Μεγαλώνοντας σε χωριό, ανάμεσα σε γάτες και σκύλους, κυρίως κυνηγόσκυλα, η σχέση μου με τα κατοικίδια ήταν στενή αλλά μετρημένη, που σημαίνει ότι είχα έναν σκύλο που κοιμόταν στο χαλάκι έξω απ’ το σπίτι, τον οποίο τάιζα αποφάγια, το ίδιο και τις γάτες της αυλής (ούτε μία δεν έπαθε το παραμικρό επειδή έφαγε κρεμμύδια και ντομάτα), ενώ η στείρωση δεν έπαιζε καν ως λέξη. Όποιος είχε θηλυκό ζώο έπρεπε να διαχειριστεί την εγκυμοσύνη του δύο ή τρεις φορές τον χρόνο: έβαζε τα ανεπιθύμητα νεογέννητα σε μια σακούλα και τα πετούσε στα σκουπίδια ή, για να είναι σίγουρος για την εξόντωσή τους, επειδή όλο και κάποιο παιδί θα προσπαθούσε να τα σώσει, τα πήγαινε κάπου έξω από το χωριό και τα άφηνε στην ερημιά. Τα κατοικίδια ζούσαν κυρίως έξω απ’ το σπίτι, και δεν ήταν μέλη της οικογένειας αλλά ιδιοκτησία, και βέβαια ήταν χρήσιμα: οι γάτες έπιαναν ποντίκια και οι σκύλοι βοηθούσαν στο κυνήγι ή στα μαντριά, δεν ικανοποιούσαν συναισθηματικές ανάγκες. Δεν ήταν καν σύντροφοι.
Σκεφτόμουν την παραμονή των Χριστουγέννων –που πήρα δώρο τον Παντελάκη– πόσο έχουν αλλάξει οι σχέσεις των ανθρώπων με τα κατοικίδια μετά από σαράντα χρόνια. Τίποτα δεν είναι το ίδιο. Ο Παντελάκης ήρθε με συνοδό από την Ουκρανία, γιατί η κυρία που τον είχε δεν τον έστελνε επ’ ουδενί ασυνόδευτο, τον παραλάβαμε από το αεροδρόμιο αυτοπροσώπως και ήρθε στο σπίτι με τις ειδικές τροφές που είχε μάθει να τρώει, τη γούνινη «φωλιά» στην οποία είχε μάθει να κοιμάται, με τις ιατρικές εξετάσεις του (υπέρηχο, καρδιογράφημα) σε βίντεο και χαρτί με τις εξετάσεις αίματος –πεντιγκρί με γενεαλογικό δέντρο– και τρία ρούχα, γιατί ο Παντελάκης δεν έχει ίχνος τρίχας, είναι Σφιγξ και κρυώνει.
«Τα φυτά είναι τα νέα κατοικίδια και τα κατοικίδια είναι τα νέα παιδιά. Τα παιδιά; Είναι σαν εξωτικά ζώα – κάτι που μόνο οι πλούσιοι μπορούν να αντέξουν οικονομικά».
Αν αυτά τα άκουγε κάποιος τη δεκαετία του ’80 που μεγάλωνα, θα τα θεωρούσε αδιανόητα. Ο Παντελάκης είναι ένα γατί-σκυλί, που σημαίνει ότι δεν έχει την αυτονομία που έχουν οι άλλες γάτες, θέλει τάισμα πιο συχνά γιατί έχει άλλες ανάγκες σε ενέργεια, άλλον μεταβολισμό και θεωρεί απαραίτητη την ανθρώπινη παρουσία για να είναι ήρεμος (σκαρφαλώνει στην αγκαλιά σου και σε φιλάει στο πρόσωπο, επίμονα και με τις ώρες), αλλιώς κλαίει σαν μωρό. Επίσης, δεν είχε ιδέα πώς είναι να κάνεις τα κακά στην άμμο –προτιμούσε το πάτωμα της κουζίνας–, έπρεπε να μάθει να τη χρησιμοποιεί, και μέχρι να γίνει αυτό ήθελε καθάρισμα τρεις και τέσσερις φορές την ημέρα, σαν ανθρώπινο μωρό. Ακόμα θέλει, όπως και μπανιάρισμα μια φορά την εβδομάδα, γιατί δεν καθαρίζεται όπως οι κανονικές γάτες· για να μη βρομάει πρέπει να τον πλένεις ή να τον καθαρίζεις με μωρομάντιλα. Δεν μπορεί να βγει στο κρύο γυμνός γιατί κρυώνει, ούτε στον ήλιο χωρίς αντηλιακό, γιατί παθαίνει έγκαυμα, και στο σπίτι πρέπει να έχεις τη θερμοκρασία σταθερά πάνω από τους 20 βαθμούς.
Ο Παντελάκης πριν από σαράντα χρόνια θα ήταν μπελάς, σήμερα, ως νέο μέλος της οικογένειας, είναι «το παιδί», και οφείλεις να διαχειριστείς κάθε δυσκολία σαν να ήταν παιδιού, όπως και όλες τις αλλαγές που έφερε στη ζωή σου. Το πιο δύσκολο ήταν η υποδοχή που του επιφύλαξε ο Χούλης, ο οποίος δεν είχε ξαναδεί γάτα στα οχτώ χρόνια του, και όταν αντίκρισε το μικρό, άτριχο γκρέμλιν, του έκανε μια επίθεση γρυλίζοντας και μετά εξαφανίστηκε. Πέρασαν μέρες για να μας πλησιάσει ξανά, έτρωγε ελάχιστα, και βλέποντάς μας να αγκαλιάζουμε και να φιλάμε το μικρό τέρας, έπαθε κατάθλιψη.
Κι εγώ έπαθα πανικό. Ψάχναμε μέσα στις γιορτές κάποιον ειδικό για να μας συμβουλέψει τι να κάνουμε (ένας μας ζήτησε 200 ευρώ για να έρθει και μετά 200 ευρώ κάθε επίσκεψη) για να μπορέσουν να συνηθίσουν ο ένας τον άλλον και να συνυπάρξουν. Ο κτηνίατρος μάς έδωσε φερομόνη, μια ορμόνη που δημιουργεί αίσθηση ασφάλειας στο ζώο και το ηρεμεί. Όντως, μετά από μια εβδομάδα με άρωμα φερομόνης στην ατμόσφαιρα, ο Χούλης ηρέμησε (κάπως), αν και δεν συμπάθησε ποτέ τον Παντελάκη – τουλάχιστον δεν θέλει να τον ξεσκίσει. Το να έχεις δύο γάτες, όμως, που δεν τα πάνε καλά μεταξύ τους, η ανάγκη να τις έχεις μονίμως χωριστά μέσα στο σπίτι, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, είναι προβλήματα που δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ ότι θα έπρεπε να διαχειριστώ.
