Πάνε είκοσι χρόνια από τότε που επισκέφθηκε πρώτη φορά την Αθήνα ως επίσημος προσκεκλημένος του 1ου ComicDom. Η μεγάλη επιτυχία της ταινίας «V for Vendetta» (2005), η οποία βασίστηκε στο ομώνυμο κόμικ που δημιούργησε μαζί με τον κειμενογράφο Άλαν Μουρ, ήταν ακόμα νωπή. Είκοσι χρόνια μετά, οπότε επανέρχεται με την ίδια ιδιότητα για τα εικοσάχρονα του φεστιβάλ, η μάσκα με τη μορφή τού Γκάι Φοκς (ιστορικό πρόσωπο που από καθολικός συνωμότης στο Λονδίνο του 16ου αιώνα μετατράπηκε στο κόμικ σε λαϊκό εκδικητή τύπου «Ζορό», ο οποίος μάχεται την τυραννία που έχει εγκαθιδρυθεί σε μια μετααποκαλυπτική Βρετανία) εξακολουθεί να εμφανίζεται σε διαμαρτυρίες και διαδηλώσεις ανά τον κόσμο, έχοντας πλέον αναχθεί σε ένα ποπ εξεγερσιακό σύμβολο και, ταυτόχρονα, σε ένα επιτυχημένο εμπορικό trademark – «οι καπιταλιστές θα μας πουλήσουν και το σχοινί που θα τους κρεμάσουμε», λέει άλλωστε ένα ρητό που αποδίδεται στον Λένιν.
Ο Ντέιβιντ Λόιντ δεν ανησυχεί ότι στη Βρετανία μπορεί πράγματι να κηρυχθεί μια δικτατορία, τον προβληματίζει όμως το γεγονός ότι «η απειλή των λαϊκιστών και των διεφθαρμένων πολιτικών, οι οποίοι επενδύουν στον φόβο και το ψέμα για να παρασύρουν τους ευκολόπιστους και τους αγράμματους, είναι πολύ υπαρκτή». Επισημαίνει δε ότι τα ΜΜΕ και κυρίως τα social media διευκολύνουν πολύ την εξάπλωση αυτού του φαινομένου. Το «μήνυμα» του Γκάι Φοκς για αντίσταση σε αυταρχικούς ηγέτες και καθεστώτα ακόμα και με τη χρήση βίας, την οποία θεωρεί «αναγκαίο κακό» σε τέτοιες περιπτώσεις, παραμένει συνεπώς επίκαιρο. Μιλήσαμε για το κόμικ και την ταινία, για τα κόμικς γενικά – ανυπομονεί να γνωρίσει τη σύγχρονη ελληνική παραγωγή–, για τις προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης και για το τελευταίο του πρότζεκτ, το ψηφιακό περιοδικό «Aces Weekly» στο οποίο παρουσιάζει εκλεκτούς κομίστες από όλο τον κόσμο.
«Ο κόσμος φαίνεται να παρασύρεται όλο και περισσότερο από την πολιτική φιλοσοφία του "ισχυρού άνδρα", ακόμη και σε δημοκρατικές κοινωνίες, και να είναι επιρρεπής στον πειρασμό να ακολουθήσει αυταρχικούς ηγέτες που χρησιμοποιούν αποδιοπομπαίους τράγους και ψέματα για να αναρριχηθούν στην εξουσία».
— Ποια ήταν η κύρια πηγή έμπνευσής σας όταν σχεδιάζατε το «V for Vendetta»;
Αρχικά, απλώς η ανάγκη να ανταποκριθώ στις οδηγίες του εκδότη, να δημιουργήσω δηλαδή έναν χαρακτήρα «μασκοφόρου εκδικητή». Τα υπόλοιπα είναι πια ιστορία!
