Το νέο πωλητήριο του ΕΜΣΤ στην είσοδο του μουσείου είναι η πρώτη ευχάριστη έκπληξη για τον επισκέπτη του μουσείου. Η μεταμόρφωση οφείλεται στην ανάθεση που έγινε στον καλλιτέχνη Φίλιπ Mέτεν, ο οποίος δημιούργησε ένα ανοιχτό περίπτερο-πωλητήριο που βασίζεται στα χαρακτηριστικά διαγράμματα του καλλιτέχνη και θυμίζει το κινέζικο δημοφιλές σε όλο τον κόσμο παιχνίδι τάνγκραμ. Περιλαμβάνει αντικείμενα σχεδιασμένα ειδικά για το μουσείο: κοσμήματα, τσάντες, σημειωματάρια, τις τρέχουσες και παλαιότερες εκδόσεις του μουσείου καθώς και μικρά έργα τέχνης σε περιορισμένα αντίτυπα. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι ευχάριστο, με έναν τρόπο παρατείνει την παραμονή στους χώρους του μουσείου.
Φτάνοντας στη συνέντευξη τύπου στην είσοδο προς το αμφιθέατρο του ημιώροφου, βλέπουμε απλωμένες τις μουσειοσκευές ΕΜΣΤPLAY, ειδικά σχεδιασμένες βαλίτσες που δεν μπορούν να σε αφήσουν ασυγκίνητο, απευθύνονται σε ένα ευρύ κοινό (ΚΑΠΗ, γηροκομεία, κέντρα ημέρας, σχολεία, μουσεία, πολιτιστικά κέντρα, βιβλιοθήκες, φεστιβάλ) και ενθαρρύνουν την ενεργή ενασχόληση με την τέχνη, την αισθητική εμπειρία, την αυτοέκφραση και την ανάπτυξη κριτικής και δημιουργικής σκέψης με κύριο στόχο την ουσιαστική επικοινωνία και τη βαθύτερη κατανόηση του κόσμου μέσα από την τέχνη.
Μέσα από στοχευμένες δράσεις, το ΕΜΣΤ δεν περιορίστηκε σε επιμέρους βελτιώσεις αλλά έθεσε τα θεμέλια για μια νέα εποχή λειτουργίας, δίνοντας έμφαση στην καινοτομία, τη βιωσιμότητα και τη διαρκή αλληλεπίδραση με την κοινωνία.
Η Κατερίνα Γρέγου μας υποδέχεται για να μας μιλήσει για τη δουλειά που γίνεται στο μουσείο πέρα από το ορατό και το αυτονόητο, τις εκθέσεις και τις εκδηλώσεις του. Η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ, που τιμήθηκε με το βραβείο Nancy Regan Arts Prize για το 2025 από το Culture & Animals Foundation με αφορμή την επιμέλεια της έκθεσης «Why Look at animals? Δικαιοσύνη για τη μη ανθρώπινη ζωή» που φιλοξενείται στο μουσείο μέχρι τον Φεβρουάριο του 2026, μιλά για την υλοποίηση και τον σχεδιασμό των δράσεων του μουσείου και μια δουλειά παρακαταθήκης που κάνει το μουσείο ανοιχτό σε καλλιτέχνες, επιστήμονες και το κοινό, δημιουργώντας έναν ζωντανό κόμβο πολιτιστικής μνήμης και γνώσης.
Με τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας το ΕΜΣΤ σχεδίασε παρεμβάσεις που συνέβαλαν αποφασιστικά στον εκσυγχρονισμό της λειτουργίας του, ενδυνάμωσαν τη θεσμική του ανθεκτικότητα και εξωστρέφεια, ενίσχυσαν τις ευκαιρίες για τους σύγχρονους Έλληνες καλλιτέχνες και διαμόρφωσαν νέες προοπτικές πρόσβασης, συμμετοχής και διαλόγου με το κοινό και την κοινωνία. Μέσα από στοχευμένες δράσεις, το ΕΜΣΤ δεν περιορίστηκε σε επιμέρους βελτιώσεις αλλά έθεσε τα θεμέλια για μια νέα εποχή λειτουργίας, δίνοντας έμφαση στην καινοτομία, τη βιωσιμότητα και τη διαρκή αλληλεπίδραση με την κοινωνία.
