Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΩΝ ΗΠΑ συνεχίζει να χρησιμοποιεί το εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης της Anthropic σε πολεμικές επιχειρήσεις, ακόμα και μετά τη ρήξη που επήλθε όταν η εταιρεία απέρριψε τη «χωρίς ανθρώπινη επίβλεψη» στρατιωτική χρήση του Claude. Στις 28/2, ο αμερικανικός στρατός χτύπησε δημοτικό σχολείο στη Μινάμπ, σκοτώνοντας 180 αμάχους, κατά πλειονότητα μικρά κορίτσια. Δεν γνωρίζουμε αν το Claude χρησιμοποιήθηκε για την επιλογή του συγκεκριμένου στόχου.
Όπως σε τόσα άλλα, έτσι και στη στρατιωτική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, οι Αμερικανοί βαδίζουν σταθερά στα χνάρια των Ισραηλινών. Ήδη από το ’23, ο IDF χρησιμοποιεί το πρόγραμμα Lavander για την επιλογή στόχων προς βομβαρδισμό στη Γάζα. «Η μηχανή το έκανε ψυχρά», όπως αναφέρει ένας Ισραηλινός χειριστής στην «Guardian», προτείνοντας 37.000 στόχους μέχρι τον Απρίλιο του ’24, με τον επίσημο «αποδεκτό αριθμό παράπλευρων απωλειών» να είναι «15-20 άμαχοι για κάθε χαμηλόβαθμο μαχητή της Χαμάς».¹
Αυτή η τάση μετάθεσης ευθυνών στην ΤΝ –την οποία βλέπουμε, όλο και περισσότερο, τόσο στους στρατούς όσο και στην αστυνόμευση και στο δικαστικό σύστημα– δημιουργεί μια εικόνα απουσίας ανθρώπινης επιλογής, ένα οπτικό εφέ που είναι εξαιρετικά χρήσιμο για την εξουσία: «“Άνοιξε ο ασκός του Αιόλου”, επαναλαμβάνει μονότονα η κουρασμένη δημοσιογραφική γλώσσα, [περιγράφοντας] την πραγματικότητα σαν να αποτελείται ήδη από αυτόνομα όπλα, […] αυτονομημένους “πράκτορες” (agents) και συστήματα δράσης».²
Ένα σύγχρονο αντιπολεμικό κίνημα θα ενίσχυε και θα πολλαπλασίαζε δράσεις όπως η απεργία σε όλα τα πλοία στις 5 του μηνός, ψάχνοντας νέους τρόπους αποδιοργάνωσης της υποστήριξης του πολέμου.
Αυτή η απλουστευτική δημοσιογραφική γλώσσα «αυτοματοποίησης», μιας παθητικής φωνής που γαλουχεί παθητικούς ακροατές, βρίσκει την αντανάκλασή της στην όλο και πιο αυτοματοποιημένη και απλοϊκή γλώσσα των πολιτικών. «Επική Οργή» (Epic Fury) ονομάζεται η επιχείρηση των ΗΠΑ στο Ιράν, τίτλος κατευθείαν απ’ τη φαντασία δεκατετράχρονου gamer, σε σύγκριση με τη μοχθηρά ηλιόλουστη «Enduring Freedom» του Μπους ή την ποιητικότατη «Odyssey Dawn» του Ομπάμα. Στο ίδιο ύφος κινείται κι η οργουελική αναβάπτιση του υπουργείου Άμυνας σε υπουργείο Πολέμου, σχετικά με την οποία ο Χέγκσεθ ανακοίνωσε: «Παλινόρθωση του ήθους του πολεμιστή. Επανάκτηση της νίκης και της διαύγειας ως τελικών στόχων».
Σε ένα πρώτο επίπεδο, αυτή η μεταστροφή του λόγου είναι κομμάτι του «mask-off culture», ενός ρατσισμού και ιμπεριαλισμού που δεν φοβάται να πει το όνομά του και που κινητοποιεί το φαντασιακό και την επιθυμία μεγάλων μερίδων πληθυσμού στη Δύση, οι οποίες βλέπουν ζεστά τις δηλώσεις του Ρούμπιο περί της εγκαθίδρυσης μιας αυτοκρατορίας «χωρίς ντροπή».