— Πόσο δημιουργική ήταν η συνεργασία σας με τον Άλαν Μουρ;
Απόλυτα, θα έλεγα. Ήμασταν και οι δύο στα πρώτα στάδια της καριέρας μας εκείνη την εποχή, βρισκόμασταν στο ίδιο μήκος κύματος ως δημιουργοί και μας άρεσε πολύ να δουλεύουμε μαζί, αναγνωρίζοντας ότι ο καθένας μας ήταν εξαιρετικά καλός σε αυτό που έκανε.
— Αποτύπωσε, πιστεύετε, ικανοποιητικά η ταινία το καλλιτεχνικό όραμά σας;
H κινηματογραφική μεταφορά του «V for Vendetta» ήταν θαυμάσια και θα μπορούσε να είναι ακόμα καλύτερη αν έμενε πιο πιστή στο πρωτότυπο. Ήταν, σε κάθε περίπτωση, μια υπέροχη διασκευή για τη μεγάλη οθόνη, δημιουργημένη από αφοσιωμένους θαυμαστές του πρωτοτύπου, όπως ο σκηνοθέτης Τζέιμς Μακ Τιγκ, οι οποίοι ήθελαν να εκφράσουν τη δική τους άποψη μέσω αυτής. Έφτασε, επιπλέον, μέχρι και σε μέρη του πλανήτη που το κόμικ δεν είχε «επισκεφθεί» ποτέ στην έντυπη μορφή του –αν και ήταν ομολογουμένως λίγα!–, ενώ η ενθουσιώδης υποδοχή της ταινίας ενθάρρυνε τους θεατές να αναζητήσουν το πρωτότυπο έργο.
— Περιμένατε ότι το κόμικ και η ταινία που ενέπνευσε θα γνώριζαν τόσο ευρεία απήχηση;
Ένα καλό έργο, σε οποιαδήποτε μορφή, βρίσκει πάντα απήχηση αν η αγορά τού δώσει την ελευθερία να εκφραστεί και να προσεγγίσει το ευρύτερο δυνατό κοινό. Σε ορισμένες περιοχές του κόσμου, αυτή η αγορά περιορίζεται πλέον από τις ίδιες αυταρχικές πολιτικές για τις οποίες προειδοποιούσε το «V For Vendetta». Ο αντίκτυπος που είχαν τόσο το κόμικ όσο και η ταινία δεν ήταν εντελώς απρόσμενος, καθώς περιγράφουν λεπτομερώς μια ιστορία για την καταπίεση, την καταστολή, τη διαφθορά και τον αυταρχισμό, φαινόμενα που εξακολουθούν να απαντώνται σε πολλές χώρες ανά τον κόσμο και τα οποία όλοι όσοι σκεφτόμαστε ελεύθερα ευχόμαστε να εξαλειφθούν.
— Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι μια μάσκα με τη μορφή του Γκάι Φοκς –ενός καθολικού συνωμότη του 16ου αιώνα που δεν έχει καμία σχέση με τα σύγχρονα ριζοσπαστικά κινήματα– έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα αντίστασης;
Ο καθολικισμός δεν έχει καθόλου να κάνει με το μήνυμα της αντίστασης στο «V for Vendetta», το οποίο αφορά στην καταπίεση και την καταστολή την οποία υφίστανται οι άνθρωποι και οι ομάδες που αντιτίθενται σε αυταρχικές κυβερνήσεις και καθεστώτα, ακόμα κι αν κάποια από αυτά έχουν δημοκρατικό μανδύα. Για τις συγκεκριμένες συνθήκες, έπειτα, και για τα δεδομένα της εποχής του, ο Γκάι Φοκς θα μπορούσε επίσης να χαρακτηριστεί αντιστασιακός, αφού αντιτάχθηκε σε ένα ιδεολόγημα που επιχειρήθηκε να επιβληθεί «από τα πάνω».
