O Κραουνάκης γίνεται Σωκράτης

Πώς μεταφέρεται ένα λογοτεχνικό μανιφέστο στο σανίδι; Πώς γίνεται ένα πεζό μουσική παράσταση; Πώς ένα έργο-καταγγελία του 1931 μπορεί να μιλήσει για το 2014; Για τον Σταμάτη Κραουνάκη και την ομάδα του Σπείρα Σπείρα όλα αυτά δεν είναι μόνο εφικτά αλλά αποτελούν και την καλοκαιρινή τους πρόταση μετά από έναν «καυτό» πολιτικά χειμώνα. Έτσι, το εμβληματικό κείμενο του Κώστα Βάρναλη Η αληθινή απολογία του Σωκράτη, ιδωμένο μέσα από την οπτική του συνθέτη των μεγάλων επιτυχιών στην κεντρική σκηνή του Ιδρύματος «Μιχάλης Κακογιάννης», γίνεται μία καταγγελία-παραβολή για το σήμερα.

Facebook Twitter

Στη γενική δοκιμή στην οποία βρεθήκαμε ο δημοφιλής συνθέτης άστραψε και βρόντηξε: «Έχουμε μία προσχηματική, κατοχική κυβέρνηση, που εκτελεί κόσμο και στέλνει ανθρώπους στη φυλακή, που κλείνει πραξικοπηματικά τη Βουλή για να μην πάνε φυλακή όσοι θα έπρεπε, και μια αντιπολίτευση που βρίσκεται σε δυσπραγία. Αυτό που ζούμε δεν είναι δημοκρατία. Όπως λέει ο και Βάρναλης “Η δημοκρατία σας είναι μεταμφιεσμένη τυραννία”». Οπότε, η επιλογή ενός έργου τόσο καταγγελτικού ανάγεται σε καθαρά πολιτική πράξη; Παίρνω την εξής απάντηση: «Ναι, είναι μία πολιτική απόφαση, μία πολιτική πράξη που για μένα προϋποθέτει πολλή μελέτη, αλλά είχα τη χαρά της υποχρέωση να μπω σε αυτήν τη μελέτη, όχι μόνο του κειμένου του Βάρναλη, ενός μνημείου δημοτικής, αλλά και άλλων δέκα βιβλίων. Παρεμπιπτόντως, παρατηρώ με μεγάλη ικανοποίηση ότι μετά από τόσο διάβασμα έχει αλλάξει και η γλώσσα μου. Αλλιώς γράφω τα κείμενά μου στο ραδιόφωνο πια».

Facebook Twitter

Facebook Twitter

Ο Κώστας Βάρναλης το ’31 είχε μόλις επιστρέψει από το Παρίσι και ως διανοούμενος και δηλωμένος κομμουνιστής έγινε μέλος του ΚΚΕ. Η περίοδος εκείνη, ανάμεσα σε δικτατορίες, χαρακτηρίζεται και από τον νόμο περί ιδιωνύμου που ψήφισαν οι φιλελεύθεροι, στέλνοντας στη φυλακή οποιονδήποτε συνδεόταν έστω και ελάχιστα με την κομμουνιστική ιδεολογία. Ο Βάρναλης έγραψε το έργο του για τον Σωκράτη θέλοντας, στην πραγματικότητα, να μιλήσει για τα δεινά της εποχής και το πετυχαίνει αυτό μέσα από την καυστική του σάτιρα, που στόχο έχει τόσο τους κυβερνώντες όσο και τον λαό. Όπως εξηγεί η δραματουργός της παράστασης Ναταλί Μινιώτη: «Ο Βάρναλης παίρνει τη διφορούμενη μορφή του Σωκράτη η οποία έχει δουλευτεί στο συνειδητό και το υποσυνείδητο της παγκόσμιας λογοτεχνίας όχι μόνο ως μία μορφή που ο καθένας μπορεί να μπει μέσα της, να πάρει αυτά που θέλει και να τα οικειοποιηθεί, αλλά και ως μία γλυκιά μορφή που δεν μας απωθεί, αντίθετα μας έλκει, που ο καθένας βρίσκει τον εαυτό του μέσα σ’ αυτή».

Facebook Twitter

Δέκα ερμηνευτές επί σκηνής, ο Σταμάτης Κραουνάκης στο κέντρο ως Σωκράτης, καθισμένος σε μια περίτεχνη καρέκλα που είναι σαν θρόνος-παρωδία, δεξιά και αριστερά του σκαμνάκια στα οποία κάθονται εννέα μαθητές-κατήγοροι. Ένας χορός που σχολιάζει και συμπληρώνει σε επτά λυρικά στάσιμα, όσα και στην αττική κωμωδία, τα λόγια του Σωκράτη. Μία αριστοφανική δομή που έχει καταβολές στην εμπειρία του δημιουργού της ομάδας από τη συμμετοχή του στους Αχαρνής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, όπου όχι μόνο υπέγραφε τη μουσική αλλά κρατούσε και τον ρόλο του Δικαιόπολη, όπως επίσης και στα αριστοφανικά ανεβάσματα της ομάδας Σπείρα Σπείρα. Μία συνεχής και δημιουργική ενασχόληση με τον Αριστοφάνη, λοιπόν, που απέδωσε καρπούς. Το αποτέλεσμα, του οποίου τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Ένκε Φεζολλάρι και τη μουσική ο Άρης Βλάχος (σταθερός συνεργάτη της ομάδας στο πιάνο), είναι ένα μείγμα διονυσιασμού και αριστοφανικής παράδοσης με στοιχεία μιούζικαλ. Ο Κραουνάκης λέει επ’ αυτού: «Δεν ήταν στις “σκέψεις” μας με τον Ένκε, αλλά σχεδόν γεννήθηκε φυσιολογικά όλο αυτό. Πάντως, ο Άρης Βλάχος, με αυτήν τη δουλειά, κερδίζει μια θέση ανάμεσα στους καλούς Έλληνες συνθέτες θεάτρου». Αυτό που είναι, βέβαια, εντυπωσιακό είναι ότι οι στίχοι των τραγουδιών είναι παρμένοι από το πεζό κείμενο του Βάρναλη, που με έναν τρόπο μαγικό έχει στιχοποιηθεί από τον Άρη Βλάχο με ελάχιστες αλλαγές και παρεμβάσεις σε κάποια «χορικά» και στο φινάλε, σε συνεργασία πάντα με τον Κραουνάκη, ο οποίος υπερθεματίζει: «Ο λόγος ήταν το μεγάλο στοίχημα. Πώς στα χέρια του Ένκε και των παιδιών μπορεί, μέσα από μια σύγχρονη παράσταση, να επικοινωνεί με το κοινό».

