ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΙΑΣ και σκέφτηκα πως θα άξιζε να παρτάρουμε με μια σειρά από ιταλικά τραγούδια των σίξτις, τραγουδισμένα από τον Σανμαρινέζο Little Tony βασικά, και μεταφερμένα στα ελληνικά με τη φωνή του Τέρη Χρυσού κυρίως. Λέμε για τεράστιες επιτυχίες στην Ιταλία και την Ελλάδα, την ίδια ακριβώς εποχή (από το 1966 έως το 1969-70 χοντρικά), που δεν έχουν χάσει ίχνος από τη ζωντάνια και την αμεσότητά τους σχεδόν 60 χρόνια μετά.
Ο Little Tony (1941-2013), το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Antonio Ciacci, είχε γεννηθεί από σανμαρινέζους γονείς στο Τίβολι, και παρότι θα ζούσε σχεδόν μόνιμα στην Ιταλία, εντούτοις δεν θα έπαιρνε ποτέ την ιταλική υπηκοότητα. Θα παρέμενε πάντοτε Σανμαρινέζος – και μία από τις πιο διάσημες καλλιτεχνικές προσωπικότητες, εννοείται, αυτής της λιλιπούτειας χώρας.
Το 1966 ο Little Tony θα έλεγε στο Cantagiro, έναν φημισμένο διαγωνισμό τραγουδιού εκείνων των ετών, το “Riderà”, ένα γαλλικό τραγούδι το οποίο θα έκανε μεγάλη επιτυχία στην Ιταλία. Αυτό το “Fais la rire” θα το έλεγε, τότε, και ο Τέρης Χρυσός στην Ελλάδα, στα γαλλικά – και θα ήταν αυτό το πρώτο κοινό τραγούδι, που θα απέδιδαν οι δυο τους.
Προερχόμενος από μουσική οικογένεια, ο μικρός Antonio θα έμπλεκε από νωρίς με το τραγούδι, γνωρίζοντας επιτυχία από το ξεκίνημά του σχεδόν. Βασικά, εκείνο που πρέπει να ειπωθεί είναι πως ο Little Tony (το “Little” δανεισμένο από τον Little Richard) ήταν ένας από τους πρώτους ιταλούς ροκεντρολάδες, καθώς το 1957-58 το ροκ εν ρολ δεν είχε ξεφουσκώσει ακόμη και υπήρχε πολύς χώρος (και όχι μόνο στην Ιταλία), για να τον καλύψεις και να ξεκινήσεις τη δική σου πορεία.
Εκείνη ακριβώς τη στιγμή, στο ξεκίνημα της διαδρομής του, συμβαίνει κάτι μοναδικό για τον Little Tony. Τον ακούει στο Μιλάνο –μαζί με τα αδέλφια του, που ήταν επίσης μουσικοί– ένας άγγλος ιμπρεσάριος, ο Jack Good, ο οποίος εντυπωσιάζεται από το γκρουπ καλώντας το στο Λονδίνο. Παρότι οι Little Tony and His Brothers είχαν να συναγωνιστούν μεγάλα ονόματα της βρετανικής ροκ εν ρολ σκηνής, σαν τους Cliff Richard, Billy Fury, Marty Wilde, Tommy Steele κ.ά., θα τα πήγαιναν μια χαρά. Θα παρέμεναν, εννοώ, στο Νησί δυο-τρία χρόνια κάνοντας και μια επιτυχία με το “Too good” (των Doc Pomus-Mort Shuman), μπαίνοντας στο βρετανικό Top-50 στις 2 Ιανουαρίου 1960 και φθάνοντας έως τη θέση #13.
