Τι είναι και πώς προσλαμβάνεται η εμβυθιστική τέχνη; Τι θέση έχουμε οι «μονάδες άνθρακα», όπως μας αποκαλούσε το ανδροειδές αντίγραφο της Ίλια στην ταινία «Star Trek» σε έναν κόσμο που σήμερα διαμορφώνεται και αύριο θα κυριαρχείται όλο και περισσότερο από την τεχνητή νοημοσύνη και τις ψηφιακές υποδομές; Πόσος χώρος υπάρχει για δημιουργική έκφραση, συναισθήματα, επιθυμίες, διεκδικήσεις, ακόμα και για λάθη που όμως χτίζουν εμπειρίες στην εποχή της αυτοματοποίησης, της προσομοίωσης, της εικονικής πραγματικότητας και της «δικτατορίας» των αλγορίθμων;
Μπορούν οι λεγόμενοι βρόγχοι, τα ψηφιακά πρωτόκολλα που «εγγυώνται» τον ανθρώπινο έλεγχο σε αυτοματοποιημένα συστήματα να μετατραπούν από δικλείδες ασφαλείας σε «παγίδες» αποκτώντας αυτόνομες, ακόμα και ανεξέλεγκτες από τους δημιουργούς τους λειτουργίες; Ποιο είναι το αποτύπωμα αυτής της νέας πραγματικότητας όχι μόνο στην τέχνη αλλά επίσης στην οικονομία, στην ενέργεια, στην ίδια μας την καθημερινότητα;
Η τεχνητή νοημοσύνη, τα εμβυθιστικά περιβάλλοντα που καταργούν τα όρια μεταξύ θεατή και έργου τέχνης, τα διαδραστικά συστήματα, τα videogames, τα δίκτυα δεδομένων, οι μηχανές εκμάθησης, η διαλεκτική σχέση ανθρώπου-μηχανής, τα θεωρητικά, καλλιτεχνικά και εν τέλει υπαρξιακά ερωτήματα όπως τα παραπάνω, τα οποία τίθενται εν όψει ενός μέλλοντος που μοιάζει όλο και περισσότερο με εφαρμοσμένη επιστημονική φαντασία, βρίσκονται στο επίκεντρο της έκθεσης «Human in the loop» («Άνθρωπος στον Βρόγχο») που φιλοξενείται στην Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση και στους χώρους του Onassis Ready.
«Το μέλλον της τεχνολογίας δεν βρίσκεται έξω από τον άνθρωπο αλλά μέσα στη διαρκή συνομιλία μαζί του» είναι ένα μότο της έκθεσης η οποία προσφέρει μια χαρτογράφηση της σημερινής ψηφιακής δημιουργίας σε μια εποχή που τα όρια μεταξύ του φυσικού και του εικονικού κόσμου ρευστοποιούνται και αναδιαμορφώνονται διαρκώς.
Μια έκθεση η περιήγηση στην οποία παραπέμπει στον ουροβόρο όφι των αλχημιστών, θυμίζοντας τους «βρόγχους ανάδρασης» (διαδικασίες όπου η έξοδος ενός συστήματος ανατροφοδοτείται ως είσοδος στο ίδιο το σύστημα) που περιέγραφε ήδη το μακρινό 1994 ο Ντάγκλας Ράσκοφ στη «Cyberia».
Δέκα έργα από το οικοσύστημα Onassis ONX και Onassis AiR, έξι νέες αναθέσεις που παρουσιάζονται ως έργα υπό εξέλιξη μέσω του προγράμματος ONX Seeds και τέσσερα ακόμη έργα από τη συλλογή του Ιδρύματος Ωνάση, τα οποία περιλαμβάνουν διαδραστικές εγκαταστάσεις, κινούμενη εικόνα, συμμετοχικές περφόρμανς, βιο-γλυπτική, εικονικούς κόσμους, ψηφιακά περιβάλλοντα, ολογραφικές προβολές και ηλεκτρονικούς ήχους, συνθέτουν μια ξεχωριστή καλλιτεχνική εμπειρία, μια «πρόγευση» της οποίας είχαμε πάρει στα «Plasmata» του Πεδίου του Άρεως και των Ιωαννίνων, με τους δημιουργούς να εξερευνούν ζητήματα όπως η ψηφιακή ταυτότητα, η κυβερνητική, η συλλογική μνήμη, η επιτήρηση, η αλγοριθμική εξουσία και η μεταβαλλόμενη έννοια της ανθρώπινης παρουσίας.
«Το μέλλον της τεχνολογίας δεν βρίσκεται έξω από τον άνθρωπο αλλά μέσα στη διαρκή συνομιλία μαζί του» είναι ένα μότο της έκθεσης η οποία προσφέρει μια χαρτογράφηση της σημερινής ψηφιακής δημιουργίας σε μια εποχή που τα όρια μεταξύ του φυσικού και τον εικονικό κόσμο ρευστοποιούνται και αναδιαμορφώνονται διαρκώς. Η τεχνολογία εδώ αντιμετωπίζεται ως καλλιτεχνική πρώτη ύλη: ο αλγόριθμος γίνεται μέσο έκφρασης, το λογισμικό μετατρέπεται σε καμβά, η αλληλεπίδραση με τον θεατή συνιστά αναπόσπαστο μέρος του ίδιου του έργου και το επίδικο της καλλιτεχνικής πρόκλησης φαίνεται να είναι πλέον όχι τόσο η καινοτομία όσο η σημασία της ανθρώπινης παρουσίας μέσα στον ακατάπαυστο ψηφιακό θόρυβο που μας περιβάλλει, η (υπερβολικά αισιόδοξη, άραγε;) πεποίθηση ότι ακόμη και μέσα στο «χάος» των αλγορίθμων το ανθρώπινο ίχνος παραμένει το πιο κρίσιμο δεδομένο.