Facebook Twitter

Facebook Twitter

Πώς κατάφερε ο Ένκε Φεζολλάρι να ενταχθεί και να λειτουργήσει σε μία ομάδα σαν τη Σπείρα Σπείρα; «Αρχίσαμε να δουλεύουμε με τον Σταμάτη από τις 18 Φλεβάρη και όταν πια μπήκαμε σε πρόβα, είχε αρχίσει ήδη να χτίζεται η παράσταση. Μπήκα σε ένα “σπίτι”, σε μια ζεστή αγκαλιά, μια ομάδα με χαραγμένη πορεία και αισθητική και πήρα τη σκυτάλη, βρίσκοντας έναν κοινό κώδικα επικοινωνίας. Θέλησα να “μετακινηθεί” η Σπείρα Σπείρα και να πάει παραπέρα, όσο μακρύτερα μπορούσε» λέει ο νεαρός σκηνοθέτης, ο οποίος έχει δοκιμαστεί πολύ στο νεοελληνικό θέατρο με έργα συγγραφέων όπως η Αναγνωστάκη, ο Σεβαστίκογλου, η Καραπάνου και ο Ξενόπουλος, αλλά ποτέ μέχρι τώρα στο μουσικό θέατρο. Συμπληρώνει: «Αυτή η μετακίνηση δεν είναι κάτι που θέλω να φαίνεται. Υπάρχει ένας δρόμος στον οποίο πορευόμαστε όλοι μαζί και στόχος είναι το κείμενο του Βάρναλη».

Facebook Twitter

Εν τέλει, η παράσταση έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας παράστασης της ομάδας Σπείρα Σπείρα και με έναν παράξενο τρόπο όντως καταφέρνει να μετατρέψει το σατιρικό κείμενο του 1931 σε αιχμηρό πολιτικό σχόλιο του σήμερα. Ακόμα και ο τρόπος που εκφέρει τα λόγια ο Σωκράτης-Κραουνάκης, ενώ θυμίζουν το κλασικό χιούμορ του συνθέτη, είναι ατόφιος Βάρναλης. «Αυτό έγινε εσκεμμένα, το δούλεψα πολύ να έρθει εκεί, και μπορώ να πω ότι έχω πια φτάσει σε σημείο να μιλάει περισσότερο η ψυχή μου και λιγότερο το κείμενο. Πάντως, να προσθέσω ότι με τον Ένκε δουλέψαμε τη δημοτική γλώσσα του Βάρναλη έτσι ώστε να γίνει εργαλείο σωκρατικής ειρωνείας. Έχει πολύ ωραία λυρικά μέρη, όπως εκεί που μιλάει για τον Αριστοφάνη, του οποίου οι Νεφέλες θεωρούνται η πρώτη ξυλιά που οδήγησε, είκοσι χρόνια αργότερα, τον Σωκράτη στον θάνατο: “Ο μόνος που ταίριαζε να είναι ποιητής γιατί ήταν τζαναμπέτης και μισάνθρωπος”» εξηγεί ο πληθωρικός συνθέτης, ο οποίος, αν και έχει ξαναεμφανιστεί στη σκηνή ως ηθοποιός, κάνει ένα μεγάλο κατόρθωμα, πειθαρχώντας σε έναν κορυφαίο ρόλο για τον οποίο έπρεπε να μάθει 40 σελίδες κείμενο. Γιατί το κάνει, ενώ θα μπορούσε να αναθέσει τον ρόλο σε έναν γνωστό πρωταγωνιστή; «Γιατί η δουλειά του καλλιτέχνη και του διανοούμενου, της τέχνης γενικότερα, είναι αυτό που λέει ο Σωκράτης: “Είχα περισσότερο μυαλό, άρα την παλεύω και για πάρτη σας. Πάλευα με το κεντρί της φιλοσοφίας τις ραχοκοκαλιές των απλοϊκών και ασφάλιζα το γλεντοκόπι των έξυπνων”. Είναι απελπιστικά τραγικό αυτό που λέει ο Βάρναλης». Ευθεία αναφορά στην περίφημη «αλογόμυγα» με την οποία παρομοίαζε τον εαυτό του – τσίγκλιζε τους συμπολίτες του για να τους κάνει να σκέφτονται. Άραγε το σαμάρι που δεσπόζει στο κέντρο περίπου της σκηνής συνδέεται με το ζώο και την αλογόμυγα; Ή είναι αυτό που κουβαλάει όλα τα βάρη του λαού, σαν το άλογο που το αφεντικό του το υπερφορτώνει, χωρίς να το ρωτάει;

Facebook Twitter