αξιόλογους καλλιτέχνες. Το Μουσείο απλώς ακολουθεί μια παράδοση με τα καρτούνς να έχουν περάσει τις πόρτες των μουσείων όπως τα Στρουμφ και η οικογένεια Σίμπσον.
Το Companion, αν κάποιος θέλει να καταλάβει γιατί έχει γίνει τόσο αγαπητό σε τόσο πολλούς ανθρώπους δεν χρειάζεται φιλοσοφία. Ίσως είναι τόσο φιλικό επειδή αναπτύσσεται μόνο του, στον δικό του ανεξάρτητο κόσμο, χωρίς να υπάρχει ένα σύστημα τέχνης να το «πουσάρει», το σύστημα της τέχνης απλώς εκμεταλλεύεται τα έσοδα που μπορεί να φέρει. Το Companion κινείται μέσα από τον πολιτισμό και συμβαδίζει μέσα από τις «μεταμφιέσεις» του με τον κόσμο, αυτή είναι η επιτυχία του και η απροσδιόριστη μελαγχολική μορφή του κινητοποιεί συναισθηματικά το κοινό που θέλει να αγκαλιάσει τη θλιμμένη φιγούρα, είτε όταν μοιάζει με το ανθρωπάκι της Michelin, ή τον Μίκι Μάους. Στο μουσείο του Μπρούκλιν για παράδειγμα υπάρχουν νέα έργα επαυξημένης πραγματικότητας, που επιτρέπουν στους επισκέπτες να αλληλεπιδρούν με τα γλυπτά του χρησιμοποιώντας τα smartphone τους για να δημιουργήσουν τη δική τους εμπειρία.
Είναι ο KAWS ένας ρηχός καλλιτέχνης; Η τέχνη του θα επιζήσει μέσα στο χρόνο; Και μήπως αυτή η τυφλή τελικά φιγούρα σημαίνει πολύ περισσότερα από μια στεγνή ανάλυση στην οποία μάλλον δε δίνει σημασία το κοινό, που χρωματίζει το Companion με τα δικά του συναισθήματα. Είναι μια δουλειά κενή περιεχομένου που συνδέεται με μια γενική κενότητα της εποχής μας, λένε οι πολέμιοί του. Είναι κάτι ουδέτερο, αγχολυτικό, ένα κουκλάκι, δε μπορείς να μάθεις τίποτα από αυτό, λένε κάποιοι άλλοι και λένε την αλήθεια
Το δημιούργημα του KAWS δε θέλει να σε διδάξει τίποτα και γιατί να το κάνει; Γιατί η τέχνη πρέπει να είναι διδακτική πάντα, γιατί να μπορεί να αναλυθεί εξαντλητικά; Απλώς μπορεί να σου αρέσει ή να μη σου αρέσει. Τα εκατομμύρια που φτάνουν στην Τζοκόντα είναι βέβαιο ότι δεν ξέρουν λεπτομέρειες για τον πίνακα, τον δημιουργό και την ιστορία του, τους συμβολισμούς πίσω από το έργο και μάλλον δε τους ενδιαφέρει να τις μάθουν. Απλώς η Τζοκόντα είναι ένα έργο σταρ που όλοι οφείλουν να έχουν δει έστω και μια φορά. Και μπορεί δίπλα στο μαγνητάκι του ψυγείου με τη Τζοκόντα να υπάρχει ένα Companion, κάτι που το τοποθετεί στην προσωπική πινακοθήκη του καθένα χωρίς υπεραναλύσεις.
Αλλά και αυτή δεν είναι μια επιτυχία της τέχνης να μπορεί να συνδεθεί με κάποιον που τη βλέπει και να θέλει να την αποκτήσει με όποιο τρόπο μπορεί; Δηλαδή αν είχατε ένα κουνελάκι του Τζεφ Κουνς γιατί θα ήσασταν καλύτεροι;