Εντάξει, δεν θα μπορούσε να αντέξει επί μακρόν τον βρετανικό συναγωνισμό ο Little Tony, με αποτέλεσμα το 1961 να επιστρέψει στην Ιταλία, κάνοντας, με το που πατάει το πόδι του εκεί, μια τεράστια επιτυχία, καθώς στο φεστιβάλ του Sanremo εκείνης της χρονιάς θα τραγουδούσε το “24 mila baci” (το ίδιο τραγούδι θα το έλεγε και ο Adriano Celentano φυσικά, που ήταν ένας από τους συντελεστές του, μαζί με τον σκηνοθέτη Lucio Fulci κ.ά.) κατακτώντας δεύτερη θέση – και φέρνοντας το ροκ εν ρολ στη σκηνή αυτής της διάσημης διοργάνωσης. Παίζοντας σε δύο ταμπλό, σε μουσική και κινηματογράφο (ως ωραίο παιδί, που «τα έλεγε» κιόλας, θα γυρνούσε καμιά 15αριά ταινίες στα σίξτις), ο Little Tony αναγνωριζόταν χρόνο με το χρόνο όλο και πιο πολύ, για να φθάσει στο peak της διαδρομής του μετά το μέσο των σίξτις.
Το 1966 ο Little Tony θα έλεγε στο Cantagiro, έναν φημισμένο διαγωνισμό τραγουδιού εκείνων των ετών, το “Riderà”, ένα γαλλικό τραγούδι που είχε πρωτοπεί ο Hervé Vilard ως “Fais la rire” και το οποίο θα έκανε μεγάλη επιτυχία στην Ιταλία. Αυτό το “Fais la rire” θα το έλεγε, τότε, και ο Τέρης Χρυσός στην Ελλάδα, στα γαλλικά – και θα ήταν αυτό το πρώτο κοινό τραγούδι, που θα απέδιδαν οι δυο τους. Να λοιπόν πώς μπαίνει στην ιστορία μας ο έλληνας ερμηνευτής, που ψαχνόταν μέχρι τότε για να βρει το στυλ του.
Εννοώ πως έως και το 1966 ο Χρυσός έλεγε ελαφρά, γλυκερά και έντεχνα ελαφρά τραγούδια (είχε συνεργαστεί με τους Στέλιο Καζαντζίδη-Μαρινέλλα, Μανώλη Χιώτη, Μίκη Θεοδωράκη, Γιάννη Μαρκόπουλο, Μίμη Πλέσσα, Κώστα Κλάββα κ.ά.), ενώ ήταν σίγουρο πως η φωνή του είχε άλλες ποιότητες, περισσότερο μοντέρνες, περισσότερο σέικ, σόουλ και τ’ ανάλογα. Αυτό θα αποδείκνυε, τέλος πάντων, η ιστορία.
Μια πολύ μεγάλη επιτυχία του Little Tony, στην Ιταλία, ήταν το περίφημο “Cuore matto”, που είχε ακουστεί στο φεστιβάλ του Sanremo το 1967 (το τραγούδι είχε πει εκεί και ο Mario Zelinotti). Το “Cuore matto” μπορεί να κατατάχθηκε δέκατο στη διοργάνωση, αλλά αυτό δεν θα το εμπόδιζε να σπάσει τα ταμεία, πουλώντας, μέσα στο ’67, πάνω από ένα εκατομμύριο δισκάκια. Ένα τέτοιο τραγούδι, λοιπόν, δεν θα μπορούσε να αφήσει ασυγκίνητους τους Έλληνες, με τον Νότη Κύταρη να βάζει ελληνικά λόγια στην ιταλική σύνθεση και ως «Τρέμει η καρδιά μου» [Pan-Vox] να το κάνουν επιτυχία οι Ariones. Μάλιστα, μέσα στο ’67, θα το έλεγαν, στην Ελλάδα, στα ιταλικά και κάποιοι Polizzi Brother’s (τους οποίους οι «Μοντέρνοι Ρυθμοί» τους αναφέρουν ως ιταλική ορχήστρα). Φυσικά, η εκτέλεση του Little Tony είναι και παραμένει ασυναγώνιστη...
