Ένα «ανθρωποειδές με ευαίσθητο δέρμα» θα καταλάβει την Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση για να κλείσει ιδανικά το ρεπερτόριο της φετινής σεζόν.
Η εγκατεστημένη εδώ και μερικά χρόνια στο Βερολίνο Ελληνίδα χορογράφος Kat Válastur παρουσιάζει στην Αθήνα, μετά την πρεμιέρα του στη Γερμανία, το νέο της έργο με τίτλο «Rasp your Soul», με το οποίο προσεγγίζει τη σύγχρονη ψηφιακή εποχή μέσω της μυθολογίας.
Ο περφόρμερ Enrico Ticconi που έχει αναλάβει να ερμηνεύει στο σόλο μεταμορφώνεται σε ένα μυθολογικό (ή μετα-μυθολογικό), απροσδιόριστης ταυτότητας ον που αφαιρεί συνεχώς από πάνω του στοιβάδες δέρματος σημαδεμένες από πολιτιστικές προσλαμβάνουσες και η χορογράφος προσπαθεί να δει τον χώρο μέσα του, όπως αυτός διαμορφώνεται από τους εξωγενείς παράγοντες.
Το Βερολίνο είναι ένα μελίσσι όπου όλοι είναι συνεχώς σε εγρήγορση, όλοι δουλεύουμε, ταξιδεύουμε, επιστρέφουμε, οι περισσότεροι χορευτές είναι και δημιουργοί, τρέχουν πολλά πρότζεκτ παράλληλα, και το σημαντικότερο, όλοι αυτοί που δημιουργούν την ταυτότητα του χορού στη πόλη θα κάτσουν στο ίδιο τραπέζι στο τέλος της μέρας γιατί έχουν κοινές ανάγκες και ερωτήματα.
— Στο παρελθόν έχεις ασχοληθεί με την Οδύσσεια του Ομήρου και τώρα καταπιάνεσαι με τη μυθολογία. Σε ποιο βαθμό θεωρείς ότι είναι η ελληνικότητά σου παρούσα στο έργο σου;
Με την Οδύσσεια ξεκίνησα απλά με την ανάγκη να τη διαβάσω ξανά και άρχισα να συγχρονίζομαι με τον ιδιαίτερο ρυθμό της αφήγησης.
Είχα ήδη αρχίσει να δουλεύω με την έννοια του χρόνου και πώς μπορεί αυτός να αποδοθεί στον χορό, με το «Lang» το 2008. Το «Lang» ήταν η σχέση δύο σωμάτων σε μια περιοδική και επαναλαμβανόμενη κίνηση στον χρόνο.
Τότε μελετούσα τον τρόπο με τον οποίο μια γραμμική χειρονομία καμπυλώνει στην κυκλικότητα του χρόνου. Στην Οδύσσεια ο αφηγηματικός χωροχρόνος δεν είναι επίσης γραμμικός, επιταχύνει, επιβραδύνει, καμπυλώνει, διασπάται.
Για κάθε «Oh! Deep sea corpus I-IV» φτιάχτηκε και ένα πεδίο με μια ιδιαίτερη συνθήκη για τους χορευτές. Για παράδειγμα, στο «Οh! Deep Sea corpus III» που εμπνεύστηκε από τη «Νέκυια» όλη η δουλειά έγινε πάνω σε μια υπόθεση: Πώς κινούνται οι νεκροί στη Νέκυια, πως κινείται ένα σώμα σε μια άλλη διάσταση πέρα από τον Θάνατο, ένα σώμα σε μια ίσως στροβοσκοπική διάσταση, ένα φαντασμα.
Η micro stop motion κίνηση που γεννήθηκε από αυτή τη έρευνα έστειλε τελικά το σώμα σ' έναν άλλο χώρο.
Όσον αφορά τη χρήση της μυθολογίας, κατ' αρχάς δεν είναι μόνο οι Έλληνες που έχουν μυθολογία, και δεν τη χρησιμοποιώ ως αναφορά, είναι μια μέθοδος. Σκέψου κάτι σαν το motion capture και πώς αυτό που είσαι μπορεί να αλλάξει και να γίνει κάτι άλλο, ένας λύκος, για παράδειγμα.
Υπάρχουν στιγμές στη διαδικασία των προβών που μια κίνηση ή ένα γεγονός μπορεί να δώσει το έναυσμα για μια μυθολογική αναφορά, όπως στο «Rasp your Soul» όπου μια ιδιαίτερη κίνηση του Enrico και ο ήχος ενός αναπτήρα με έκαναν να σκεφτώ τον Προμηθέα αλλά η αποτυχία του αναπτήρα να ανάψει με κάνει να σκέφτομαι αυτό τον Προμηθέα με ειρωνεία ή απελπισία, κατανοείται έτσι κάτι βαθύτερο.
