ΑΝ ΘΕΛΟΥΜΕ ΝΑ ΔΩΣΟΥΜΕ τίτλο σε αυτό που συμβαίνει, ο τίτλος του τραγουδιού των Gun N’ Roses θα είχε καλές πιθανότητες. Η στιχουργική μιας λαϊκής μπάντας ποπ-χαρντ ροκ αναφερόταν φυσικά στη «ζούγκλα» της μεγαλούπολης, στο Λος Άντζελες των συμμοριών και του ηδονιστικού καπιταλισμού της δεκαετίας του ’80. Είμαστε αλλού, στην εποχή όπου ένα drone από την Τεχεράνη χτυπάει τη βρετανική βάση της Κύπρου και όπου o υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ παραπέμπει σε ένα μείγμα ευαγγελικού χριστιανού και νεοναζί.
Έχουμε συνειδητοποιήσει επίσης ότι οι πραγματικές ζούγκλες, τα αρχέγονα τροπικά δάση που γέννησαν την εικόνα της επικίνδυνα απρόβλεπτης ζώνης, δεν είναι αυτό που μας κληροδότησε η παραδοσιακή αποικιοκρατική φαντασία ή η ρατσιστική φιλολογία περί αγρίων και αγριότητας. Οι αστικές ζούγκλες έχουν από χρόνια γίνει οι πραγματικοί βιότοποι του χάους και της απειλής.
Έχουμε άραγε τη δύναμη να μη μας μαγεύει το είδωλο μιας «Δύσης» που φαντασιώνεται τα αποικιακά της μεγαλεία και δεν θέλει πια καμιά αυτοκριτική;
Θα υιοθετήσουμε, παρ' όλα αυτά, τον παραφορτωμένο όρο ως χρωματισμό για το παρόν. Και θα ονομάσουμε ζούγκλα το δάσος των αυθαίρετων πράξεων και το ξέσπασμα μιας βίας που μπορεί να είναι συγχρόνως πρωτόγονη και τεχνολογικά υπερεξοπλισμένη.
Η ζούγκλα τώρα παράγεται από πράξεις και συμπεριφορές που αδιαφορούν για τις συνέπειές τους, για το τι θα κυοφορηθεί στους καπνούς των ερειπίων. Δεν είναι πια οι αφηρημένες ηθικές πεποιθήσεις για τη δημοκρατία και την ελευθερία που δημιουργούν τη ζούγκλα. Τώρα, αρκεί ο Πρόεδρος Τραμπ να μιλήσει για έναν very bad guy, για κάποιον «απαίσιο» και από εκείνη τη στιγμή όλα είναι ανοιχτά: δολοφονίες, βομβαρδισμοί, ανάφλεξη. Μέχρι και στοιχήματα παίζονται για το πότε θα ξεκινήσει ένας πόλεμος, στοιχήματα εκατομμυρίων.
Η ζούγκλα εξάλλου δεν είναι ενιαία. Παίρνει σχήμα με χαοτικές επιταχύνσεις πάνω σε ιδέες του μακρινού παρελθόντος. Έτσι αποκτά βάθος και έκταση η οργανική συμμαχία ανάμεσα στη νέα πολιτική ακροδεξιά και στο «πνεύμα της εποχής». Η συμμαχία ενός μεσαιωνικού νεοδεσποτισμού με τα high tech πειραματικά στοιχεία που προεξοφλούν το μέλλον μας.
Είμαστε στο σημείο όπου η μαγεία της αυθαιρεσίας παραμερίζει το ανιαρό, σκονισμένο βασίλειο των αρχών και των αξιών. Οι αρχές, οι κανόνες δικαίου, οι αξίες είναι πράγματα που για τους νέους κυρίαρχους αντιστοιχούν σε αρχαία προγράμματα λογισμικού. Το νέο λογισμικό είναι αυτό που θέλει τη δρώσα, ζωντανή Ιστορία ένα πεδίο επιβολής, καταστολής και κυριαρχικής επίδειξης.