Little Tony ♥ Cuore Matto 1969
Σημαίνον τραγούδι για τη διαδρομή του Little Tony υπήρξε το “Mulino a vento” από το 1967 – τρίτο βραβείο στο Festival de la Canción Mediterránea της Βαρκελώνης, εκείνης της χρονιάς. Στην ίδια διοργάνωση είχε συμμετάσχει και ο Τέρης Χρυσός με το τραγούδι των Ανδρέα Οικονόμου-Φραντζέσκας Ιακωβίδου «Τα χέρια μου αδειανά». Ο Χρυσός ακούει στη Βαρκελώνη το τραγούδι του Little Tony, κάτι του κάνει κλικ, νοιώθει ότι αυτό είναι το μοντέρνο είδος που θέλει να τραγουδήσει και κάπως έτσι θα προκύψει το «Μύλος η καρδιά μου» [Pan-Vox] σε στίχους του Νότη Κύταρη, μία από τις πιο τρανές επιτυχίες της εποχής. (Στο τέλος της άνοιξης του ’68 το τραγούδι βρίσκεται στο ελληνικό Top-50, στη θέση #27, όταν το Top, τότε, κατακλυζόταν από τα γνωστά σε όλους-ες μεγάλα ξένα ονόματα). Και ποιος/ποια δεν έχει χορέψει τον «Μύλο...» στα πάρτυ με τραγούδια «δεκαετίας»...
Τέρης Χρυσός - Μύλος η καρδιά μου
Από το Cantagiro του 1967 προκύπτει μια άλλη επιτυχία για τον Little Tony – τo “Peggio per me”. Το τραγούδι το μετατρέπει σε «Εσύ γελάς» [Pan-Vox] και πάλι ο Κύταρης, με τον Τέρη Χρυσό να δίνει άλλη μια ερμηνεία αναφοράς γι’ αυτού του είδους τα κομμάτια. Στην πρώτη πλευρά εκείνου του μικρού δίσκου ήταν όμως μια άλλη μεγάλη επιτυχία του Χρυσού, το τραγούδι «Η σκέψις μου» με τους στίχους του Λευτέρη Κογκαλίδη. Ιταλικό τραγούδι και αυτό (“Il conto torna”), που είχε πει πρώτος ο Mario Zelinotti...
Il Conto Torna - Mario Zelinotti
Το 1968 κυκλοφορεί το 45άρι του Χρυσού «Ο άνδρας κλαίει μόνο από αγάπη / Γύρνα-γύρνα» [Pan-Vox]. Και τα δύο τραγούδια, που είναι ιταλικά, τα έχει πει ο Little Tony. Το πρώτο είναι το “Un uomo piange solo per amore” (δέκατο στο Sanremo του ’68), που με τους ελληνικούς στίχους του Κογκαλίδη μετατρέπεται σε «Ο άνδρας κλαίει μόνο από αγάπη», ενώ το δεύτερο είναι το “Prega prega” (από το Festivalbar του ’68), που με τους στίχους του Κώστα Τσαρούχα γίνεται «Γύρνα-γύρνα».
Τέρης Χρυσός - Γύρνα Γύρνα
Και τα δύο αυτά κομμάτια αποκαλύπτουν τις εκφραστικές δυνατότητες του Χρυσού, ο οποίος μέσα σε λίγα χρόνια δημιουργεί έναν νέο τύπο ποπ τραγουδιστή, με ιδιαίτερο γρέζι στη φωνή και ξεχωριστή εκφορά, μοναδικό, τότε, στην Ελλάδα. Να προσθέσω, επίσης, πως σε κάποιες περιπτώσεις το ορχηστρικό playback των τραγουδιών ερχόταν από την Ιταλία, ενώ σε άλλες (όπως στο «Γύρνα-γύρνα») θα ήταν εκεί η ορχήστρα του Τάκη Αθηναίου, για να δημιουργήσει τα ανάλογα vibes – με τις ελληνικές προσεγγίσεις των ιταλικών τραγουδιών να είναι εφάμιλλες ή και ανώτερες σε κάποιες περιπτώσεις. Είναι γεγονός, θέλω να πω, πως σχεδόν πάντα, εκείνα τα χρόνια, οι Έλληνες ενορχήστρωναν με υψηλή γνώση και γούστο.