Το ΕΜΣΤ σχεδίασε και υλοποίησε το Διεθνές Πρόγραμμα Επίσκεψης Επιμελητών/Επιμελητριών (International Curators Visiting Programme - ICVP), φέρνοντας στην Ελλάδα, από το 2023 έως το 2025, 27 κορυφαίους διεθνείς επιμελητές και επιμελήτριες από γνωστά μουσεία, μπιενάλε και κέντρα σύγχρονης τέχνης, μέσα από ειδικά σχεδιασμένα και εξατομικευμένα προγράμματα. Στόχος του προγράμματος είναι η ανάδειξη του έργου των σύγχρονων Ελλήνων/Ελληνίδων καλλιτεχνών/καλλιτέχνιδων και η ενδυνάμωση της παρουσίας τους στο παγκόσμιο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι, δημιουργώντας γέφυρες ανάμεσα στην ελληνική καλλιτεχνική σκηνή και σημαντικά μουσεία, εκθέσεις και διοργανώσεις του εξωτερικού.
Πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις σε εργαστήρια και συναντήσεις με 353 Έλληνες/Ελληνίδες καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες όλων των ηλικιών, από τις οποίες έχουν ήδη προκύψει σημαντικές συνεργασίες, ενώ αναμένονται πολλές ακόμη. Δημιουργήθηκε και συνεχίζει να εμπλουτίζεται ένα ψηφιακό αρχείο Ελλήνων και Ελληνίδων καλλιτεχνών και καλλιτεχνίδων, ένα portal σε εξέλιξη για τη σύγχρονη τέχνη που σήμερα περιλαμβάνει περισσότερα από 260 portfolios καλλιτεχνών από όλες τις γενιές, το οποίο εμπλουτίζεται συνεχώς. Ο τελικός στόχος είναι η δημιουργία ενός microsite, το οποίο θα αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο προβολής και χαρτογράφησης της σύγχρονης ελληνικής καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Το ΕΜΣΤ ενίσχυσε και συνεχίζει να ενισχύει τη διεθνή παρουσία της ελληνικής σύγχρονης τέχνης μέσω προγραμμάτων φιλοξενίας (Residency) στο εξωτερικό, και συγκεκριμένα σε διακεκριμένους οργανισμούς στο Παρίσι, Βερολίνο και Βρυξέλλες. Μέσω ανοιχτής πρόσκλησης, Έλληνες και Ελληνίδες καλλιτέχνες και καλλιτέχνιδες είχαν την ευκαιρία να εργαστούν, να δικτυωθούν, να εξελίξουν τη δουλειά τους και να παρουσιάσουν το έργο τους σε ένα διεθνές πλαίσιο.
Οι έως τώρα συμμετέχοντες εργάστηκαν σε αναγνωρισμένα διεθνή κέντρα σύγχρονης τέχνης, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες συνεργασίες και συμμετοχές σε εκθέσεις παγκόσμιας εμβέλειας. Οκτώ Έλληνες/Ελληνίδες καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες μέσω του ΕΜΣΤ υλοποίησαν residency στο εξωτερικό, ενώ παράλληλα το ΕΜΣΤ φιλοξένησε 17 καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες στην Αθήνα, προσφέροντάς τους μια μοναδική ευκαιρία να έρθουν σε άμεση επαφή με την ελληνική εικαστική σκηνή και να γνωρίσουν από κοντά τις σύγχρονες δημιουργικές πρακτικές της χώρας καθώς και επαγγελματίες του χώρου των σύγχρονων εικαστικών.
Κατά τη διάρκεια της παραμονής τους, οι καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες συμμετείχαν σε εργαστήρια, επισκέφθηκαν μουσεία, εκθέσεις και εκδηλώσεις, ενώ είχαν την ευκαιρία να ερευνήσουν θέματα ιστορίας και πολιτισμού της χώρας μας μέσα από έργα που υλοποιήθηκαν ή θα υλοποιηθούν καθώς και να δικτυωθούν με Έλληνες συναδέλφους, επιμελητές/επιμελήτριες και πολιτιστικούς φορείς.