Ο ερμηνευτής στο «Rasp your Soul» μετασχηματίζεται συνεχώς βγάζοντας από πάνω του στοιβάδες δέρματος σημαδεμένες από πολιτιστικά inputs μέχρι να φτάσει όσο γίνεται πιο κοντά στον πιο άγριο κομμάτι του, που δεν είναι αυτός.
Ο τρόπος με τον οποίο χορεύεται αυτή η απογύμνωση είναι μια μυθολογική κατασκευή, θέλω να είναι όσο γίνεται πιο τεχνητή αλλά με βαθιά ανθρώπινα μυστικά και αυτό αντανακλάται και στη κινησιολογία.
Νομίζω, τελικά, ότι αυτό που ορίζει την ελληνικότητά μου δεν βρίσκεται αναγκαστικά μέσα στο έργο μου. Αν εμφανίζεται, αυτό συμβαίνει με ακούσιο τρόπο, μάλλον απλά από το γεγονός ότι είμαι Ελληνίδα.
— Τι είδες στον χορευτή σου για να του εμπιστευτείς αυτό το σόλο;
Με τον Enrico Ticconi δουλεύω από το 2012 στο «Oh! Deep Sea corpus III» και από τότε συνεργαζόμαστε. Έχουμε αναπτύξει έναν κώδικα, καταλαβαίνει τη δουλειά μου, τον εμπιστεύομαι.
Σε γενικές γραμμές προσπαθώ να συνεργάζομαι με τους ίδιους ανθρώπους στις παραγωγές μου, τη χρειάζομαι αυτή την προσωπική και καλλιτεχνική σχέση που ανθίζει μέσα στον χρόνο.
— Ποια είναι τα ερωτήματα που θέτεις, μέσα από τις ταυτότητες που αλλάζει το υποκείμενο του «Rasp your Soul»;
Στο «Rasp your Soul» βάζω το σώμα στο «τραπέζι του χειρουργού» και προσπαθώ να δω μέσα του, τον χώρο εντός του, όπως αυτός διαμορφώνεται από το έξω εξαιτίας της διαπερατότητας του δέρματος. Είναι μια άλλη θέση βλέψης σε έναν χώρο πιο ρευστό και απρόβλεπτο, γεμάτο από πραγματικότητα.
Στο «Rasp your Soul» ο περφόρμερ είναι ένα φορτισμένο πεδίο δεδομένων, διαμορφωμένο από τον τρόπο που αυτός συνδέεται με την πραγματικότητα και την ορίζει. Συνδέεται με αυτή με την ίδια ένταση και απολυτότητα, όπως ένας παίχτης ενός video game.
Μέσα στο παιχνίδι που κινούμαι ο χρόνος δεν μετράει επειδή έχω μεταμορφωθεί. Δεν είμαι πια μόνο ο παίκτης, αλλά και το ίδιο το γεγονός που κινείται στην οθόνη.
Η σχέση μου με το avatar είναι τόσο περίπλοκη όσο το ασυνείδητο μου. Για παράδειγμα, το avatar είναι και δεν είναι εγώ, δεν είμαι το avatar αλλά ελέγχω πλήρως το avatar που είμαι.
Ανάλογα η πληροφορία με διαμορφώνει και με μετασχηματίζει συνεχώς με εκφράσεις ελευθερίας και ελέγχου σε πυκνότητα μεταξύ τους.
Σε καμία περίπτωση δεν με ενδιαφέρει να κάνω κριτική πάνω στο θέμα της τεχνολογίας και σε ό,τι σχετίζεται με αυτή, (η Silicon Valley είναι πια μέσα μου) είναι κομμάτι της πραγματικότητας. Με ενδιαφέρει όμως να δείξω αυτή την πολύπλοκη σχέση, να την κάνω ορατή, να τη διαμελίσω. Υπάρχουν τόσα στοιχεία που εξαφανίζονται, τι υπάρχει πίσω από το υπέροχο apple μου;
Σκέφτομαι πάντα τον άνθρωπο σε μια ακραία κατάσταση και μαζί τα καινούργια είδη «ζωής» τα οποία φτιάχνει και με τα οποία πλέον συμβιώνει μέσω της τεχνητής νοημοσύνης. Στο «Rasp Your Soul» οι παραπάνω σκέψεις γίνονται καλλιτεχνικό έργο και ο περφόρμερ, σαν ένα βρέφος, τις μασουλάει και τις φτύνει πίσω μετασχηματισμένες.
— Πες μου για τη διαδικασία δημιουργίας των κειμένων που συνοδεύουν την παράσταση. Γιατί σου αρέσει να επιστρατεύεις αυτό το εκφραστικό μέσο;
Δεν γράφω ακριβώς κείμενα, πιο πολύ θα έλεγα ότι ονοματίζω μια κίνηση, μια συνθήκη ή έναν χώρο και όταν αυτά μπουν σε έναν συσχετισμό δημιουργούν ένα μικρό script για το έργο.