Το κατοικίδιό σου δεν είναι ένα ζωντανό που πρέπει να απλά να ταΐσεις και να ποτίσεις, πρέπει να φροντίσεις να τρώει τις καλύτερες τροφές, να μην έχει άγχος, να αισθάνεται ασφάλεια, να κάνει τα εμβόλιά του και να ζει σε περιβάλλον που το κρατάει υγιές, όπως και ένα παιδί. Τα κατοικίδια είναι τα νέα παιδιά, τουλάχιστον για δύο γενιές, και αυτό επιβάλλει και νέες συνήθειες. Στην Ελλάδα η πρόοδος που έχει γίνει στον τρόπο που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι τα ζώα είναι τεράστια, και αυτό δεν περιορίζεται μόνο στο ότι τα κατοικίδια έχουν μπει πλέον μέσα στο σπίτι και συμβιώνουν μαζί μας, ούτε στα (τεράστια) πρόστιμα που επιβάλλονται αν βλάψεις ζώο.
Τις τελευταίες μέρες παίζει ως είδηση (και ως δείγμα πολιτισμού και παράδειγμα προς μίμηση) μια πρωτιά της Ιταλίας: έγινε η πρώτη χώρα που θα δίνει άδεια μετ’ αποδοχών για τη φροντίδα άρρωστου ή τραυματισμένου ζώου. Δεν είναι, ωστόσο, η πρώτη φορά που δίνεται άδεια σε εργαζόμενο για το κατοικίδιό του· οι νέες συνθήκες που διαμορφώνονται στις σχέσεις ανθρώπων και ζώων τα τελευταία χρόνια και το όλο και μεγαλύτερο ποσοστό ανθρώπων που ζει με κατοικίδιο επιβάλλουν νέα ήθη και νέους κανόνες.
Η αύξηση του αριθμού των κατοικιδίων, ιδίως μετά την πανδημία, η τάση των millennials και της Gen Z να βλέπουν τα κατοικίδια ως «παιδιά» και ο ανταγωνισμός των εταιρειών για πιο ελκυστικά benefits, αλλά κυρίως η λογική ότι τα pets αντιμετωπίζονται όλο και περισσότερο ως μέλη της οικογένειας, άρα χρειάζονται χρόνο και φροντίδα, ειδικά στην αρχή, οδήγησαν στην «pawternity» (πιο σωστά, pawternity leave), έναν νέο όρο στον χώρο της εργασίας που σημαίνει «άδεια από τη δουλειά για κατοικίδιο». Η λέξη προκύπτει από το «paw» (πατούσα) και το «paternity leave» (άδεια πατρότητας) και σημαίνει ότι ένας εργαζόμενος παίρνει λίγες μέρες άδεια (πληρωμένη ή όχι) για να φροντίσει ένα νέο κατοικίδιο, να πάει το ζώο στον κτηνίατρο, να το βοηθήσει να προσαρμοστεί στο σπίτι, ή ακόμη και να διαχειριστεί την απώλειά του. Μπορεί να μην είναι (ακόμα) κατοχυρωμένο δικαίωμα (όπως η άδεια μητρότητας), αλλά είναι εταιρικό προνόμιο που προσφέρουν κάποιες επιχειρήσεις, κυρίως στις ΗΠΑ και στο Ηνωμένο Βασίλειο και γενικά σε εταιρείες της δυτικής Ευρώπης, ικανοποιώντας τις ανάγκες που έχουν δημιουργήσει οι κοινωνικές αλλαγές για περισσότερες εργασιακές παροχές στους ιδιοκτήτες ζώων.
Η πραγματικότητα είναι η εξής: καθώς οι millennials και η Gen Z επιλέγουν «γούνινα μωρά» αντί να κάνουν παιδιά, χωρίς παροχές για κατοικίδια οι εταιρείες κινδυνεύουν να χάσουν εργαζόμενους απαραίτητους για την επιχείρηση. Σύμφωνα με μελέτη της Vetster, το 60% των ιδιοκτητών κατοικιδίων δηλώνει ότι θα παραιτούνταν από τη δουλειά αν αυτή εμπόδιζε τη φροντίδα του ζώου τους, ενώ σχεδόν το 10% το έχει ήδη κάνει. Με τον αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων που αποδίδουν τόσο μεγάλη αξία στα κατοικίδιά τους, οι εταιρείες αρχίζουν να αναγνωρίζουν τη «γονεϊκότητα» που σχετίζεται με τα κατοικίδια ως κάτι περισσότερο από μια απλή επιλογή τρόπου ζωής. Αποτελεί αντανάκλαση των σύγχρονων προτεραιοτήτων και αναδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο οι εργοδότες προσεγγίζουν τη συμπερίληψη στον χώρο εργασίας.
Πριν από είκοσι χρόνια, τα δύο τρίτα των γυναικών στην ηλικία των 30 είχαν τουλάχιστον ένα παιδί. Σήμερα, οι μισές Αμερικανίδες σε αυτή την ηλικία δεν έχουν – και πολλές από αυτές δεν έχουν και σκοπό να αποκτήσουν. Την ίδια στιγμή, το 67% των millennials και της Gen Z δηλώνει ότι θα προτιμούσε να έχει σκύλο παρά παιδί. Το 48% των ατόμων της Gen Z δεν βλέπει καμία διαφορά ανάμεσα στο κατοικίδιό του και σε ένα πραγματικό παιδί, σε σύγκριση με προηγούμενες γενιές, μια ισχυρή ένδειξη του πόσο βαθιά έχουν ενσωματωθεί τα ζώα στη συναισθηματική τους ζωή.
Αυτή η συντριπτική συναίνεση δείχνει πόσο μεγάλη εξάρτηση έχουν οι άνθρωποι από τους ζωικούς τους συντρόφους και βοηθά ιδιαίτερα στην κατανόηση της παγκόσμιας αύξησης των δαπανών για τη φροντίδα κατοικιδίων, με τις αγορές να φτάνουν σε δισεκατομμύρια δολάρια.