Το Πρόγραμμα Καθοδήγησης (Mentorship) του ΕΜΣΤ αποτελεί μια στρατηγική πρωτοβουλία για την υποστήριξη και την εξέλιξη ανερχόμενων Ελλήνων και Ελληνίδων εικαστικών, οι οποίοι επιλέχθηκαν μέσω ανοιχτής πρόσκλησης. Μέσα από τη συνεργασία με 18 συμμετέχοντες καλλιτέχνες με 9 διεθνώς αναγνωρισμένους καλλιτέχνες-μέντορες από το εξωτερικό με μεγάλη εμπειρία στο παγκόσμιο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι το πρόγραμμα προσφέρει ουσιαστικές ευκαιρίες ανταλλαγής γνώσεων, ανάπτυξης καλλιτεχνικών πρακτικών και ενίσχυσης της διεθνούς προβολής του έργου τους, προσφέροντας ένα εργαλείο ενδυνάμωσης και προβολής της ελληνικής σύγχρονης τέχνης σε διεθνές επίπεδο και προάγοντας τη διαρκή σύνδεση της ελληνικής εικαστικής σκηνής με τον παγκόσμιο χώρο της τέχνης και του πολιτισμού.
Το Καλλιτεχνικό Αρχείο του ΕΜΣΤ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία διάσωσης της ιστορίας της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα, με περισσότερα από 18.000 τεκμήρια από τον ως επί το πλείστον ελληνικό αλλά και διεθνή χώρο. Περιλαμβάνει αρχειακές συλλογές κορυφαίων καλλιτεχνών, έντυπα, χειρόγραφα και οπτικοακουστικό υλικό, αποτελώντας πολύτιμη πηγή γνώσης και έρευνας για την καλλιτεχνική δημιουργία του 20ού αιώνα και τη σύνδεσή της με το σήμερα.
Η ψηφιοποίηση και η δημιουργία του νέου ψηφιακού αποθετηρίου υπήρξαν στρατηγικής σημασίας για την ενίσχυση της προσβασιμότητας και τη διατήρηση αυτής της πολιτιστικής κληρονομιάς. Μέχρι στιγμής έχει ψηφιοποιηθεί πάνω από το 80% των τεκμηρίων σε ποικίλες μορφές – από σπάνια έγγραφα, αλληλογραφία, προσχέδια έργων και φωτογραφίες μέχρι κασέτες, βινύλια και οπτικοακουστικά μέσα.
Το νέο δίγλωσσο αποθετήριο (ελληνικά/αγγλικά) επιτρέπει εύκολη αναζήτηση και απομακρυσμένη πρόσβαση, ενώ η τήρηση διεθνών προδιαγραφών εξασφαλίζει ποιότητα και μακροχρόνια διατήρηση. Πρόκειται για έργο-παρακαταθήκη που αναδεικνύει το αρχείο σε ζωντανό κόμβο πολιτιστικής μνήμης και γνώσης, ανοιχτό στην επιστημονική κοινότητα και στο ευρύ κοινό.
Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ αποτελεί έναν ειδικό χώρο, αφιερωμένο στη σύγχρονη ελληνική και διεθνή τέχνη. Έχει μια συλλογή που περιλαμβάνει περισσότερους από 10.500 τίτλους βιβλίων, 450 τίτλους περιοδικών και πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό. Τα θέματα που καλύπτει εκτείνονται από την ιστορία και θεωρία της τέχνης μέχρι τη φιλοσοφία, τη μουσειολογία και την κριτική, με ιδιαίτερη έμφαση σε καταλόγους εκθέσεων από την Ελλάδα και το εξωτερικό και μονογραφίες καλλιτεχνών της μόνιμης συλλογής και των περιοδικών εκθέσεων. Η συλλογή εμπλουτίζεται συνεχώς, ώστε να υποστηρίζει τις εκθεσιακές και ερευνητικές δραστηριότητες του μουσείου. Στον πρώτο όροφο βρίσκεται το αναγνωστήριο με 20 θέσεις, καθώς και αίθουσα χωρητικότητας οκτώ ατόμων για ομαδικές συναντήσεις και εργασίες. Η βιβλιοθήκη λειτουργεί ως αναγνωστήριο και δεν παρέχει υπηρεσίες δανεισμού υλικού.
Τέλος, από την Πέμπτη 25 Σεπτεμβρίου η βιβλιοθήκη και το καλλιτεχνικό αρχείο του ΕΜΣΤ ανοίγουν τις πόρτες τους για πρώτη φορά στο κοινό με σταθερό ωράριο λειτουργίας, από Τρίτη έως Παρασκευή (9:00-16:30). Πρόκειται για έναν εξειδικευμένο χώρο με 20 θέσεις ανάγνωσης, αφιερωμένο στη σύγχρονη ελληνική και διεθνή τέχνη, με συλλογή που περιλαμβάνει πάνω από 10.500 τίτλους βιβλίων, περιοδικά και οπτικοακουστικό υλικό και εμπλουτίζεται συνεχώς.
