Το Γκραντ Κάνιον προσελκύει περισσότερο επιστημονικό ενδιαφέρον από σχεδόν οποιοδήποτε άλλο τμήμα βράχου που έχει δημιουργηθεί στον κόσμο, όμως εξακολουθεί να αποτελεί ένα μυστήριο.
Μετά από δεκαετίες συζητήσεων, οι γεωλόγοι εξακολουθούν να μην συμφωνούν στα πιο βασικά στοιχεία: Πώς και πότε σχηματίστηκε;
Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science παρουσιάζει νέα στοιχεία υπέρ της παλαιάς —και αμφιλεγόμενης— υπόθεσης της υπερχείλισης.
Περίπου 6,6 εκατομμύρια χρόνια πριν, υποστηρίζουν οι συγγραφείς, ένας «πρόγονος» του ποταμού Κολοράντο άρχισε να εκβάλλει στη τεράστια λεκάνη του Μπινταχότσι στη βόρεια Αριζόνα. Καθώς η λεκάνη γέμιζε με νερό, σχηματίστηκε μια τεράστια λίμνη που τελικά ξεχείλισε πάνω από το φράγμα της σε αυτό που θα γινόταν το Γκραντ Κάνιον.
Αυτό καθόρισε τη σημερινή πορεία του ποταμού, κατά μήκος της οποίας άρχισε να σμιλεύει ένα από τα πιο μαγευτικά τοπία της Γης.
Τα νεότερα στοιχεία για τη δημιουργία του Γκραντ Κάνιον
Η μελέτη ξεκίνησε όταν ο συν-συγγραφέας Μπράιαν Γκούτι, γεωλόγος της Γεωλογικής Υπηρεσίας της Αριζόνα, παρατήρησε μια ομοιότητα μεταξύ των αποθέσεων άμμου προς την κάτω πλευρά του Γκραντ Κάνιον και στο Μπινταχότσι — και οι δύο περιείχαν ροζ, στρογγυλεμένους κόκκους που φαινόταν να έχουν μεταφερθεί από τον ίδιο ποταμό.
Χρονολογώντας ανθεκτικούς κρυστάλλους ζιρκονίου από τις δύο αποθέσεις, οι ερευνητές επιβεβαίωσαν ότι και οι δύο προέρχονταν από πετρώματα σε όλη τη λεκάνη απορροής του ποταμού Κολοράντο.
Με άλλα λόγια, το Μπινταχότσι κάποτε περιείχε νερά από τον ίδιο ποταμό που αργότερα ξεχύθηκε στην περιοχή του Γκραντ Κάνιον. Επιπλέον, η αποθέση άμμου που προέρχεται από τον ποταμό Κολοράντο φτάνει σε τόσο μεγάλο ύψος, ώστε οι συγγραφείς πιστεύουν ότι θα μπορούσε να έχει ξεπεράσει το υψίπεδο Καϊμπάμπ, έναν βραχώδη θόλο που χωρίζει το Μπινταχότσι από το Γκραντ Κάνιον.
Για τον συν-συγγραφέα Ράιαν Κρόου, γεωλόγο της Γεωλογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ, αυτό οδηγεί σε ένα προφανές συμπέρασμα: «Είναι σαφές ότι αυτή η λίμνη πρέπει να έπαιξε κάποιο ρόλο στη διαμόρφωση του φαραγγιού», λέει. Δεν είναι όμως σαφές αν αυτή η διαδικασία περιελάμβανε καταστροφικές πλημμύρες ή μόνο σταδιακή διάβρωση.
Η μελέτη δεν αποκλείει κατηγορηματικά άλλους παράγοντες που συνέβαλαν.
Άλλες εικασίες για το φαράγγι
Οι γεωλόγοι έχουν προτείνει πολλούς πιθανούς μηχανισμούς για τη δημιουργία του φαραγγιού: ίσως το νερό διάλυσε ένα δίκτυο σπηλαίων μέχρι να καταρρεύσει η οροφή, εκθέτοντας ένα αρχικό φαράγγι. Ο Κρόου υποστηρίζει ότι, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, «η υπερχείλιση αυτής της μεγάλης λίμνης είναι ίσως ένας ευκολότερος, πολύ απλούστερος και πιο πιθανός μηχανισμός».
Δεν έχουν πειστεί όλοι. Ο Καρλ Κάρλστρομ, γεωλόγος στο Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού, συμφωνεί ότι ένας πρωτόγονος ποταμός του Κολοράντο εισέρχονταν στη λεκάνη του Μπινταχότσι. Ωστόσο, δεν είναι πεπεισμένος ότι ο ποταμός αυτός σχημάτισε μια λίμνη σημαντικών διαστάσεων ή, αν το έκανε, ότι η εν λόγω λίμνη ήταν ο κύριος καταλύτης για τη δημιουργία του Γκραντ Κάνιον.
«Τα βασικά στοιχεία του συμπεράσματος [των συγγραφέων] σχετικά με την υπερχείλιση της λίμνης παραμένουν ανεπιβεβαίωτα», λέει. Επιπλέον, ο Κάρλστρομ λέει ότι η μελέτη δεν αντιμετωπίζει καθόλου τη δική του άποψη: πολύ πριν ο ποταμός Κολοράντο φτάσει στη λεκάνη του Μπινταχότσι, ένα παλαιότερο «παλαιοφαράγγι» είχε ήδη χαράξει μια διαδρομή κατά μήκος της ανύψωσης Καϊμπάμπ. Αν έχει δίκιο, ο ποταμός πιθανότατα δεν θα μπορούσε να έχει συγκεντρωθεί στα υψόμετρα που υποστηρίζονται στη νέα μελέτη — θα είχε ρεύσει κατευθείαν μέσα από αυτά.
Σε κάθε περίπτωση, η νέα μελέτη επιλύει εν μέρει ένα μακροχρόνιο αίνιγμα σχετικά με τον ίδιο τον ποταμό Κολοράντο. Οι γεωλόγοι συμφωνούν γενικά ότι ο ποταμός έρρεε στο δυτικό Κολοράντο πριν από 11 εκατομμύρια χρόνια και ότι δεν έφτασε στη δυτική άκρη του Γκραντ Κάνιον παρά μόνο πριν από 5,6 εκατομμύρια χρόνια.
Όμως, αυτό το χρονοδιάγραμμα άφηνε περίπου πέντε εκατομμύρια χρόνια χωρίς εξήγηση — πού έρρεε ο ποταμός, αν όχι κατά μήκος της σημερινής του πορείας; Τώρα που μπορούμε να τον τοποθετήσουμε στη λεκάνη του Μπινταχότσι πριν από 6,6 εκατομμύρια χρόνια, ένα κρίσιμο κενό έχει καλυφθεί. «Νομίζω ότι αυτό είναι ένα σημαντικό κομμάτι του παζλ», λέει ο Κρόου, «που θα μας επιτρέψει να συνεχίσουμε να μαθαίνουμε για την ιστορία αυτού του ποταμού σε ηπειρωτική κλίμακα».
Με πληροφορίες από Scientific American
