— Πολλές χώρες εξετάζουν ή εφαρμόζουν περιορισμούς στα social media για νέους. Από ψυχολογική πλευρά, ποια είναι τα βασικά οφέλη αλλά και οι πιθανοί κίνδυνοι αυτών των απαγορεύσεων;
Το βασικό όφελος είναι η μειωμένη έκθεση των παιδιών και των εφήβων σε ένα περιβάλλον που είναι φτιαγμένο έτσι ώστε να κρατά την ανθρώπινη προσοχή με κάθε κόστος. Λιγότερη έκθεση σημαίνει λιγότερη υπερδιέγερση, λιγότερη σύγκριση και καλύτερη ποιότητα ζωής, με επιπλέον ύπνο και καλύτερη διαύγεια μυαλού. Όμως υπάρχουν και διάφοροι κίνδυνοι τους οποίους πρέπει να λάβουμε υπόψη. Ήδη από την ηλικία του δημοτικού, το σχολείο ενθαρρύνει τους μαθητές να αναζητήσουν πληροφορίες για τις εργασίες τους στο διαδίκτυο, στις σχολικές αίθουσες υπάρχουν οι διαδραστικοί πίνακες ώστε κατά τη διάρκεια του μαθήματος να αναζητούνται πληροφορίες στο διαδίκτυο. Με το νέο μέτρο, θα πρέπει να «δαιμονοποιήσουμε επιλεκτικά» τα social media και όλα τα υπόλοιπα «καλά» που βρίσκονται στο διαδίκτυο να τα αφήσουμε. Για να υπάρξει μια υγιής μετάβαση, θα πρέπει να υπάρξει και η αντίστοιχη προετοιμασία και ενημέρωση, επειδή τα social όπως τα γνωρίζουμε σήμερα υπάρχουν ήδη 10-15 χρόνια. Εφόσον δεν υπάρξει η κατάλληλη προετοιμασία ώστε τα παιδιά να κατανοήσουν την αναγκαιότητα του μέτρου, θα βρουν άλλες πλατφόρμες πιο σκοτεινές και λιγότερο ελεγχόμενες. Η ψυχική υγεία δεν προστατεύεται μόνο με απαγορεύσεις αλλά και με κατανόηση.
Μέσα από τα social media οι νέοι παρακολουθούν τις ζωές των άλλων και εκεί ξεκινάει η σύγκριση με τις «τέλειες ζωές» και τα «τέλεια σώματα» των άλλων. Το μήνυμα που περνάει σιωπηλά είναι «δεν είμαι αρκετός έτσι όπως είμαι».
— Πιστεύετε ότι η απαγόρευση των social media προστατεύει πραγματικά την ψυχική υγεία των εφήβων ή απλώς μεταφέρει το πρόβλημα αλλού;
Η απαγόρευση μπορεί να λειτουργήσει αρχικά ως παυσίπονο, θα ανακουφίσει το σύμπτωμα όμως δεν θα θεραπεύσει την αιτία. Τα παιδιά χρησιμοποιούν τα social media σε σημαντικό βαθμό ως μέσο κοινωνικοποίησης αλλά και κάλυψης αναγκών, όπως η αντιμετώπισης της μοναξιάς, η πίεση για αποδοχή, η ανάγκη να ανήκουν. Η πραγματική προστασία έρχεται όταν βοηθάμε τους νέους να αποδέχονται τον εαυτό τους και όχι όταν απλώς τους αφαιρούμε ένα εργαλείο το οποίο θα βρουν τρόπο να το αντικαταστήσουν.