Από το μουσικό σόου Canzonissima θα προερχόταν η επόμενη μεγάλη επιτυχία για τους Little Tony και Τέρη Χρυσό. Ήταν το “Lacrime” (όλες οι ιταλικές κυκλοφορίες ήταν σε ετικέτα Durium), στο οποίο θα έβαζε ελληνικούς στίχους ο Γιώργος Παπαστεφάνου. Και κάπως έτσι η «Κορίνα» [Pan-Vox] θα ακουγόταν πολύ και στην Ελλάδα στο ξεκίνημα του ’69. Πίσω πλευρά στο ελληνικό 45άρι ήταν ένα άλλο τραγούδι του Little Tony, από τον Sanremo του ’69 αυτή τη φορά, το “Bada bambina”, που με ελληνικούς στίχους ξανά του Παπαστεφάνου θα μετατρεπόταν σε «Έλα κοντά μου». Και αυτό το τραγούδι θα ακουγόταν αρκετά από τα ραδιόφωνα και τα τζουκ-μποξ. Λογικά και από την τηλεόραση...
Τέρης Χρυσός - Κορίνα
Και όμως το πιο μεγάλο μπαμ ακόμη δεν είχε γίνει, αφού στη συνέχεια θα κυκλοφορούσε στην Ιταλία το “La donna di picche” και στην Ελλάδα το «Ήταν μια οπτασία» [Pan-Vox, 1969], δηλαδή η ελληνική απόδοση του τραγουδιού του Little Tony, με τους στίχους του Αθανάσιου Τσόγκα, του εκδότη των «Μοντέρνων Ρυθμών». Όταν γράφω «του τραγουδιού του Little Tony» εννοώ του τραγουδιού, που θα έλεγε ο σανμαρινέζος ερμηνευτής, αφού τα κομμάτια του τα γράφανε άλλοι – εδώ η τριάδα Dario Farina-Franco Migliacci-Piero Pintucci. Λέμε, συνάμα, για μία από τις πιο διαχρονικές επιτυχίες του Τέρη Χρυσού, ένα τραγούδι που θα συνδεόταν μέσα στα χρόνια όσο ελάχιστα άλλα με τη φωνή του.
Τέρης Χρυσός - Ήταν μια οπτασία
Εκείνη την εποχή (1969) θα κυκλοφορούσε και το πρώτο προσωπικό LP του Χρυσού, στο οποίο θα μαζεύονταν όλα σχεδόν τα γνωστά τραγούδια του (από την «Μικρή Ντιλάιλα», τη διασκευή στο τραγούδι που είχε πει ο Tom Jones, μέχρι τα «Ήταν μια οπτασία», «Η σκέψις μου», «Κορίνα», «Μύλος η καρδιά μου» κτλ.). Να πώς θα παρουσίαζε η Pan-Vox τον τραγουδιστή στο σημείωμα του οπισθόφυλλου:
![Little Tony “La donna di picche” [Durium, 1968]](/sites/default/files/inline-images/a%20LIFO%20Little%20Tony-Teris%209.jpg)
«Νέος στην ηλικία, αλλά παληός στο επάγγελμα. Είναι ο Τέρης Χρυσός, μια φωνή που δεν άργησε να ξεχωρίση για την ποιότητά της και τον πλούτο των αποχρώσεών της. Έτσι σήμερα είναι ένας περιζήτητος ερμηνευτής επιτυχιών του Ελληνικού και ξένου πενταγράμμου. Ο Τέρης Χρυσός γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και φοίτησε στη φημισμένη Ροβέρτειο Σχολή, όπου από μικρό παιδάκι εξεδήλωσε το φωνητικό του ταλέντο στις διάφορες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις της σχολής του. Όταν εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα, πριν από λίγα χρόνια, και ασχολήθηκε επαγγελματικά με το τραγούδι, ο Χρυσός, μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα κατόρθωσε να κερδίση την προτίμησι του κοινού μας. Έλαβε για πρώτη φορά μέρος στο φεστιβάλ ελαφρού τραγουδιού της Θεσσαλονίκης το 1963, όπου απέσπασε το πρώτο βραβείο με το τραγούδι “Πέταξε ένα πουλί”. Αργότερα, το 1964 και το 1965, έλαβε μέρος σε δύο Ευρωπαϊκούς διαγωνισμούς τραγουδιού, στο φεστιβάλ του Βελγίου και στο φεστιβάλ Μεσογειακού τραγουδιού της Βαρκελώνης αντιστοίχως (σ.σ. στη Βαρκελώνη εμφανίστηκε το 1964 και το 1967), όπου διακρίθηκε (...). Μ’ ένα ρεπερτόριο τραγουδιών από τα οποία αναβλύζουν το κέφι, η ζωντάνια, ο νεανικός παλμός, κατόρθωσε ο Χρυσός να κερδίση το χειροκρότημα της επιτυχίας. Τραγουδά σε τέσσερις γλώσσες: Γαλλικά, Αγγλικά, Ιταλικά και φυσικά Ελληνικά. Η εμφάνισίς του κομψή, συμπαθέστατη, η φωνή του όμορφη και η ερμηνεία του εκφραστική, πιστή και γενικά πολύ ευχάριστη. Είναι ο μοντέρνος τραγουδιστής, που ξέρει τον τρόπο να σκιαγραφή μελωδικά τα συναισθήματα, τις σκέψεις, τα όνειρα των μοντέρνων ανθρώπων. Είναι ο Τέρης Χρυσός, ο κατάλληλος ερμηνευτής στην κατάλληλη ατμόσφαιρα».
Little Tony - " La donna di Picche " (F.Migliacci-D.Farina-P.Pintucchi) 1968
Το 1970 στη δική του πλέον εταιρεία, την Little Records, o Little Tony θα τυπώσει το “La spada nel cuore”. Αυτό το τραγούδι θα ήταν ένα από τα τελευταία δικά του εκείνης της εποχής (αν όχι το τελευταίο), που θα μεταφερόταν στα ελληνικά, καθώς ως «Ψέμα η αγάπη σου» [Olympic] θα το τραγουδούσε η Αιγυπτιώτισσα Έλενα (οι στίχοι ήταν του Νότη Κύταρη και η ενορχήστρωση του Μιχάλη Αρχοντίδη).
Είχαν συναντηθεί ποτέ οι Little Tony και Τέρης Χρυσός; Λογικά αυτό θα συνέβη κατά πρώτον, το 1967, όταν συμμετείχαν και οι δύο στο Festival de la Canción Mediterránea της Βαρκελώνης. Κάποτε άλλοτε; Κατά πάσα πιθανότητα θα συναντήθηκαν και στην Αθήνα, στην 4η Ολυμπιάδα Τραγουδιού, στο Παναθηναϊκό Στάδιο, 9-11 Ιουλίου 1971, στην οποία ο Χρυσός εκπροσωπούσε τη χώρα μας με το τραγούδι των Κώστα Ξενάκη-Ρέττης Ζαλοκώστα «Θα ’θελα να ’ναι έρωτας» και με τον Little Tony να συμμετέχει ως guest (εκτός συναγωνισμού). Κρίμα, πάντως, να μην υπάρχει μια φωτογραφία των δύο, σαν εκείνη με τους Τέρη Χρυσό-Al Bano από την ίδια εποχή (ο Al Bano επισκεπτόταν συνεχώς την Ελλάδα στην αρχή των 70s).
Να συμπληρώσω, επίσης, πως υπάρχει κι ένα φιλμάκι «Επικαίρων», στο Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο, με τον Little Tony να ροκάρει άγρια, αποδίδοντας το “Summertime blues” (του Eddie Cochran) και με τους χουντικούς, στην πρώτη γραμμή των επισήμων, ανάμεσα κι ο Μακαρέζος, να παρακολουθούν κάπως... απορημένοι και αμίλητοι.
Little Tony - Mulino a vento (1967)