«Άνοιξαν οι ασκοί του Αιόλου», επαναλαμβάνει μονότονα η κουρασμένη δημοσιογραφική γλώσσα. Το ανησυχητικό είναι όμως ότι περιγράφουμε αυτή την πραγματικότητα σαν να αποτελείται ήδη από αυτόνομα όπλα, όπως αυτά που ζήτησε ο Πρόεδρος των ΗΠΑ από την εταιρεία Anthropic. Περιγράφουμε τα γεγονότα και τις καταστάσεις σαν να σχολιάζουμε αυτονομημένους «πράκτορες» (agents) και συστήματα δράσης. Οι πολίτες, ιδίως όσοι προέρχονται από σχετικά πιο ασφαλείς χώρες, παρακολουθούν το αναίσχυντο, διχασμένοι: κάποιοι καταγγέλλουν την αντιδημοκρατική και μηδενιστική τροπή που έχουν πάρει τα πράγματα, τώρα την επίθεση στο Ιράν, χτες τη γενοκτονία στη Γάζα. Όλο και περισσότεροι, όμως, προσχωρούν πια με φανατισμό στην αλήθεια της ζούγκλας. Θεωρούν δεδομένη και φυσική τη ζούγκλα και εκδηλώνουν τον θαυμασμό τους για εκείνη τη «Δύση» που παίρνει πάλι τα όπλα της ορμώντας κατά των αντιπάλων της. Δεν ωφελεί να το κρύβουμε, ο Τραμπ και ο Νετανιάχου έχουν πολλούς οπαδούς, ακόμα και σε χώρους που τους κατακρίνουν για αισθητικά και πολιτικά κουσούρια. Επικρίνονται για το ύφος και το ήθος τους, όχι για την ουσία του πρότζεκτ που φέρουν μαζί τους. Με μια έννοια, ο κόσμος του επιτιθέμενου «δυτικού πολιτισμού» συντάσσεται με την αμερικανο-ισραηλινή οπτική για την αναμόρφωση της Μέσης Ανατολής μέσω βίαιων παρεμβάσεων και εκτός νόμου επιχειρήσεων. Η ανακτημένη αυτοπεποίθηση του λευκού, δυτικού πολιτισμού είναι πια σημαία της πολυποίκιλης ακροδεξιάς του καιρού.
Μια πρώτη κίνηση αυθεντικής σύνεσης για τους υπόλοιπους θα ήταν ένα σημαντικό βήμα: να ανησυχούμε πραγματικά για τις συνέπειες, έχοντας κατά νου ότι οι στρατιωτικές επεμβάσεις και η κουλτούρα των «χτυπημάτων» έχει τρομακτικό αντίτιμο σε ζωές, περιβάλλον, διεθνείς κανόνες.
Έπειτα, ένα δεύτερο και δυσκολότερο βήμα είναι να συσχετίζουμε τις επιμέρους «ζούγκλες», να μη βλέπουμε τις πολιτικές και στρατιωτικές πλευρές αποκομμένες από τις πιο ήπιες εμπορικές και οικονομικές πλευρές. Η πορεία προς την αυτονόμηση των τεχνικών και κυβερνητικών συστημάτων από τον έλεγχο των πολιτών, η τάση προς την πλήρη αδιαφάνεια και τη μαγική εξουσιαστική «αποτελεσματικότητα» είναι συνταγή πολέμου. Η ειρηνική ψηφιακή ζούγκλα έγινε το εργαστήριο και για όσα ζοφερά πληθαίνουν πλέον: εξωδικαστικές εκτελέσεις, βομβαρδισμοί νοσοκομείων και καταδίκης ολόκληρων περιοχών στη χαμοζωή.
Έχουμε άραγε τη δύναμη να μη μας μαγεύει το είδωλο μιας «Δύσης» που φαντασιώνεται τα αποικιακά της μεγαλεία και δεν θέλει πια καμιά αυτοκριτική; Μήπως ο τραμπισμός ως κώδικας μεγαλομανίας και αυτοκρατορικού τραμπουκισμού θα διαχυθεί και σε άλλα εθνικά ακροατήρια, ακόμα και μετά το πολιτικό και βιολογικό τέλος του ιδρυτή του;
Σε ατομικό επίπεδο, ψάχνουμε πια να ελέγξουμε λίγο τους νέους εθισμούς και τις εξαρτήσεις. Αυτό όμως δεν πλέον αρκεί, γιατί από πάνω μας η Ιστορία πάει να μετατραπεί με τη σειρά της σε αυτόνομο σύστημα, σε έναν «δρώντα-πράκτορα» που δεν δίνει λόγο σε μας και κινείται τυφλά προς τους κλειδωμένους του στόχους.
Η αποξένωση από την Ιστορία, η μετατροπή της πολιτικής σε τεχνολογία αυτονομημένων ολιγαρχιών και η παγίδευση στη σαγήνη της «αποτελεσματικής βίας» μοιάζει να είναι ένα και το αυτό. Και το ερώτημα είναι: το θέλουμε; Θέλουμε τη ρευστοποίηση του πολιτισμού σε σκηνικά βαρβαρότητας; Είμαστε τόσο πρόθυμοι να πετάξουμε την κριτική, πολιτική μας ιδιότητα για να φορέσουμε τα έξυπνα γυαλιά που μας εθίζουν στην απόλαυση των τεράτων; Επειδή είναι τα δικά μας, «δυτικά» τέρατα, έχουν δικαίωμα να κάψουν τη γη και τα μυαλά μας με το παραλήρημά τους;
Όπως βλέπουμε, δεν είναι μόνο το Ιράν, ο Χαμενεΐ, η γεωπολιτική. Από γύρω παίζεται το πολύ πιο μεγάλο παιχνίδι μιας ανθρωπότητας που αυτοκτονεί αναθέτοντας σε φασίστες ή αδιαφανή και αντικοινωνικά συστήματα τη χάραξη του μέλλοντος.