Μόνο στο έργο «GLAND» ας πούμε ότι έπαιξα περισσότερο με την αφήγηση, γράφοντας 6 σύντομες sci-fi ιστορίες για ένα σώμα που κινείται σε ένα χώρο χωρίς βαρύτητα.
Έτσι αυτά τα κείμενα, τα οποία έχουν παραποιημένες αναφορές σε αρχιτεκτονική, τέχνη αλλά και πραγματικά γεγονότα, με περιγραφή ιδιαίτερων φανταστικών χώρων και γλυπτών, έγιναν ένα ψηφιακό βιβλίο όπου κανείς μπορεί να περιηγηθεί, μέσω ενός πλασματικού χάρτη, στον χώρο του «GLAND», όπου μια ιστορία περιέχει μια ιστορία, μέσα σε μια ιστορία, σε μια ιστορία...
Στα υπόλοιπα έργα, από το «Lang» μέχρι το «Rasp your Soul», οι κινήσεις εμπεριέχουν τις λέξεις που άλλοτε γίνονται scores, ή σουρεαλιστικά ποιήματα που μέσα τους κρύβονται scores, ή γίνονται scripts, ή μπορεί να ονοματίσουν chapters του έργου.
— Από το «τι απέμεινε στον χορό;» στο «τι είδους σώματα έχουμε γίνει;»: Πώς εξελίχθηκες επαγγελματικά από το ένα ερώτημα στο άλλο;
Το πρώτο ερώτημα είναι αυτό που ακόμη με ρίχνει στο πάτωμα! Αλλά το ερώτημα που θέτω είναι «τι έχει απομείνει να χορευτεί;» παρά «τι έχει απομείνει από τον χορό;» είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Στο τι έχει μείνει να χορευτεί το ερώτημα είναι σχεδόν υπαρξιακό, θα έλεγα.
Το δεύτερο ερώτημα «τι είδους σώματα γινόμαστε;» είναι μια προέκταση του πρώτου, πού δονείται σαν μια αιωρούμενη υπόθεση. Αν μπορούσα να πάω στο μέλλον και να γυρίσω πίσω στο παρόν, τι θα είχα να πω για αυτό το σώμα;
«We were better in the future» ήταν ο τίτλος της αναδρομικής μου στο HAU Hebbel am Ufer στο Βερολίνο.
— Χορός στην Αθήνα και χορός στο Βερολίνο. Πού εντοπίζουμε τις βασικές διαφορές;
Η μεγάλη διαφορά ορίζεται από τον τρόπο που το εκπαιδευτικό σύστημα για τον χορό έχει στηθεί στο Βερολίνο.
Δεν είμαι άνθρωπος που πιστεύει στον ακαδημαϊσμό αλλά είναι αλήθεια ότι όταν ξεκίνησε το Tanzplan το 2007, ήξεραν πώς να στήσουν θεμέλια για να πάει ο χορός παραπέρα. Είχαν βέβαια χρήματα αλλά κατ' αρχάς έθεσαν τότε τη σωστή ερώτηση στη εποχή της.
Το Βερολίνο είναι ένα εργαστήριο με μια ιδιαίτερα δραστήρια καλλιτεχνική κοινότητα και αυτό σε γειώνει απόλυτα. Είναι ένα μελίσσι όπου όλοι είναι συνεχώς σε εγρήγορση, όλοι δουλεύουμε, ταξιδεύουμε, επιστρέφουμε, οι περισσότεροι χορευτές είναι και δημιουργοί, τρέχουν πολλά πρότζεκτ παράλληλα, και το σημαντικότερο, όλοι αυτοί που δημιουργούν την ταυτότητα του χορού στη πόλη, ανεξάρτητα από το αν είναι αναγνωρισμένοι ή μη αναγνωρισμένοι, ή αν είναι μαθητές στο Ιnter-University Centre for Dance of Berlin, όλοι –μα όλοι– θα κάτσουν στο ίδιο τραπέζι στο τέλος της μέρας γιατί έχουν κοινές ανάγκες και ερωτήματα.
Είναι ένας ορίζοντας. Ίσως αυτή να είναι η βασική διαφορά, ως μια καλλιτεχνική κοινότητα, στην οποία οι άνθρωποι συναντιούνται και εργάζονται με τους ίδιους όρους. Πιστεύω ότι αυτό έχει αρχίσει να γίνεται και στην Αθήνα, πιστεύω ότι έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει.
— Τελικά, τι είναι αυτό που μπορεί να «ξύσει» την ψυχή του σύγχρονου θεατή;
Αυτό που δεν φοβάται...
Info
Kat Válastur - Rasp your Soul
Σύλληψη, Χορογραφία, Κείμενα/Διάρθρωση: Kat Válastur
Ερμηνεία: Enrico Ticconi
Στέγη Ιδρύματος Ωνάση - Κεντρική Σκηνή
15-17/6, 20:30