— Πώς επηρεάζει η έντονη χρήση των social media την αυτοεικόνα, την αυτοεκτίμηση και τις κοινωνικές δεξιότητες των νέων;
Μέσα από τα social media οι νέοι παρακολουθούν τις ζωές των άλλων και εκεί ξεκινάει η σύγκριση με τις «τέλειες ζωές» και τα «τέλεια σώματα» των άλλων. Το μήνυμα που περνάει σιωπηλά είναι «δεν είμαι αρκετός έτσι όπως είμαι». Αυτό επηρεάζει άμεσα την αυτοεκτίμηση επειδή ο νέος αρχίζει να αμφισβητεί την αξία του, την εμφάνισή του, τη δημοφιλία του, ακόμα και το αν «μετράει» κοινωνικά. Δημιουργείται άγχος για όλα αυτά που δεν έχει και που πιστεύει ότι είναι απολύτως απαραίτητα για τη ζωή του. Το πιο ύπουλο είναι ότι η αυτοαξία μεταφέρεται έξω από τον εαυτό και μετριέται σε likes, views και σχόλια. Η αυτοεκτίμηση γίνεται ασταθής, ανεβαίνει με την αποδοχή στα social και καταρρέει με τη σιωπή. Ο νέος δεν μαθαίνει να νιώθει καλά γι’ αυτό που είναι αλλά για το πώς φαίνεται στους άλλους.
— Υπάρχει «υγιής» τρόπος χρήσης των social media για εφήβους ή θεωρείτε ότι σε αυτές τις ηλικίες τα όρια πρέπει να είναι αυστηρά;
Ο έφηβος από τη φύση του έχει ανάγκη από μια σχετική ελευθερία, όχι όμως ανεξέλεγκτη. Το ζητούμενο δεν είναι να μάθει να φοβάται τα social media αλλά να σκέφτεται «πώς με κάνει να νιώθω αυτό που βλέπω;», «γιατί το χρειάζομαι τώρα;», «με γεμίζει ή με αδειάζει;». Όταν ο έφηβος αρχίζει να κάνει αυτές τις ερωτήσεις τότε τα social media παύουν να τον ελέγχουν. Και μην ξεχνάμε ότι τα social media δεν είναι ουδέτερα εργαλεία αλλά σχεδιασμένα για να κρατούν την προσοχή όσο περισσότερο γίνεται, με αποτέλεσμα να προκαλούν σύγκριση και να δημιουργούν ανάγκη επιβεβαίωσης. Η πλήρης αυστηρότητα συχνά φέρνει το αντίθετο αποτέλεσμα, θυμό, έλλειψη εμπιστοσύνης και φυσικά αναζήτηση τρόπου για να πετύχει αυτό που θέλει. Ο στόχος είναι να μάθει ο έφηβος γιατί υπάρχει το όριο και πώς τον προστατεύει.
— Τι ρόλο μπορούν να παίξουν γονείς και σχολείο, ώστε οι νέοι να μάθουν να χρησιμοποιούν τα social media με ασφάλεια και όχι με φόβο ή απαγορεύσεις;
Ο ρόλος των γονιών και του σχολείου είναι καθοριστικός για τη μετέπειτα εξέλιξη των παιδιών. Οι γονείς χρειάζεται να λειτουργούν λιγότερο ως «αστυνομικοί» και περισσότερο ως σταθερό σημείο αναφοράς, δηλαδή να συζητούν ανοιχτά, να ρωτούν τι βλέπουν τα παιδιά, πώς νιώθουν μετά τη χρήση, τι τα αγχώνει ή τι τα κάνει να συγκρίνονται. Τα όρια είναι απαραίτητα αλλά πρέπει να συνοδεύονται από εξήγηση και συνέπεια. Όταν το παιδί καταλαβαίνει το «γιατί» ενός κανόνα, δεν τον βιώνει ως τιμωρία αλλά ως φροντίδα. Όσον αφορά το σχολείο, έχει την ευθύνη να διδάξει ψηφιακή ωριμότητα, όχι μόνο τεχνικές δεξιότητες. Να μιλήσει για την πίεση της εικόνας, για τον διαδικτυακό εκφοβισμό, για την ψευδαίσθηση της τέλειας ζωής στα social media. Στόχος είναι τα παιδιά να αποκτήσουν κριτική σκέψη γι’ αυτό που βλέπουν ώστε να προστατεύσουν την ψυχική τους ισορροπία. Τα social media αποτελούν ένα κομμάτι της σύγχρονης ζωής που χρειάζεται καθοδήγηση. Όταν γονείς και σχολείο συνεργάζονται, τα παιδιά δεν μαθαίνουν απλώς να «μην κάνουν λάθος», αλλά να εμπιστεύονται τον εαυτό τους και τις επιλογές τους.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