— Δεν σας προβληματίζει το γεγονός ότι αυτό το σύμβολο έχει ταυτόχρονα μετατραπεί σε επιτυχημένο εμπορικό σήμα;
Αν κάποιος υπονοεί ότι ένα αναγνωρισμένο σύμβολο αδέσμευτης αντίστασης έχει αμαυρωθεί από εκείνους που στηρίζουν αυτήν ακριβώς την ταυτότητά του, ευνοώντας την επέκταση της ανατρεπτικής επιρροής του απέναντι στην εγνωσμένη τυραννία του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, τότε θα του έλεγα πως διαβάζει λάθος την επιδραστικότητα του συμβόλου αυτού.
— Βλέπετε κάποια σύνδεση μεταξύ της μάσκας του Φοκς και της μάσκας του Τζόκερ;
Όχι. Ο Τζόκερ δεν έχει αποκτήσει, από όσο γνωρίζω, κάποιον παρόμοιο συμβολισμό. Ο χαρακτήρας του Τζόκερ όταν δημιουργήθηκε δεν είχε κάποια εξεγερσιακή ταυτότητα ενάντια στην πολιτική καταπίεση.
— Τι μας λέει όλο αυτό για μια κοινωνία που φαντασιώνεται λογής υπεράνθρωπους και εκδικητές να πολεμούν εκ μέρους της ενάντια σε εξουσίες που γίνονται ολοένα πιο κυνικές και δεσποτικές;
Ο κόσμος φαίνεται να παρασύρεται όλο και περισσότερο από την πολιτική φιλοσοφία του «ισχυρού άνδρα», ακόμη και σε δημοκρατικές κοινωνίες, και να είναι επιρρεπής στον πειρασμό να ακολουθήσει αυταρχικούς ηγέτες που χρησιμοποιούν αποδιοπομπαίους τράγους και ψέματα για να αναρριχηθούν στην εξουσία. Θα απέδιδα την αυξανόμενη εξάπλωση αυτού του φαινομένου στην ευρύτατη γκάμα των μέσων μαζικής επικοινωνίας και κοινωνικής δικτύωσης που διαθέτουμε σήμερα και που ουδέποτε άλλοτε υπήρξαν σε τέτοια έκταση και αριθμό. Κάποτε θα μπορούσε κανείς να πει ότι «ένα ψέμα μπορεί να κάνει τον γύρο του κόσμου ενώ η αλήθεια ακόμα φοράει τις μπότες της», τώρα πρέπει να πούμε ότι «ένα ψέμα σίγουρα προλαβαίνει να κάνει τον γύρο του κόσμου προτού καν η αλήθεια προλάβει να φορέσει τις μπότες της, με τη διαφορά ότι το ψέμα αυτό φτάνει πλέον σε πολύ περισσότερους ανθρώπους από ό,τι παλιότερα».
— Με ποιον σύγχρονο ηγέτη θα έμοιαζε ο Ύπατος Καγκελάριος Άνταμ Σάτλερ και σε ποιον επαναστάτη θα αντιστοιχούσε ο Γκάι Φοκς;
Θα έλεγα ότι ο Σάτλερ αντιστοιχεί στον Ντόναλντ Τραμπ. Όσο για τον Φοκς, θα μπορούσε ίσως να παρομοιαστεί με τον Τσε Γκεβάρα. Πολλοί επαναστάτες, ξέρετε, έδωσαν μάχες με διάφορους τρόπους, έχοντας οργανωμένες ομάδες και αντάρτικους στρατούς να τους υποστηρίζουν, αλλά λίγοι το έπραξαν με τόσο περιορισμένα μέσα αντίστασης όπως ο Γκάι Φοκς.
— Πόσο πιθανό θεωρείτε να εγκαθιδρυθεί κάποια στιγμή στη Βρετανία ένα απολυταρχικό καθεστώς παρόμοιο με αυτό του νεοφασιστικού κόμματος Norsefire του οποίου ηγείται ο Σάτλερ;
Δεν θα έλεγα ότι το βρίσκω πιθανό, ωστόσο η απειλή των λαϊκιστών και των διεφθαρμένων πολιτικών, οι οποίοι επενδύουν στον φόβο και το ψέμα για να παρασύρουν τους ευκολόπιστους και τους αγράμματους, είναι πολύ υπαρκτή.
