Ο ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΚΟΛΟΜΒΟΣ ήταν Ισπανός. Ήταν επίσης Άγγλος, Γάλλος, Πορτογάλος, Κροάτης, Έλληνας, ακόμη και Ελβετός. Μέσα στους αιώνες, ερευνητές και συγγραφείς έχουν εντοπίσει τη γέννησή του σε περισσότερες από δώδεκα χώρες. Ο Εστέμπαν Μίρα Καμπάγιος, διδάκτωρ Αμερικανικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης, αντικρούει όλες αυτές τις εικασίες, υποστηρίζοντας «αναμφισβήτητα, επειδή οι πηγές και τα αποδεικτικά στοιχεία είναι συντριπτικά», ότι ο θαλασσοπόρος ήταν οπωσδήποτε Γενουάτης. Τα υπόλοιπα, επιμένει, δεν είναι παρά «μύθοι διαμορφωμένοι από ατομικά συμφέροντα, συχνά τροφοδοτούμενοι από εθνικιστικά συναισθήματα, χωρίς να παρέχουν επιστημονικά στοιχεία».
Αυτή η συζήτηση — που τροφοδοτείται από τις σιωπές και τα κενά που άφησε ο ίδιος ο Κολόμβος — είναι μόνο ένας από τους πολλούς μύθους και τις μισές αλήθειες που περιβάλλουν ένα όνομα που είναι ενσωματωμένο στη συλλογική φαντασία εδώ και αιώνες. Ο Καμπάγιος ανασύρει την ιστορική φιγούρα που είναι θαμμένη ανάμεσα σε χιλιάδες σελίδες «φανταστικής, ιδιοτελούς, ιδεολογικής και εθνικιστικής φιλολογίας» στο νέο βιβλίο του με τίτλο «Κολόμβος: Ο προσήλυτος που άλλαξε τον κόσμο», μια ενδελεχής βιογραφία που καταρρίπτει πολλές από αυτές τις ψευδείς πληροφορίες.
Ο Κολόμβος ξεκίνησε το ταξίδι του αφού υπέγραψε ένα εξαιρετικά επωφελές για τον ίδιον συμβόλαιο με το ισπανικό στέμμα. Αν έφερνε σε πέρας την αποστολή του κατάφερνε, θα διοριζόταν ναύαρχος όλων των περιοχών που θα ανακάλυπτε, καθώς και αντιβασιλέας και κυβερνήτης, και θα κέρδιζε το ένα δέκατο από όλα τα εμπορεύματα.
Ο ίδιος ο τίτλος του βιβλίου θίγει ένα άλλο αμφιλεγόμενο πεδίο: την υποτιθέμενη εβραϊκή καταγωγή του. Η θεωρία αναβίωσε πριν από ένα χρόνο, όταν ο ισπανικός κρατικός ραδιοτηλεοπτικός φορέας RTVE παρουσίασε ένα ντοκιμαντέρ — που δέχτηκε έντονες επικρίσεις από τους ειδικούς — βασισμένο σε μια έρευνα του Χοσέ Αντόνιο Γιορέντε, καθηγητή ιατροδικαστικής στο Πανεπιστήμιο της Γρανάδας, η οποία κατέληγε στο συμπέρασμα ότι ο Κολόμβος ήταν Σεφαραδίτης Εβραίος γεννημένος στη Βαλένθια. «Εξωφρενικό», δηλώνει ο Καμπάγιος.
Η θεωρία αυτή έχει τροφοδοτηθεί με διάφορους τρόπους. Κάποιοι την στηρίζουν στο γεγονός ότι μόνο το ένα τρίτο του πληρώματος στο πρώτο ταξίδι ήταν χριστιανοί και στη βαθιά γνώση της Παλαιάς Διαθήκης που κατείχε. Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Κολόμβος ήταν, τουλάχιστον εξωτερικά, ένας υποδειγματικός χριστιανός, «στοιχείο απαραίτητο αν ήθελε να συγκεντρώσει την υποστήριξη που χρειαζόταν». Τηρούσε τις τελετές και τα μυστήρια, προσευχόταν και έδειχνε αφοσίωση στην Παναγία και τον Άγιο Φραγκίσκο. Στην πραγματικότητα, συνεχίζει ο ιστορικός, «ήταν πάντα εχθρικός προς τους Εβραίους φτάνοντας ακόμη και στο σημείο να πει στη βασίλισσα ότι ήταν εχθροί της ευημερίας όλων των χριστιανών».
Ο Κολόμβος ήταν έμπειρος ναυτικός και επίσης ένα αρκετά μορφωμένος άνθρωπος, ένας άπληστος αναγνώστης. Ωστόσο, ως κοσμογράφος και επιστήμονας, όπως εξηγεί στο βιβλίο του ο Καμπάγιος, «ήταν μια καταστροφή». Ο Γενουάτης θαλασσοπόρος σκόπευε να φτάσει στην Ασία μέσω της Δύσης, αλλά έσφαλε οικτρά και παραποίησε τα δεδομένα για να εξυπηρετήσει τους σκοπούς του: «Το μεγαλύτερο λάθος ήταν ο υπολογισμός της απόστασης μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, που θεωρείται το πιο επικερδές σφάλμα στην ιστορία». Ο Κολόμβος πάντα θεωρούσε τον εαυτό του εκλεκτό της θείας πρόνοιας και πάντα προσπαθούσε να αποδείξει ότι η συνάντησή του με τη νέα ήπειρο είχε ήδη προφητευτεί στην Αγία Γραφή. Σύμφωνα με τον Καμπάγιος, «ήταν αυτός ο μυστικισμός του, αυτή η αύρα του προφήτη, που ξύπνησε το ενδιαφέρον και εξασφάλισε την υποστήριξη των Καθολικών Μοναρχών».