Την ίδια στιγμή, όμως, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την ηλιθιότητα αυτού του λόγου, την κατεύθυνση όχι μόνο εκχυδαϊσμού –ένα πεδίο όπου ο δεξιός λαϊκισμός πρωτοστατεί και ο αριστερός λαϊκισμός ακόμα ντρέπεται (ο καημένος)– αλλά και αποσύνθεσης, γραμματικής και συντακτικής διάβρωσης, καθολικής αποχαύνωσης (η συνταγή Τραμπ). Ξανά, ο Χέγκσεθ: «Μέγιστη φονικότητα, όχι άτονη νομιμότητα. Βίαια αποτελεσματικό, όχι πολιτικά ορθό» (Maximum lethality, not tepid legality. Violent effect, not politically correct). Από κάτω, κάποια σχόλια πανηγυρίζουν. Άλλα γράφουν «brainrot» κι ακόμα περισσότερα ρωτούν: «Με ChatGPT το έγραψε;».
Η χρήση της ΤΝ σε όλο και περισσότερους τομείς της ζωής επιφέρει έναν περιορισμό της «ανθρωπινότητάς» μας. Αν οι άνθρωποι είναι τόσο φυσικά όσο και τεχνικά όντα, αν το είναι τους συνυφαίνεται μέσα από το σύνολο των τεχνικών που τους επιτρέπουν να αλληλεπιδρούν με τον κόσμο, τότε η ανάθεση συγκεκριμένων δραστηριοτήτων (παραγωγή λόγου, λήψη αποφάσεων) σε μηχανές χάριν της ευκολίας και της αποτελεσματικότητας έχει οδυνηρές συνέπειες για το είδος. Όταν δε το πεδίο ανάθεσης ή αποποίησης ευθυνών είναι ο πόλεμος και η πολιτική, τότε αυτό που χάνεται φαίνεται να είναι η ίδια η Ιστορία.
«Η Ιστορία πάει να μετατραπεί [σε] αυτόνομο σύστημα, σε έναν “δρώντα-πράκτορα” που δεν δίνει λόγο σε μας και κινείται τυφλά προς τους κλειδωμένους του στόχους […] Η αποξένωση από την Ιστορία, η μετατροπή της πολιτικής σε τεχνολογία αυτονομημένων ολιγαρχιών και η παγίδευση στη σαγήνη της “αποτελεσματικής βίας” μοιάζει να είναι ένα και το αυτό».³
Είναι σχεδόν σαν η τεχνολογία –ως συστηματοποίηση και αξιοποίηση, απαλλοτρίωση και εξουδετέρωση των επιμέρους τεχνικών– να χρησιμοποιεί τους ανθρώπους για να αναπτυχθεί, ελέγχοντας όλο και περισσότερες πτυχές της ζωής…
«Αυτό θα σήμαινε ότι τούτος ο Πόλεμος δεν ήταν ποτέ πολιτικός, η πολιτική ήταν όλη ένα θέατρο, μόνο και μόνο για να αποπροσανατολίζει τους ανθρώπους… μυστικά, επιβαλλόταν από τις ανάγκες της τεχνολογίας… από μια συνωμοσία ανάμεσα σε ανθρώπινα όντα και τεχνικές, από κάτι που είχε ανάγκη την εκρηκτική έκλυση ενέργειας του πολέμου, φωνάζοντας “στο διάολο τα λεφτά, εδώ διακυβεύεται η ίδια η ζωή τής [εισάγετε το όνομα του Έθνους]”, αλλά εννοώντας, μάλλον, η αυγή πλησιάζει, χρειάζομαι το νυχτερινό μου αίμα, κεφάλαια, κεφάλαια, αααχ κι άλλο, κι άλλο… Οι πραγματικές κρίσεις ήταν κρίσεις καταμερισμού και προνομίων, όχι ανάμεσα σε εταιρείες –ήταν απλώς σκηνοθετημένο ώστε να φαίνεται έτσι– αλλά ανάμεσα στις διάφορες Τεχνολογίες, Πλαστικά, Ηλεκτρονικά, Αεροναυπηγική, και στις ανάγκες τους, που κατανοούνται μόνο από την ελίτ που κυβερνά…