— Τι θα απαντούσατε σε όσους κατηγόρησαν το «V for Vendetta» για υπερβολική βία, την οποία μάλιστα «ρομαντικοποιεί»;
Η βία θα είναι πάντα απαραίτητο όπλο για την ανατροπή ενός καλά θωρακισμένου αυταρχικού καθεστώτος που έχει αποφασίσει να μην υποκύψει στη βούληση του λαού για μια ειλικρινή εκπροσώπηση των επιθυμιών του μέσω μιας δημοκρατικής ψηφοφορίας. Το να φαντάζεται κανείς κάτι διαφορετικό είναι απλώς ευσεβής πόθος.
— Αν σχεδιάζατε σήμερα αυτή την ιστορία, θα αλλάζατε κάτι;
Όχι, εκτός από κάποιες προφανείς τεχνικές λεπτομέρειες και τις ημερομηνίες των γεγονότων.
— Ποιο έργο σας αγαπάτε περισσότερο;
Το «V For Vendetta», βεβαίως, όπως και το «Kickback», είναι ωστόσο αλήθεια ότι έχω συνεργαστεί με αρκετούς αξιόλογους δημιουργούς και είμαι πολύ περήφανος για όλες αυτές τις δουλειές.
— Ισχύει ότι τα κόμικς βιώνουν μια νέα άνθηση;
Δεν διαφαίνεται κάποια τέτοια άνθηση από όσο γνωρίζω, αν και θα ήταν σίγουρα ωραίο να συνέβαινε. Ο κλάδος μπορεί φυσικά να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του με διαφορετικό τρόπο από ό,τι το ευρύ κοινό, οπότε αν άνθρωποι του χώρου αναφέρουν κάτι τέτοιο, θα πρέπει να το δει κανείς υπό αυτό το πρίσμα. Τα κόμικς, έπειτα, είχαν πάντα διαφορετικό προφίλ σε κάθε χώρα –Ιαπωνία, ΗΠΑ, Γαλλία, Ιταλία, Βέλγιο, Ηνωμένο Βασίλειο κ.λπ.–, άρα και διαφορετικά επίπεδα επιτυχίας και αποτυχίας ανάλογα με τις εκάστοτε τοπικές συνθήκες. Δεν είναι όπως ο κινηματογράφος, ο οποίος αναπτύχθηκε και ωρίμασε ιστορικά ως μορφή τέχνης και, παρότι έχει κι αυτός τις ιδιαιτερότητές του ανάλογα με τη χώρα, απολαμβάνει περίπου το ίδιο επίπεδο εκτίμησης παντού.
— Πόσο ευπρόσδεκτα πιστεύετε ότι είναι σήμερα τα πολιτικά κόμικς στους μεγάλους εκδοτικούς οίκους;
Δεν ξέρω, εσύ πες μου! Ορισμένοι εκδότες διαθέτουν σειρές βιβλίων που ασχολούνται με πολιτικά και κοινωνικά θέματα, αλλά πόσα από αυτά είναι κόμικς δεν έχω ιδέα. Αν ρωτάς για ιστορίες που έχουν πολιτική άποψη, όπως το «Persepolis» της Ιρανής αντικαθεστωτικής Μαρζάν Σατραπί, ελπίζω να είναι πάντα ευπρόσδεκτες, παρ’ όλο που υπόκεινται σε λογοκρισία η οποία μπορεί να τις κρατήσει μακριά από τα ράφια των βιβλιοθηκών και τις προθήκες των βιβλιοπωλείων.