Οι νεότερες γενιές, και ιδιαίτερα οι millennials, στρέφονται στα κατοικίδια ως μια πιο οικονομικά προσιτή επιλογή για συντροφικότητα και συναισθηματική υποστήριξη. Παρότι η κατοχή κατοικιδίου απαιτεί αρκετές δαπάνες, οι περισσότεροι ιδιοκτήτες είναι διατεθειμένοι να διαθέσουν σημαντικό μέρος του εισοδήματός τους για τους «γούνινους φίλους» τους. Ορισμένες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι οι millennials ιδιοκτήτες κατοικιδίων υπολογίζουν 216 δολάρια τον μήνα και τελικά ξοδεύουν περίπου 198, κάτι που αντικατοπτρίζει και τη μεγάλη ποικιλία προϊόντων για ζώα που διατίθενται σήμερα τόσο online όσο και σε φυσικά καταστήματα. Πέρα από τη συντροφικότητα και την παρηγοριά, τα κατοικίδια έχουν τροφοδοτήσει μια μεγάλη τάση προς τον «εξανθρωπισμό» της κατανάλωσης που σχετίζεται με αυτά. Η βιομηχανία των προϊόντων για κατοικίδια έχει επεκταθεί πολύ πέρα από την τροφή και τη στέγαση, περιλαμβάνοντας υπηρεσίες που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής, όπως pet-friendly εστίαση, λύσεις μετακίνησης, ασφάλιση, ακόμη και υπηρεσίες κηδείας για ζώα.
Η Μαρίνα Καλογεροπούλου, ιδιωτική υπάλληλος, και ο Άλεξ, ο σύντροφός της, έχουν πέντε γάτες, τις οποίες πήραν μαζί τους όταν μετακόμισαν για δουλειά στη Βιέννη και τις μετέφεραν πάλι πίσω όταν επέστρεψαν στην Αθήνα. «Είναι σίγουρα μέλη της οικογένειάς μας και όταν αναφερόμαστε σε όλους εμάς λέμε “η μικρή μας οικογένεια”», εξηγούν. «Δεν χρησιμοποιούμε τις λέξεις “μαμά”, “μπαμπάς”, αλλά όταν αναφερόμαστε σε αυτά, τα αποκαλούμε “τα παιδιά”. Σίγουρα η ευθύνη ενός κατοικιδίου (πόσο μάλλον πέντε) προϋποθέτει αρκετή οργάνωση για να λαμβάνουν την φροντίδα που τους αξίζει: από το ποιος θα τα ταΐσει μέχρι το πόσες ώρες θα λείψουμε από το σπίτι ή το να μη λείπουμε πολλές μέρες στις διακοπές – αυτά είναι πράγματα που μας απασχολούν κάθε μέρα και για μας είναι κανονικότητα. Επειδή δεν θέλαμε να είναι μόνη της η πρώτη μας γάτα, πήραμε τη δεύτερη, οπότε ήταν μια συνειδητή απόφαση εξαρχής. Τα logistics της κοινωνικής μας ζωής έχουν αλλάξει, καθώς πρέπει να αφιερώνουμε αρκετή ώρα κάθε μέρα στην υγιεινή και την καθαριότητά τους αλλά και στο φαγητό τους. Σίγουρα οι γάτες είναι ελαφρώς πιο εύκολο κατοικίδιο, καθώς δεν χρειάζονται βόλτα, ενώ, όταν είμαστε διακοπές, μπορούν να μείνουν άνετα μόνες τους στο σπίτι. Για τις διακοπές πρέπει να “κλείσουμε” την pet sitter μας ή, αν λείψουμε αρκετές ημέρες, θα ζητήσουμε από συγγενείς ή φίλους να πάνε να τους κάνουν παρέα. Όσο είχαμε γραφείο στο σπίτι το απολάμβαναν περισσότερο, ενώ τώρα που και οι δυο λείπουμε τουλάχιστον ένα οχτάωρο, προσπαθούμε τα απογεύματα να περνάμε χρόνο μαζί τους και να παίζουμε.
Το οικονομικό δεν είναι θυσία, καθώς έχουν πολλές ανάγκες και σίγουρα πρέπει αυτό να το σκεφτεί κανείς καλά πριν πάρει κατοικίδιο. Στο σπίτι μας η “θυσία” μας είναι που έχουμε κλείσει γύρω γύρω το μπαλκόνι με δίχτυ για να είναι ασφαλείς, χάνοντας την πανέμορφη θέα. Πολύς κόσμος από τον περίγυρό μας παραξενεύεται και θεωρεί ότι περιοριζόμαστε σημαντικά, αλλά για μας δεν μπορεί να γίνει αλλιώς και δεν το κάνουμε με ζόρι. Φέτος κάναμε και μία μεγάλη αλλαγή, καθώς φτιάξαμε ένα μικρό δωμάτιο με τις άμμους τους και εξαερισμό με πόρτα που κλείνει, ώστε να μην επηρεάζουν το υπόλοιπο σπίτι.
Τα πάγια έξοδά μας είναι περίπου 200 ευρώ, ενώ όταν θα έχουμε ιατρικές εξετάσεις ή ταξίδι για το οποίο θα πρέπει να πληρώσουμε pet sitter, το ποσό ανεβαίνει. Το μεγαλύτερο έξοδο είναι το πέλετ που χρησιμοποιούμε (αντί άμμου), το οποίο φροντίζουμε να είναι πολύ καλής ποιότητας, αλλά και οι τροφές τους, που πλέον λόγω ηλικίας και προβλημάτων υγείας είναι διαφορετικές και σχετικά ακριβές. Μεγάλο κόστος είχε και η μετακόμισή μας στο εξωτερικό, καθώς εκεί για όλα τα απαραίτητα εμβόλια, microchip, κλουβιά και αεροπορικά εισιτήρια, το κόστος ήταν αρκετά υψηλό».
Για την Κρίστελ Λιάκου, δημοσιογράφο μόδας/διακοσμήτρια, και τον Κωνσταντίνο Παπανικολάου, φωτογράφο/βιντεογράφο, τα κατοικίδιά τους ήταν ο βασικός λόγος που αποφάσισαν να μετακομίσουν εκτός Αθήνας. «Όταν γνώρισα τον Κωνσταντίνο, πριν από περίπου δύο χρόνια, είχε ήδη τη Λούνα», λέει η Κρίστελ. «Μια πιτμπουλίνα δεκατριών ετών σήμερα, πολύ φιλική και αγαπησιάρα, η οποία είχε μάθει να ζει αρμονικά με όλα τα ζώα, τα παιδιά και τους ανθρώπους στο κέντρο της Αθήνας. Εγώ, από την άλλη, είχα τη γάτα μου, την Ντεφ. Επειδή είναι κουφή, δεν την άφηνα να βγει από το σπίτι, γι’ αυτό βασίζεται αρκετά πάνω μου και με ακολουθεί όπου πηγαίνω μέσα στο σπίτι, αλλά και σε κάθε εκδρομή και μετακίνηση. Με τον καιρό έμαθε να είναι και με κόσμο –άλλους τους συμπαθεί περισσότερο κι άλλους λιγότερο, δείχνοντας πάντα την όποια της προτίμηση–, ωστόσο με τον Κωνσταντίνο ήταν έρωτας με την πρώτη ματιά.