Σε αυτό το εμβυθιστικό «τριπ» –γιατί όλη η έκθεση προσομοιάζει σε ένα ενορατικό εγκεφαλικό «ταξίδι», μέρος του οποίου αποτελεί και ο ίδιος ο επισκέπτης-θεατής– μας προσκαλούν έργα όπως το «Kiss/Crash» του Adam Cole, ένα διαδραστικό τρίπτυχο βίντεο-«σπουδή» πάνω στην τεχνολογία, την ταχύτητα, την επιθυμία και τη βία με αναφορές στο «Crash» του Τζέιμς Μπάλαρντ, η εμπνευσμένη από έναν βουδιστικό μύθο βιντεο-εγκατάσταση «The deer of nine colours» του Andrew Thomas Huang, με κάποιες σκηνές να μοιάζουν σαν να ξεπήδησαν από ταινία του Λάνθιμου, η βιντεογλυπτική σύνθεση «Paradise» της Gabriel Barcia-Colombo, με τους πρωτόπλαστους να είναι καθένας στον κόσμο του, προσηλωμένος στο smartphone του, και οι πλασματικοί διάλογοι των άβαταρ στο «Forever Meetings» της Sarah Rothberg.
Η εγκατάσταση «Drinking Brecht» της Sister Sylvester δίνει μια άλλη διάσταση στο μπρεχτικό έργο, χρησιμοποιώντας δείγμα DNA από ένα καπέλο που φορούσαν ηθοποιοί του Bertolt Brecht Berliner Ensemble, το διαδραστικό βιο-γλυπτό του Γιάννη Κρανιδιώτη η «Φωτοσύνθεση της απουσίας», όπου ένα smartphone παρέχει ενέργεια καθώς φορτίζει σε ένα υδροπονικό φυτό, το επίσης διαδραστικό γλυπτό «[OP] erator» των Daniel Coppen και Saki Maruyama αντικατοπτρίζει ένα διασυνδεδεμένο περιβάλλον από δεκάδες αμφιθεατρικά τοποθετημένα smartphones το οποίο μπορεί να αναδιαμορφώσει, θέτοντας τις δικές του προτάσεις ή ερωτήματα ο εκάστοτε επισκέπτης-θεατής, η κινητική εγκατάσταση «Cutlery rain maker» του Gregor Kuschmirz, μια αλλιώτικη προσέγγιση στο παραδοσιακό οικογενειακό τραπέζι της Κυριακής, και η «Ikhet-ηχητική Πυραμίδα» του Ali Santana, μια οπτικοακουστική εγκατάσταση που προσομοιάζει στην εμπειρία ενός υπερβατικού ρέιβ πάρτι, είναι μερικά ακόμη χαρακτηριστικά έργα που αλληλεπιδρούν τόσο με τον θεατή-επισκέπτη όσο και μεταξύ τους.
Το ΟΝΧ Showcase σηματοδοτεί, ταυτόχρονα, την πρώτη παρουσίαση στην Ελλάδα του Onassis ΟΝΧ, της παγκόσμιας πλατφόρμας του Ιδρύματος Ωνάση για τους ψηφιακούς πολιτισμούς. Από την ίδρυσή του το 2020, το ONX έχει στηρίξει καλλιτέχνες το έργο των οποίων έχει φιλοξενηθεί σε μεγάλα διεθνή φεστιβάλ, όπως τα SXSW, Sundance, Ars Electronica, Performa, IDFA, το Φεστιβάλ Καννών και το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας.
Στην έκθεση συμμετέχουν οι καλλιτέχνες Gabriel Barcia-Colombo, Adam Cole, Marc Da Costa, Dionysios, Andrew Thomas Huang, Gregor Kuschmirz, Γιάννης Κρανιδιώτης, Marion Lasserre, Ζήσης Μπλιάτκας, Matthew Niederhauser, Γιώργος Παπαφίγκος, Sarah Rothberg, Ali Santana, sister sylvester, Ivona Tau, Ontroerend Goed, Playfool (Daniel Coppen & Saki Maruyama), Ανδρέας Αγγελιδάκης, Noemi Iglesias Barrios, Σπύρος Πώρου και Τεό Τριανταφυλλίδης.
Στο πλαίσιο της εν λόγω έκθεσης, την οποία προλόγισαν ο επικεφαλής του προγράμματος ONX στην Αθήνα και στη Νέα Υόρκη, Πρόδρομος Τσιαβός, η επικεφαλής του προγράμματος καλλιτεχνικής φιλοξενίας και έρευνας Onassis AIR, Νεφέλη Μυρωδιά, και η υπεύθυνη των αρχειακών συλλογών του Ιδρύματος Ωνάση, Μαριάννα Χριστοφή, έχουν επίσης προγραμματιστεί μια σειρά ομιλίες και επαγγελματικές συναντήσεις ανάμεσα σε καλλιτέχνες, επιμελητές, τεχνολόγους, παραγωγούς και ανθρώπους του πολιτισμού.
Αν, τώρα, όσα διαβάσατε σας έκαναν «κλικ» και θέλετε να επισκεφθείτε την έκθεση, έχετε υπόψη ότι θα χρειαστεί αφενός να αφιερώσετε κάποιες ώρες ώστε να έχετε μια ολοκληρωμένη εμπειρία, αφετέρου να «προσδεθείτε» καλά πριν από την εκκίνηση γιατί το ταξίδι προβλέπεται περιπετειώδες, απρόβλεπτο και με πιθανές «αναταράξεις», σε κάθε περίπτωση πάντως συναρπαστικό!
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για την εικαστική έκθεση εδώ.