— Πώς βλέπετε το μέλλον των κόμικς στην ψηφιακή εποχή και πόσο «απειλούνται» από την τεχνητή νοημοσύνη;
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα μεγάλο θέμα από μόνη της και αφορά κάθε μορφή πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας. Όσον αφορά τα ψηφιακά κόμικς, πρέπει να πω πρώτα ότι ο χαρακτηρισμός «ψηφιακό» μπορεί να εκφράζει τόσο τη δημιουργία ενός κόμικ όσο και μια μέθοδο διανομής, δύο ξεχωριστά δηλαδή πράγματα. Ως μέθοδος διανομής είναι αναμφίβολα ο καλύτερος τρόπος για να φέρει την τέχνη των κόμικς στο μεγαλύτερο δυνατό κοινό. Το ψηφιακό περιοδικό μου «Aces Weekly» χρησιμοποιεί αυτήν τη μέθοδο αντί για τις δαπανηρές, απαρχαιωμένες και περιοριστικές μεθόδους αναπαραγωγής και διανομής του χαρτιού. Ταυτόχρονα, η «αντίσταση» από τους αναγνώστες κόμικς που δεν φαίνεται να μπορούν ή να θέλουν να ξεφύγουν από την εξάρτησή τους από το χαρτί είναι τεράστια. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ελπίζουμε στην αλλαγή και να προσπαθούμε γι’ αυτή. Η «τέχνη», τώρα, της τεχνητής νοημοσύνης αποτελεί απειλή για τα μέσα διαβίωσης όλων των πραγματικών δημιουργών, αλλά δεν έχουμε βρει ακόμα τον ιδανικό τρόπο να την εμποδίσουμε να προκαλεί απώλεια θέσεων εργασίας, και φοβάμαι πως ίσως να μην μπορούμε.
— Σε τι διαφέρει το πράγματι εξαιρετικό «Aces Weekly» από άλλες ανθολογίες κόμικς; Ποιο είναι το όραμά σας γι’ αυτό το πρότζεκτ και πώς επιλέγετε τους καλλιτέχνες που παρουσιάζετε;
Απλώς βάζουμε την τέχνη των κόμικς στην οθόνη αντί για την τυπωμένη σελίδα. Δεν υπάρχει δηλαδή κάποια ουσιαστική διαφορά, εξόν ότι κάνεις «κλικ» για να αλλάξεις σελίδα αντί να τη γυρίσεις. Το όραμά μας, τώρα, εμένα και των άλλων συντελεστών, ήταν φυσικά να γνωρίσουμε τεράστια επιτυχία, πέρα από τα πιο τρελά μας όνειρα, ακόμα όμως το παλεύουμε αυτό! Αν, τώρα, είσαι ένας καλός κομίστας και μας αρέσει αυτό που κάνεις, είσαι ευπρόσδεκτος – αυτό είναι το κριτήριό μας.
— Έχετε κάποια επαφή με τη σύγχρονη ελληνική παραγωγή;
Καμία και ανυπομονώ να την ανακαλύψω! Είχα πάρει μια κάποια ιδέα στο πρώτο ComicDom, όταν επισκέφτηκα για πρώτη φορά την Αθήνα, αλλά είκοσι χρόνια μετά πιστεύω ότι θα έχουν υπάρξει ενδιαφέρουσες εξελίξεις. Το ίδιο το φεστιβάλ έχει, νομίζω, αποκτήσει στο μεταξύ ένα καλό όνομα.
— Κάποιοι δημιουργοί που θα ξεχωρίζατε και που πιθανόν αποτέλεσαν και για σας πηγή έμπνευσης;
Υπάρχουν πάρα πολλοί αξιόλογοι δημιουργοί εκεί έξω, τόσο παλιότεροι όσο και νεότεροι, για να τους παραθέσω όλους ονομαστικά εδώ, μπορώ ωστόσο να αναφέρω τον καλλιτέχνη που μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση όταν ήμουν έφηβος και ουσιαστικά με οδήγησε στο να κάνω αυτό που έκανα στην καριέρα μου: τον Ρόναλντ Έμπλετον στη σειρά κόμικς με τίτλο «Wrath Of The Gods».
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για το ComicDom εδώ. (Τεχνόπολη, 15-17/5)
www.comicdom-con.gr
www.acesweekly.co.uk