Υιοθέτησα την Ντεφ μετά τον θάνατο της μαμάς μου. Ένιωθα ότι ήμουν πολύ μόνη και αναζητούσα την ανιδιοτελή αγάπη που παίρνεις είτε από τους γονείς, είτε από την αθώα ψυχή που έχουν τα ζώα. Η γάτα μου είναι το animal support μου. Το γουργούρισμά της είναι όντως αγχολυτικό. Και η παρέα της, παρότι δεν είναι της αγκαλιάς, και οι εκδηλώσεις αγάπης της είναι μετρημένες, κι αυτό εμένα με ισορροπεί. Επίσης, το να φροντίζεις κάτι καθημερινά δίνει ένα νόημα στη ζωή σου και σου δημιουργεί χώρο για να φροντίσεις κι άλλους/-α στην πορεία».
«Ένα κορίτσι πίτμπουλ είναι το απόλυτο αγχολυτικό!» λέει ο Κωνσταντίνος. «Η Λούνα είναι ο έρωτας της ζωής μου, απλά προστέθηκαν άλλοι δύο. Όταν μετακομίσαμε όλοι μαζί στο ίδιο σπίτι, είχαμε την ελπίδα να συμβιώσουν, αλλά δεν πήγε καλά. Κάθε προσπάθεια έπεφτε στο κενό. Η Λούνα, ιδιαίτερα παιχνιδιάρα και ακομπλεξάριστη, ήθελε να παίξει με την Ντεφ, η γάτα όμως ήθελε τον χώρο της. Κι επειδή ο χώρος της παραβιαζόταν στο παιχνίδι, της έκανε επιθέσεις λόγω στρες. Μετά κρυβόταν για μέρες στο πιο ψηλό σημείο που μπορούσε να βρει. Αυτός ήταν ο βασικός λόγος που μετακομίσαμε στην επαρχία. Υπήρχε στο πλάνο εξαρχής, απλά ενισχύθηκε λόγω της κακής τους σχέσης. Εδώ η Λούνα έχει χώρο έξω να παίξει και να λιαστεί με τις ώρες, κάνουμε ωραίες διαδρομές στη φύση και βόλτες που είναι μάλλον καλύτερες από την Κυψέλη. Η Ντεφ μέσα στο σπίτι λιάζεται εξίσου και παρατηρεί από το παράθυρο τις κότες στο κοτέτσι της αυλής μας».
«Δεν έχουμε ακόμα αποφασίσει αν θέλουμε να κάνουμε παιδί», συνεχίζει η Κρίστελ. «Η κοινωνική πίεση που βιώνεις μόλις περνάς τα 30 είναι σοκαριστική. Μετά τα 30 ακούς όλα τα κλισέ που πίστευες ότι θα αποφύγεις, γιατί είσαι η νέα γενιά. Αν προσθέσουμε στην εξίσωση και το στάτους “σε σχέση”, γίνεται ακόμα χειρότερο. Αν είσαι δυάδα, για την κοινωνία σύντομα θα πρέπει να γίνεις τριάδα. Οπότε, η πιο απλή ερώτηση που θα σου κάνει κανείς είναι αν θα κάνετε το επόμενο βήμα, ενώ στην πραγματικότητα κάθε μέρα που περνάει είναι ένα επόμενο βήμα. Με ή χωρίς κατοικίδια. Με ή χωρίς παιδιά.
Σίγουρα, το σύστημα που σε ξεζουμίζει κυριολεκτικά και σε αφήνει χωρίς χρόνο και χρήμα, όσο και να δουλεύεις, δεν βοηθάει το παιδί. Είναι δύσκολο να κάνεις παιδί αν φεύγεις από το σπίτι σου στις εφτά το πρωί και γυρίζεις στις έξι το απόγευμα, στην καλύτερη, και αν ο μισθός σου είναι κοντά στο χιλιάρικο. Και δύο να είστε, αν πρέπει να νοικιάσεις και να πληρώσεις τα απαραίτητα για να ζήσεις, δεν σου μένει τίποτα για να μεγαλώσεις την οικογένειά σου. Οπότε μου φαίνεται λογικό που οι άνθρωποι στις μεγαλουπόλεις τείνουν να έχουν ζώα παρά παιδιά. Στην επαρχία δεν βλέπεις την ίδια εικόνα. Εδώ που είμαστε εμείς τουλάχιστον η πλειοψηφία έχει και παιδιά και σκυλιά, είτε μέσα είτε έξω από τα σπίτια. Ίσως έχουν μια πιο ισορροπημένη σχέση με τα ζώα τους».
«Μιλάμε για αντικατάσταση των παιδιών ή για έναν νέο τύπο οικογενειακού δεσμού;» ρωτάω τη Σοφιάνα Μηλιωρίτσα (ΜΑ στη Συμβουλευτική και Κλινική Ψυχολογία). «Το διαζευκτικό “ή” δεν είναι απαραίτητο», λέει. «Μιλάμε για τα κατοικίδια ως παιδιά και για έναν νέο τύπο οικογενειακού σχηματισμού. Ο Rynearson έδειξε το 1978 ότι άνθρωποι και κατοικίδια μπορούν να αποτελέσουν σημαντικές φιγούρες προσκόλλησης ο ένας στον άλλο. Η σχέση με το κατοικίδιο μπορεί να είναι απλή και ασφαλής, με ελάχιστο ρίσκο. Ένα ζώο μπορεί να είναι αποδεκτικό, στοργικό, ειλικρινές, πιστό και συνεπές, χαρακτηριστικά που ικανοποιούν βασικές ανάγκες για αγάπη και αυταξία (Nebbe, 2001). Η αλληλεπίδραση ανθρώπου-ζώου συνδέεται με ψυχολογικά, σωματικά και κοινωνικά οφέλη –υψηλότερη ευεξία, λιγότερη μοναξιά και άγχος, περισσότερη άσκηση και ευκολότερη κοινωνική επαφή– που μοιάζουν με γονεϊκή προσκόλληση. Οι άνθρωποι ανταποκρίνονται στα “βρεφικά” χαρακτηριστικά των ζώων και συχνά τους μιλούν όπως θα μιλούσαν σε βρέφος.
