Μπορεί να ξεκίνησε ως κοινωνικό δίκτυο που φέρνει τους ανθρώπους κοντά, όμως, η πικρή αλήθεια είναι ότι το Facebook εδώ και καιρό έχει μετατραπεί σε σοβαρό πονοκέφαλο για εταιρείες και ιδιώτες. Δεν είναι απλώς οι καταγγελίες, που βλέπουν το φως ανά τακτά χρονικά διαστήματα, καταγγελίες που κάνουν λόγο για χειραγώγηση, έλλειψη αντικειμενικότητας και λογοκρισία σε διάφορες αναρτήσεις. Δεν είναι καν οι απανωτές αλγοριθμικές αλλαγές, που τινάζουν στον αέρα τον προγραμματισμό πολυεθνικών – των media και όχι μόνο. Είναι το βαθύ ξεψάχνισμα, για καθαρά εμπορικούς λόγους, στους λογαριασμούς και τις προτιμήσεις των χρηστών, που κάποια στιγμή, κάποιον θα προκαλούσε για λίγη παραπάνω έρευνα στις προθέσεις και τα «εργαλεία» του Facebook.
Αυτός ο κάποιος τελικά ήταν ο ανεξάρτητος οργανισμός ενημέρωσης και ερευνητικής δημοσιογραφίας ProPublica, που πατώντας ακριβώς στο ότι το Facebook είναι το πιο δημοφιλές, αλλά και το περισσότερο μυστηριώδες, αναφορικά με τη λειτουργία του, δίκτυο, αποφάσισε να βουτήξει στα βαθιά και να φέρει στο φως όσα ο Ζάκερμπεργκ θα προτιμούσε να μείνουν στο σκοτάδι – μαζί με τους χρήστες του μέσου του.
This is journalism as Chrome extension and it's great. https://t.co/sOZmmMY7IH
— Jake Grovum (@jgrovum) September 28, 2016
Τα δεδομένα του πρότζεκτ είναι τα εξής: το Facebook εκτός από αναπόσπαστη μορφή επικοινωνίας για εκατομμύρια χρηστών είναι και μία τεράστια βάση δεδομένων. Την τελευταία δεκαετία το Facebook, ως οργανισμός έχει ξοδέψει χρόνο, χρήμα και εργατικό δυναμικό για τη συλλογή όσο το δυνατόν περισσότερων πληροφοριών για τους χρήστες του.
Τι τους αρέσει, ποια sites επισκέπτονται, ακόμη και το τι ψώνισαν. Αυτό είναι σαφές και στον πιο άπειρο χρήστη. Το απολύτως θολό σημείο όλης αυτής της προσπάθειας είναι το πώς ακριβώς το δίκτυο χρησιμοποιεί τις πληροφορίες που συλλέγει και οι οποίες τελικά καθορίζουν τις διαφημίσεις και το περιεχόμενο που εμφανίζονται στον «τοίχο» του κάθε χρήστη.
Στη συγκεκριμένη έρευνα τα αποτελέσματα κυριολεκτικά αναμένεται να ανοίξουν τα μάτια των χρηστών του δικτύου, που μπορεί να αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τις πραγματικές προθέσεις του, αλλά σίγουρα δεν φαντάζονται το μεγαλύτερο σχέδιο πίσω από τη φαινομενικά αθώα συλλογή πληροφοριών
«Τι νομίζει το Facebook ότι σας αρέσει» είναι ο τίτλος αυτού του φιλόδοξου πρότζεκτ, μέσω του οποίου εννοεί να αποκωδικοποιήσει την πραγματική απάντηση, στην οποία οδηγούν όλες αυτές οι πληροφορίες που συλλέγονται από κάθε ανυποψίαστο χρήστη. Το εργαλείο που χρησιμοποιεί το ProPublica ακριβώς γι’ αυτό τον σκοπό είναι μία επέκταση του Google Chrome που επιτρέπει στους χρήστες να δουν ακριβώς ποιες δραστηριότητες, προτιμώμενες φίρμες και προϊόντα, νομίζει το Facebook – βάσει και της βάσης δεδομένων του – ότι τους αρέσουν. Το ίδιο εργαλείο ενημερώνει επίσης τους χρήστες για το ποιες και πόσες διαφημιστικές κατηγορίες το δίκτυο θεωρεί ότι τους αφορούν βάσει του κάθε like που έχουν κάνει…
Ο ενημερωμένος χρήστης σε όλο αυτό θα έχει να σχολιάσει ότι το Facebook προσφέρει ήδη ελεύθερα αυτού του είδους τα δεδομένα στους χρήστες του. Ωστόσο, τα στελέχη του ProPublica έχουν να πουν ότι ο στόχος τους δεν είναι μόνο να ανακαλύψουν πως το δίκτυο χρησιμοποιεί τα δεδομένα των χρηστών στο πλαίσιο των αλγοριθμικών αλλαγών του, αλλά και να δημιουργηθεί ένα προηγούμενο για το πώς πραγματικά νιώθουν οι χρήστες γι’ αυτό. Ακριβώς, γι’ αυτό το ProPublica συνεργάστηκε και με το WNYC, το οποίο ζητά από τους χρήστες να στείλουν το πώς ένιωσαν μετά τη χρήση του εργαλείου της Google Chrome.