Ο Κολόμβος ξεκίνησε το ταξίδι του αφού υπέγραψε ένα εξαιρετικά επωφελές για τον ίδιον συμβόλαιο με το ισπανικό στέμμα. Αν έφερνε σε πέρας την αποστολή του κατάφερνε, θα διοριζόταν ναύαρχος όλων των περιοχών που θα ανακάλυπτε, καθώς και αντιβασιλέας και κυβερνήτης, και θα κέρδιζε το ένα δέκατο από όλα τα εμπορεύματα. «Ας μην ξεχνάμε ότι ήταν μια εκκεντρική προσωπικότητα, του οποίου το μεγάλο σχέδιο ζωής ήταν πάντα να ιδρύσει τον δικό του ευγενή οίκο», εξηγεί ο Καμπάγιος. «Ο βασιλιάς και η βασίλισσα δέχτηκαν αυτούς τους όρους επειδή δεν είχαν καμία πίστη ότι θα τα καταφέρει».
Όμως ο Κολόμβος τα κατάφερε και όταν επέστρεψε από το πρώτο του ταξίδι — το οποίο, παρεμπιπτόντως, πραγματοποίησε με μόνο δύο καραβέλες και ένα «καράκ» —, τον υποδέχτηκαν με έκπληξη και θαυμασμό, σχεδόν σαν ήρωα. Επέστρεψε συνοδευόμενος από μια χούφτα ιθαγενών ντυμένους με εξωτικά φτερά, βραχιόλια και χρυσά κοσμήματα στη μύτη, και με σεντούκια γεμάτα κοσμήματα, υφάσματα, περίεργα αντικείμενα και λίγο χρυσό. Αυτό, σε συνδυασμό με την ευγλωττία του, ήταν αρκετό για να υποσχεθεί έναν Νέο Κόσμο γεμάτο χρυσό και αφθονία, ωθώντας πολλούς να συμμετάσχουν σε μια δεύτερη αποστολή.
Αλλά οι μεγάλες υποσχέσεις του σύντομα αποδείχθηκαν κούφιες. Το χρυσάφι δεν υπήρχε στις ποσότητες που ο ίδιος ισχυριζόταν και επίσης, όπως λέει ο Καμπάγιος, «υπήρξε τραγικός ως κυβερνήτης». Δεν συμπαθούσε καθόλου όσους τον ακολούθησαν στις επόμενες αποστολές, με αποτέλεσμα μετά την τρίτη να επιστρέψει ως αιχμάλωτος. Σύντομα αφέθηκε ελεύθερος, απομακρύνθηκε όμως από τις θέσεις του ως αντιβασιλέας και κυβερνήτης, τις οποίες δεν θα ξανακέρδιζε ποτέ.
Είναι αλήθεια ότι ο Κολόμβος πέθανε φτωχός και ξεχασμένος, όπως ισχυρίζονται πολλοί; Για τον Καμπάγιος, αυτό είναι απλώς ένας ακόμη μύθος: «Είναι γνωστό ότι το 1504 — δύο χρόνια πριν από το θάνατό του — έλαβε 8.000 χρυσά πέσος και το 1505 άλλα 8.000. Πέθανε πλούσιος και απόδειξη αυτού είναι ότι οι απόγονοί του έζησαν επίσης πλουσιοπάροχα. Και όχι μόνο δεν πέθανε ξεχασμένος αλλά πέντε αιώνες αργότερα παραμένει ένα πανίσχυρο πολιτισμικό έμβλημα».
Πολλοί πιστεύουν επίσης ότι δεν συνειδητοποίησε ποτέ ότι είχε φτάσει σε μια νέα ήπειρο. Το βιβλίο του Καμπάγιος καθιστά σαφές ότι ο Κολόμβος πίστευε ότι η απέραντη έκταση γης που είχε φτάσει ήταν ένας νέος κόσμος, παρότι πίστευε επίσης ότι βρισκόταν ακριβώς δίπλα στην Ασία. Ποτέ δεν μπόρεσε να το επιβεβαιώσει. «Νομίζω ότι τελικά κατάλαβε ότι δεν ήταν η Ασία», λέει ο ιστορικός, ο οποίος επιβεβαιώνει ότι ο Γενουάτης είχε πολλά αποδεικτικά στοιχεία στη διάθεσή του. «Αλλά δεν θα παραδεχόταν ποτέ την αποτυχία του. Ήταν αποφασισμένος και είχε υποσχεθεί να φτάσει στην Ασία, και δεν επρόκειτο να υπαναχωρήσει ποτέ».
Με στοιχεία από El Pais