ΜΑ στη Συμβουλευτική & Κλινική Ψυχολογία
Ωστόσο, η σχέση μεταξύ προσκόλλησης στα κατοικίδια και πρόθεσης τεκνοποίησης είναι αμφίσημη. Από τη μία, η φροντίδα ενός κατοικίδιου μπορεί να ενισχύσει την επιθυμία για ανατροφή παιδιού. Από την άλλη, ορισμένοι ενήλικες αντιμετωπίζουν τα κατοικίδια ως υποκατάστατα παιδιών, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε καθυστέρηση ή αποφυγή της τεκνοποίησης.
Η κηδεμονία των σκύλων έχει αυξηθεί σε πρωτοφανή επίπεδα. Στις ΗΠΑ, σχεδόν το 45% των νοικοκυριών έχει σκύλο, ενώ οι οικονομικές δαπάνες για τα κατοικίδια έφταναν τα 147 δισεκατομμύρια δολάρια το 2023, με τάση αυξητική. Η αυξημένη επένδυση σε χρόνο, χρήμα και φροντίδα αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη κοινωνική τάση: την αντιμετώπιση των κατοικίδιων ως μελών της οικογένειας και αντικειμένων προσκόλλησης. Αυτό το φαινόμενο περιγράφεται ως pet parenting, δηλαδή μια μορφή “γονεϊκότητας”, όπου οι κηδεμόνες επενδύουν συναισθηματικά, οικονομικά και χρονικά, χρησιμοποιούν γονεϊκούς όρους και αποδίδουν στα ζώα νοητικές ιδιότητες. Το pet parenting θεωρείται μορφή αλλογονεϊκής φροντίδας και έχει παρατηρηθεί κυρίως σε κοινωνίες με υψηλή αστικοποίηση, χαμηλή γονιμότητα και μεγαλύτερη αποδοχή τρόπων ζωής πέρα από την τεκνοποίηση – χαρακτηριστικά της δεύτερης δημογραφικής μετάβασης.
Παράλληλα, τα στυλ “γονεϊκότητας” προς τα σκυλιά μοιάζουν με τα ανθρώπινα γονεϊκά στυλ, επηρεάζοντας τη συμπεριφορά, τη γνωστική λειτουργία και την ευημερία των ζώων. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές διαμορφώνουν το συναισθηματικό πλαίσιο της σχέσης ανθρώπου - σκύλου και έχουν συνέπειες για τον δεσμό και την ποιότητα ζωής του ζώου. Έρευνες εντόπισαν αυταρχικό, επιτρεπτικό και δημοκρατικό στυλ, με διαφορετικές επιπτώσεις στη συμπεριφορά και την ευημερία των σκύλων. Επιπλέον, παράγοντες όπως το φύλο, η ύπαρξη παιδιών και το πολιτισμικό πλαίσιο επηρεάζουν την ένταση της προσκόλλησης. Οι γυναίκες και οι άτεκνοι κηδεμόνες τείνουν να εμφανίζουν υψηλότερη συναισθηματική ανταπόκριση και μεγαλύτερη τάση να βλέπουν τα ζώα ως υποκατάστατα των ανθρώπων».
Η αγάπη για τα κατοικίδια αποκαλύπτει μια ενδιαφέρουσα αντίφαση μεταξύ λιτότητας και υπερκατανάλωσης. Στην Κίνα, ο πληθυσμός γατιών και σκυλιών ξεπερνά τα 120 εκατομμύρια, με την αγορά να αγγίζει τα 300 δισεκατομμύρια γιουάν. Οι millennials αποτελούν το 41,2% των ιδιοκτητών, ενώ η Gen Z ξοδεύει κατά μέσο όρο 2.013 γιουάν τον μήνα για τα κατοικίδιά της, με το 82% να δηλώνει ότι μειώνει τα προσωπικά του έξοδα για χάρη τους. Μπορεί να επιλέγουν φθηνό φαγητό για τον εαυτό τους αλλά αγοράζουν ακριβά εισαγόμενα προϊόντα για τα ζώα. Φορούν απλά ρούχα αλλά επενδύουν σε custom αξεσουάρ για τα κατοικίδια. Επενδύουν επίσης σε τεχνολογία, όπως έξυπνες ταΐστρες και κουτιά άμμου με αυτόματο καθαρισμό.
Το περιεχόμενο με κατοικίδια προσελκύει 43% περισσότερους χρήστες από το gossip για διασημότητες, ενώ οι διαφημίσεις έχουν 2,7 φορές υψηλότερα ποσοστά κλικ. Παραδείγματα περιλαμβάνουν γάτες-influencers με εκατομμύρια followers και εντυπωσιακές πωλήσεις μέσω live streaming, αλλά και ζώα-αξιοθέατα που προσελκύουν επισκέπτες από όλη τη χώρα. Ταυτόχρονα, τα brands αξιοποιούν αυτή την τάση με καμπάνιες βασισμένες σε user-generated content και τεχνητή νοημοσύνη, αυξάνοντας θεαματικά την απήχησή τους.
Η νέα κατάσταση που διαμορφώνεται με τα κατοικίδια δεν περιορίζεται στη Δύση. Την τελευταία δεκαετία τα ποσοστά γεννήσεων στη Νοτιοανατολική Ασία έχουν μειωθεί, την ίδια στιγμή που η κατοχή κατοικιδίων αυξάνεται. Οι άνθρωποι μπορεί να κάνουν λιγότερα παιδιά, αλλά καλωσορίζουν περισσότερα ζώα στα σπίτια τους. Η περιοχή Ασίας-Ειρηνικού είναι πλέον η τρίτη μεγαλύτερη αγορά φροντίδας κατοικιδίων στον κόσμο, με πρόβλεψη να ξεπεράσει τα 29 δισεκατομμύρια δολάρια τα επόμενα χρόνια, σύμφωνα με το Euromonitor. Στην Ταϊλάνδη, ένα εντυπωσιακό 71% των ανθρώπων έχει τουλάχιστον ένα κατοικίδιο, ενώ στην Ινδονησία το 72% των νοικοκυριών διαθέτει κατοικίδιο, με σχεδόν τα μισά να προτιμούν τις γάτες. Όσον αφορά τους σκύλους, οι Φιλιππίνες προηγούνται στην Ασία, με το 67% των νοικοκυριών να έχει σκύλο, ακολουθούμενες από το Βιετνάμ (53%) και την Ταϊλάνδη (47%), σύμφωνα με τη Rakuten Insights.