Ναι, αλλά η Τεχνολογία απλώς απαντά (πόσο συχνά έχει επαναληφθεί αυτό το επιχείρημα, επίμονα και βαρετά σαν αλγόριθμος του Γκάους, ιδίως ανάμεσα στους νεότερους […]): “Εύκολο να μιλάτε σα να ’χετε πιάσει τον ταύρο από τα κέρατα, αλλά νομίζετε πως θα υπήρχε ο Πύραυλος αν κάποιος, κάποιος συγκεκριμένος και υπαρκτός άνθρωπος με όνομα και πέος δεν ήθελε ν’ αμολήσει έναν τόνο Αματόλ τριακόσια μίλια πιο πέρα και να τινάξει στον αέρα ένα οικοδομικό τετράγωνο γεμάτο πολίτες; […] Εμπρός λοιπόν, βάλτε κεφαλαίο Τ στην τεχνολογία, θεοποιήστε την αν σας κάνει να νιώθετε λιγότερο ένοχοι – αλλά […]”
Πρέπει να ψάξουμε εδώ για πηγές ενέργειας και δίκτυα διανομής που ποτέ δεν διδαχθήκαμε, οδούς ισχύος που οι δάσκαλοί μας ποτέ δεν φαντάστηκαν, ή που τους ενθάρρυναν να αποφύγουν… να σχεδιάσουμε τα δικά μας διαγράμματα […] να κάνουμε συνδέσεις, να μειώσουμε τα σφάλματα, να προσπαθήσουμε να μάθουμε την πραγματική λειτουργία…».⁴
Μπροστά σε μια αυτορρυθμιζόμενη, φαινομενικά αυτονομημένη μορφή πολιτικής, το μόνο που απομένει είναι η εύρεση, κατανόηση και υπονόμευση των κυκλωμάτων που εγγυώνται την υφαρπαγή της Ιστορίας, το μπλοκάρισμα των μηχανισμών διαχείρισης του παρόντος. Ένα σύγχρονο αντιπολεμικό κίνημα θα ενίσχυε και θα πολλαπλασίαζε δράσεις όπως η απεργία σε όλα τα πλοία στις 5 του μηνός, ψάχνοντας νέους τρόπους αποδιοργάνωσης της υποστήριξης του πολέμου, όπως έγινε, για παράδειγμα, στους αγώνες ενάντια στην εισβολή του Ιράκ.
Η απουσία ενός τέτοιου μαζικού κινήματος είναι τρομακτικό σημάδι των καιρών, μια εξέλιξη που, μεταξύ πολλών άλλων, συνδέεται και (πάλι) με την τεχνολογία: η καθολική υιοθέτηση των ΜΚΔ, που υποκειμενοποιούν τον χρήστη ως θεατή, καταναλωτή κι ανταγωνιστική μονάδα σε μια οικονομία της προσοχής, ενισχύει την εσωστρέφεια και την απάθεια του «προοδευτικού» κόσμου. Εντός των echo chambers των social, ένα μεγάλο κομμάτι της αριστεράς φαίνεται να απολαμβάνει την ποδοσφαιροποίηση της πολιτικής: αυτοανάλυση, κατακραυγή, «επίδειξη ηθικής ανωτερότητας» και «στείρα διαχείριση συμβόλων», χωρίς μέριμνα για το τι ακολουθεί.⁵ Μια ακόμα αυτονόμηση –του λόγου απ’ τη ζωή, της αξιολόγησης απ’ την πραγμάτωση δυνατοτήτων–, που είναι δώρο για τους πολεμοκάπηλους και τις πλατφόρμες που τους στηρίζουν.
¹ Benthan McKernan & Harry Davis. 03/04/2024. The machine did it coldly. The Guardian.
² Νικόλας Σεβαστάκης. 03/03/2026. Welcome to the Jungle. LiFO.
³ Ό.π.
⁴ Thomas Pynchon. [1973]. Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας, (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, τροποποιημένη). Χατζηνικολή.
⁵ Χάρης Φραντζής. 04/03/2026. Γιατί δεν υπάρχει αντιπολεμικό κίνημα; Το κουτί της Πανδώρας.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