@prinsmyrthe Solidarity.
— ＭＯＲＧＡＮ (@morqon) September 28, 2016
Αυτό είναι το πρώτο από τα τέσσερα μέρη της έρευνας που ετοιμάζει ο δημοσιογραφικός οργανισμός – μιας έρευνας που φέρει τον τίτλο «Σπάζοντας το Μαύρο Κουτί» - και επιδιώκει μία πιο διεισδυτική ματιά στα ενδότερα των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών.
Δεν είναι η πρώτη φορά που το ProPublica επιχειρεί κάτι ανάλογο. Κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους αποκάλυψε τον τρόπο, με τον οποίο η Amazon χρησιμοποιούσε τον αλγόριθμο τιμολόγησης του εμπορεύματος της, προκειμένου να έχει το πλεονέκτημα σε σχέση με τον ανταγωνισμό.
Ενδιαφέρουσα επίσης θα είναι και η αντίδραση του Μαρκ Ζάκερμπεργκ, που για πρώτη φορά, μετά από πάρα πολλά χρόνια θα βρεθεί, αν όχι ο ίδιος, τουλάχιστον η λειτουργία του πνευματικού του "παιδιού" στο μικροσκόπιο
Στη συγκεκριμένη – του Facebook – περίπτωση τα αποτελέσματα κυριολεκτικά αναμένεται να ανοίξουν τα μάτια των χρηστών του δικτύου, που μπορεί να αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τις πραγματικές προθέσεις του, αλλά σίγουρα δεν φαντάζονται το μεγαλύτερο σχέδιο πίσω από τη φαινομενικά αθώα συλλογή πληροφοριών, προκειμένου να εμφανίζονται στο timeline τους διαφημίσεις και περιεχόμενο σχετικό με τα ενδιαφέροντα τους.
According to ProPublica's Facebook tool, FB thinks I like "Bag" because "you clicked an ad related to Bag" pic.twitter.com/JWboC3MXfi
— Mathew Ingram (@mathewi) September 28, 2016
Ας σημειωθεί δε, ότι ακριβώς αυτά τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα του εργαλείου που χρησιμοποιεί στο ερευνητικό της πρότζεκτ η ProPublica έχουν αποδείξει ότι παρά τον κόπο του Facebook να συγκεντρώνει πληροφορίες και για την παραμικρή ανάσα που πήραν οι χρήστες πολύ συχνά αυτά που τελικά εμφανίζονται στον «τοίχο» τους ως διαφημίσεις, είναι άσχετα ή απλώς αστεία σε σχέση με τα πραγματικά τους ενδιαφέροντα.
Ενδιαφέρουσα επίσης θα είναι και η αντίδραση του Μαρκ Ζάκερμπεργκ, που για πρώτη φορά, μετά από πάρα πολλά χρόνια θα βρεθεί, αν όχι ο ίδιος, τουλάχιστον η λειτουργία του πνευματικού του "παιδιού" στο μικροσκόπιο και για την ακρίβεια στη διάθεση ενός τεχνολογικού εργαλείου που θα κάνει σ' αυτόν, ό,τι ο ίδιος κάνει ανενόχλητος, καιρό τώρα, στους χρήστες του, είτε πρόκειται για εταιρικούς πελάτες είτε για ιδιώτες...