Καθώς το κόστος ζωής εκτοξεύεται, η επιλογή τού να μην κάνει κανείς παιδιά κερδίζει έδαφος. Με το κόστος της ανατροφής ενός παιδιού να είναι τόσο υψηλό, τα κατοικίδια αποτελούν μια πιο «λογική» επιλογή. Είναι μια μετατόπιση που συνοψίζεται στη φράση: «Τα φυτά είναι τα νέα κατοικίδια και τα κατοικίδια είναι τα νέα παιδιά. Τα παιδιά; Είναι σαν εξωτικά ζώα – κάτι που μόνο οι πλούσιοι μπορούν να αντέξουν οικονομικά».
Σε αντίθεση με τα παιδιά, που απαιτούν συνεχή φροντίδα, τα κατοικίδια είναι σαφώς λιγότερο απαιτητικά, προσφέροντας μεγαλύτερη ευελιξία στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Επιπλέον, χωρίς κάποια από τα έξοδα των παιδιών (π.χ. δίδακτρα σχολείων, φροντιστηρίων), οι ιδιοκτήτες κατοικιδίων έχουν μεγαλύτερο περιθώριο να διαθέσουν χρήματα αλλού, είτε για στέγαση, είτε για προσωπική φροντίδα, είτε για ταξίδια. Δεν είναι ασυνήθιστο, μάλιστα, να ξοδεύουν περισσότερα για να κακομαθαίνουν τα κατοικίδιά τους με προϊόντα υψηλής ποιότητας. Ιδιοκτήτες από διαφορετικά εισοδηματικά στρώματα αναζητούν ολοένα και πιο συχνά βιολογικές, υγιεινές και θρεπτικές τροφές. Παρότι το 60% στη Νοτιοανατολική Ασία εξακολουθεί να ταΐζει τα ζώα με αποφάγια, αυξάνεται η ενημέρωση γύρω από τις επιπτώσεις που έχουν τα επεξεργασμένα προϊόντα.
Στη Μαλαισία, πάνω από τα δύο τρίτα των ιδιοκτητών γάτας ταΐζουν πλέον τις γάτες τους με έτοιμη τροφή – σημαντική αύξηση σε σχέση με πριν από 15 χρόνια. Ωστόσο, πολλοί ιδιοκτήτες σκύλων συνεχίζουν να προτιμούν το σπιτικό φαγητό ή τα αποφάγια. Παρ’ όλα αυτά, αυξάνεται η τάση του συνδυασμού σπιτικής και συσκευασμένης τροφής, και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη σωστή διατροφή των ζώων.
Με την άνοδο του «εξανθρωπισμού» των κατοικιδίων, υπηρεσίες που κάποτε προορίζονταν αποκλειστικά για ανθρώπους είναι πλέον διαθέσιμες και για ζώα. Οι ιδιοκτήτες θέλουν να προσφέρουν στα κατοικίδιά τους φροντίδα, άνεση και πολυτέλεια. Επενδύουν όχι μόνο σε ποιοτική τροφή αλλά και σε ρούχα, έπιπλα, αξεσουάρ και υπηρεσίες όπως καλλωπισμός, spa, πάρκα και πολυτελή ταξίδια. Υπάρχουν ακόμη και υπηρεσίες κηδείας και μνημόσυνου. Στην Ινδονησία, για παράδειγμα, η Pet to Nature προσφέρει βιοαποτέφρωση, μια πιο οικολογική εναλλακτική της παραδοσιακής καύσης, καθώς και τελετές αποχαιρετισμού.
Πριν από λίγα χρόνια, η εικόνα ενός κατοικιδίου με δικό του κλιματιζόμενο δωμάτιο και νταντά φαινόταν υπερβολική. Σήμερα, με την άνοδο της μεσαίας τάξης, η ζήτηση για premium προϊόντα και υπηρεσίες αυξάνεται διαρκώς. Το στερεότυπο τού «μοναχικού ανθρώπου με γάτες» κάποτε θεωρούνταν θλιβερό. Σήμερα, μετατρέπεται σταδιακά σε μια νέα κανονικότητα.
Το ερώτημα είναι αν μπορεί αυτή η τάση να αλλάξει την έννοια της οικογένειας στο μέλλον. «Στις Ηνωμένες Πολιτείες, σχεδόν όλοι οι ιδιοκτήτες κατοικίδιων –το 97%– βλέπουν τα ζώα τους ως μέλη της οικογένειας, και περίπου οι μισοί τα θεωρούν “ισότιμα με τους ανθρώπους”», λέει η κ. Μηλιωρίτσα. «Παρ’ όλα αυτά, η κοινωνιολογία της οικογένειας και η δημογραφία αντιμετωπίζουν σε μεγάλο βαθμό τα κατοικίδια ως εξωγενή προς την οικογενειακή μονάδα. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι η μελέτη των ανθρώπων και των ζώων είναι διάσπαρτη σε πολλά επιστημονικά πεδία, και εν μέρει στο ότι η έρευνα έχει επικεντρωθεί στις νέες μορφές ανθρώπινης οικογένειας.
Οι δημογραφικές αλλαγές έχουν αυξήσει τα χρόνια που οι άνθρωποι ζουν μόνοι. Έτσι, τα κατοικίδια μπορεί να αντικαθιστούν όχι μόνο τα παιδιά αλλά και άλλες οικογενειακές σχέσεις, προσφέροντας συντροφικότητα και συναισθηματική υποστήριξη σε όσους δεν έχουν σύντροφο ή αδέλφια.
Η αυξανόμενη παρουσία σκυλιών και γατιών σε δημόσιους χώρους, η άνθηση των cat cafés, η αγορά πολυτελών αξεσουάρ και η ενσωμάτωση των κατοικίδιων σε οικογενειακές φωτογραφίες και τελετουργικά δείχνουν ότι η κοινωνική σημασία των κατοικίδιων αλλάζει. Οι δαπάνες για κατοικίδια αυξάνονται ραγδαία: το 2016 οι πωλήσεις τροφών ήταν 28,2 δισ. δολάρια, ενώ το 2022 έφτασαν τα 58,1 δισ. δολάρια. Παράλληλα, η ασφάλιση των κατοικιδίων έχει εκτοξευθεί, με τα ασφάλιστρα να φτάνουν από 774 εκατ. δολάρια το 2016 σε 3,2 δισ. το 2022.
Αυτές οι τάσεις υποδηλώνουν ότι τα κατοικίδια καταλαμβάνουν ολοένα και πιο κεντρική θέση στα νοικοκυριά. Παρότι οι δαπάνες γι’ αυτά δεν συγκρίνονται με εκείνες για τα παιδιά, αποτελούν ένδειξη ότι τα ζώα συντροφιάς έχουν αποκτήσει σημαντικό ρόλο στην οικογενειακή ζωή, πράγμα που αντικατοπτρίζει βαθύτερες δημογραφικές και πολιτισμικές αλλαγές. Τα κατοικίδια μπορούν να λειτουργήσουν ως σημαντικοί κοινωνικοί δεσμοί σε μια εποχή αυξημένης μοναχικότητας και μεταβαλλόμενων οικογενειακών δομών».
Πόσο συνδέεται η άνοδος της pet-parenting κουλτούρας με τη μοναξιά στις σύγχρονες πόλεις; «Δεν συνδέεται με τις μεγαλουπόλεις per se αλλά με τους ανθρώπους που ζουν μόνοι τους», συνεχίζει η κ. Μηλιωρίτσα. «Οι ιδιοκτήτες κατοικιδίων βιώνουν λιγότερη μοναξιά σε σύγκριση με όσους δεν έχουν κατοικίδιο, ιδιαίτερα όταν ζουν μόνοι.
Για άτομα που ζουν με άλλους, η παρουσία ανθρώπινης κοινωνικής υποστήριξης φαίνεται να μειώνει την πρόσθετη επίδραση του κατοικίδιου. Η μοναξιά, γνωστός παράγοντας κινδύνου για μειωμένη ευημερία, βρέθηκε αρνητικά συσχετισμένη με την ευημερία, επιβεβαιώνοντας προηγούμενα ευρήματα. Το μοντέλο μετριασμένης διαμεσολάβησης έδειξε ότι η κατοχή κατοικίδιου επηρεάζει την ευημερία έμμεσα, μέσω της μείωσης της μοναξιάς, και ότι αυτή η επίδραση είναι ισχυρότερη για άτομα που ζουν μόνα. Αυτό υποδηλώνει ότι παρεμβάσεις που προωθούν την κατοχή κατοικίδιων ως μέσο ενίσχυσης της ευημερίας πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το κοινωνικό πλαίσιο και τις υπάρχουσες πηγές υποστήριξης».
«Πάντα είχαμε κατοικίδια στην οικογένεια, μεγάλωσα σε μονοκατοικία, οπότε ήταν εύκολο να τα φροντίζουμε. Τώρα έχω ένα μίνι μαλτέζ, τον Ευγένιο (όνομα και πράγμα), 8 ετών», λέει η Κατερίνα Τσιμιλίδου, beauty director. «Τον υιοθέτησα όταν ήταν 4 ετών. Η προηγούμενη κυρία του έφυγε από τη ζωή και μια φίλη pet groomer μού πρότεινε να τον πάρω εγώ. Είναι πολύ καλός χαρακτήρας, πραγματικό τζακπότ: είναι φιλικός με όλους, χαδιάρης, ήσυχος, διακριτικός. Περιμένει να ξυπνήσω προτού έρθει να παίξουμε και πάντα ξέρει πώς να μου φτιάξει τη διάθεση. Γι’ αυτό αποφάσισα να τον ονομάσω Ευγένιο, άλλωστε. Πλέον η μέρα μου έχει οπωσδήποτε δυο κενά, ένα το πρωί και ένα το απόγευμα, για τις βόλτες του, και προσπαθώ να οργανώνω τις εκδρομές μου έτσι ώστε να μη μένει μόνος του και να υπάρχει κάποιος να τον πηγαίνει βόλτα. Nιώθω τύψεις όταν φεύγω και εννοείται ότι τον σκέφτομαι κάθε μέρα όταν είμαι μακριά. Γαλήνη και αγάπη μού χαρίζουν απλόχερα και οι άνθρωποι που αγαπώ, όμως ενίοτε υπάρχουν και εντάσεις στις ανθρώπινες σχέσεις. Ο Eυγένιος είναι μία σταθερά γαλήνης και αγάπης. Είναι σαν ένας μικρός, χαμογελαστός ψυχοθεραπευτής: όταν νιώθω άγχος ή μοναξιά, και μόνο με την παρουσία του όλα ηρεμούν λίγο. Με κοιτάει με τα μεγάλα του μάτια, με αγκαλιάζει με τα πατουσάκια του και ξέρει πότε χρειάζομαι λίγη χαρά ή παιχνίδι για να ξεχαστώ. Οι περίπατοι μαζί του με βοηθούν να αποσπώ την προσοχή μου απ’ ό,τι μου δημιουργεί στρες και να νιώσω ξανά συνδεδεμένη. Πιστεύω ότι το να έχω κατοικίδιο και όχι παιδί είναι κυρίως μια προσωπική, συνειδητή επιλογή, γιατί κάθε οικογένεια και κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικές προτεραιότητες, τρόπο ζωής και συνθήκες. Ταυτόχρονα, όμως, δεν μπορώ να αγνοήσω ότι υπάρχει και μια κοινωνική διάσταση: όλο και περισσότεροι άνθρωποι επιλέγουν κατοικίδια αντί για παιδιά ή αργούν να κάνουν παιδιά, λόγω καριέρας, οικονομικών ή αλλαγών στις αξίες γύρω από την οικογένεια και την προσωπική ελευθερία. Οπότε για μένα είναι ένας συνδυασμός προσωπικής απόφασης μέσα σε ένα ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο».
«Εννοείται ότι ο σκύλος μου, το Φιστίκι, είναι η κόρη μου», συμπληρώνει η Μαρίνα Φαρασοπούλου, μαγείρισσα. «Σε δύσκολες περιόδους έχει παίξει πολύ σημαντικό ρόλο στη διαχείριση του άγχους ή της μοναξιάς. Αυτός ήταν κιόλας ο λόγος που με έκανε να θέλω τόσο πολύ να πάρω έναν σκύλο. Το να έχω έναν πιο δυνατό λόγο να σηκωθώ και να βγω από το σπίτι και το να μη νιώθω μοναξιά. Να έχω πάντα την παρέα της κολλητής μου».
Μέχρι τον Μάιο του 2025 είχαν καταγραφεί περισσότερα από 1,3 εκατομμύρια ζώα συντροφιάς στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς (ΕΜΖΣ). Σε μια χώρα με τον πληθυσμό της Ελλάδας, ο επίσημος αριθμός κατ’ αναλογία είναι πολύ μεγάλος (χωρίς να υπολογίζονται τα ζώα που δεν έχουν δηλωθεί και τα αδέσποτα, τα οποία είναι περίπου 330.000). Από αυτά, το 1.086.502 είναι σκύλοι και τα 300.000 γάτες (με συνεχή τάση ανόδου). Σύμφωνα με τη Focus Bari, τρεις στους πέντε Έλληνες είναι ιδιοκτήτες σκυλιού ή γάτας, με το 52% των ζώων να ζουν μέσα σε διαμερίσματα.
«Μέσα στο σπίτι έχουμε δύο γάτες, την Άικο και τον Λίο. Δεν τις διαλέξαμε ακριβώς, μας διάλεξαν, με τον τρόπο που συμβαίνουν αυτά τα πράγματα στις πόλεις», λέει η Μερόπη Κοκκίνη, δημοσιογράφος. «Δεν είναι αδέλφια. Πρώτα βρήκαμε την Άικο και μετά είχαμε τα μάτια ανοιχτά για να βρούμε και ένα δεύτερο γατάκι για να έχει το ένα παρέα το άλλο όταν λείπουμε από το σπίτι· έτσι βρήκαμε τον Λίο. Έξω από το σπίτι, υπάρχει μια πιο ρευστή κατάσταση: μια μικρή ομάδα αδέσποτων που έρχονται και φεύγουν, αλλά επιστρέφουν πάντα στο ίδιο σημείο, πρωί και βράδυ, σαν να υπάρχει μια άτυπη συμφωνία ότι εκεί θα βρουν φαγητό. Στην πράξη, είναι σαν να ζεις σε δύο παράλληλα “νοικοκυριά”. Πολύ πιο κοντά έχουμε έρθει με την Τσαουσίνα, την Κούκλα, τον Λιμοκοντόρο, τον Γκριζούλη, που είναι ολόιδιος με τον Λίο μας, και τον Μαθουσάλα. Τους Άικο και Λίο τους αποκαλούμε “παιδιά μας”, αλλά χρησιμοποιούμε τη λέξη περισσότερο σαν έναν εσωτερικό κώδικα, ένα είδος παιχνιδιού. Δεν συνοδεύεται από κάποια αυταπάτη ότι υποκαθιστούν κάποιον πραγματικό ρόλο, είναι απλώς λέξεις που βοηθούν να εκφράζουμε τη φροντίδα μας προς τα “μωρά μας”. Επίσης, συμβαίνει και το εξής “κυνοδοντικό”: όταν λέμε “είναι μωρά”, τα γατιά καταλαβαίνουν ότι είναι ώρα για φαγητό. Μη με ρωτήσεις πώς έχει γίνει αυτό. Δεν θυμάμαι. Συχνό στιγμιότυπο με τους millenial γείτονές μας που έχουν επίσης δύο γάτες είναι το εξής: “Τι κάνετε; Πώς πάνε τα μωρά;”. “Μια χαρά. Τα δικά σας τα παιδιά όλα οk;”.
Στο σπίτι υπάρχουν γύρω στα 10 κρεβάτια γάτας, μπορεί και παραπάνω, 4 ξαπλώστρες, δύο γατόδεντρα, 3 τούνελ, 1 σκηνή, 4 scratchers, αμέτρητα παιχνίδια που κάθε τόσο στοιβάζονται μέσα σε ένα μεγάλο πλαστικό κουτί. Υπάρχει ένα βασικό, σταθερό κόστος για τροφή και υγεία, και μετά όλα τα απρόβλεπτα που προκύπτουν. Η υγεία είναι πάντα προτεραιότητα, τα υπόλοιπα είναι περισσότερο μια μορφή “ενοχικής” φροντίδας.
Δεν θέλω να αναφέρω ποσό, διότι πραγματικά ντρέπομαι. Πολύ συχνά τα χρήματα που δίνω για τις γάτες υπερβαίνουν αυτά που ξοδεύω για μένα, τον σύντροφό μου και τις λοιπές κοινωνικές συναναστροφές. Σε αυτά συμπεριλαμβάνω και όσα προκύπτουν από το γεγονός ότι ταΐζω και τις γάτες όλης της γειτονιάς. Αλλά δεν μετανιώνω για τίποτα. Για το μόνο για το οποίο έχω μετανιώσει είναι τα 200 ευρώ που είχαμε δώσει κάποια στιγμή σε έναν συμπεριφοριολόγο κτηνίατρο, ο οποίος είχε έρθει για λίγες ώρες στο σπίτι για να μας δώσει κάποιες οδηγίες που είχαμε διαβάσει γκουγκλάροντας σχετικά με το πώς φέρνεις σε επαφή δυο γάτες. Είχε κάνει και πρόγνωση ότι οι γάτες μας δεν θα τα πάνε ποτέ καλά, αλλά πλέον κοιμούνται αγκαλιά και είναι πολύ αγαπημένες».
Ο πιο μεγάλος φόβος ενός pet parent είναι η απώλεια του «παιδιού» του/της, κάτι αναμενόμενο όταν υιοθετείς ένα ζώο που συνήθως ζει λίγο παραπάνω από μία δεκαετία.
«Η θλίψη από την απώλεια κατοικίδιου αποτελεί μια έντονη συναισθηματική αντίδραση και μοιάζει με τη θλίψη που προκαλούν γεγονότα (διαζύγιο, μετακόμιση, αλλαγή συνθηκών ζωής) που οδηγούν σε απώλεια της συντροφικότητας», λέει η κ. Μηλιωρίτσα. «Περίπου το 30% των ιδιοκτητών βιώνει έντονη θλίψη, η οποία μπορεί να αυξήσει το ψυχολογικό στρες και τον κίνδυνο θνησιμότητας. Η έρευνα έχει δείξει ότι η ισχύς της προσκόλλησης στο κατοικίδιο σχετίζεται άμεσα με την ένταση της θλίψης και την πένθιμη αντίδραση».
«Τη φοβάμαι την απώλεια, είναι κάτι που το σκέφτομαι», λέει η Μερόπη. «Δεν γίνεται αλλιώς όταν αγαπάς τόσο πολύ ένα ζώο. Αλλά προσπαθώ να μην το αφήνω να με κατακλύζει. Περισσότερο το βλέπω ως υπενθύμιση να είμαι παρούσα, να χαίρομαι τη σχέση όπως είναι τώρα. Έχω ζήσει την απώλεια στο παρελθόν και δεν θυμάμαι να έχω πονέσει περισσότερο».
