Αdèle Sutre
Γεωπολιτική των τσιγγάνων
Μτφρ. Κωστής Γκοτσίνας, ΠΕΚ
Η ερευνήτρια Αντέλ Σουτρ έχει ανοίξει δρόμους σε ένα άγνωστο πεδίο που σχετίζεται με την κοινωνικο-ιστορική παρουσία των τσιγγάνων σε διαφορετικά σημεία του κόσμου, την οποία μελετά εκτενώς στo πλαίσιο της διδακτορικής και μετα-διδακτορικής της έρευνας. Αν το διδακτορικό της στην École des hautes études en sciences sociales (EHESS Paris) εστίαζε στις τσιγγάνικες γεωγραφίες στη Βόρεια Αμερική, το μεταδιδακτορικό της, που πραγματοποιείται μέσω του προγράμματος Lubartworld (EHESS, ENS, CNRS), επικεντρώνεται σε θέματα μετανάστευσης και διώξεων των τσιγγάνων με αφετηρία την περίπτωση των Εβραίων κατοίκων ενός μικρού χωριού της Πολωνίας (1920-1950).
Αυτό που καθιστά εφικτό η Σουτρ, σε αντίθεση με τις περισσότερες επιστημονικές έρευνες που απομόνωναν μέχρι σήμερα τις εκάστοτε περιπτώσεις των ιδιαίτερων αυτών λαών σε μόνιμη μετάβαση, είναι ότι καταφέρνει να ανιχνεύσει τις κοινές πρακτικές που συνδέουν αυτές τις ομάδες σε ένα ευρύ πλαίσιο ποικίλων ιστορικών περιπτώσεων και αντανακλαστικών. Ως εκ τούτου, ο υπότιτλος του βιβλίου, που αναφέρεται στους «τρόπους ύπαρξης στον κόσμο μεταξύ κυκλοφορίας και πρόσδεσης», συνδέει τους φαινομενικά ανομοιογενείς αυτούς κόσμους, διαμορφώνοντας την κοινή ιστορία τους. Είναι άκρως ενδιαφέρον, επομένως, να διαπιστώνει κανείς όχι μόνο την κοινή πρακτικών των Τσιγγάνων στο πλαίσιο του ιστορικού γίγνεσθαι αλλά και τα σύγχρονα διακυβεύματα που εξακολουθούν να τίθενται στις διαρκείς αυτές μετακινήσεις και δικτυώσεις τους πέρα από εθνικά και γεωγραφικά σύνορα. Άλλωστε, είναι πολλά αυτά που συνδέουν τις τσιγγάνικες οικογένειες της Οβέρνης στη Γαλλία με τους Σίντι της Γερμανίας, τους Ρομ της μακρινής Αυστραλίας, των ΗΠΑ και της Αργεντινής αλλά και τους δικούς μας Έλληνες Ρομά, η παρουσία των οποίων αποσαφηνίζεται χάρη σε αυτό το βιβλίο.
Yuval Noah Harari
Nexus
Μτφρ. Μιχάλης Λαλιώτης, Αλεξάνδρεια
Υπάρχει ένας βασικός λόγος που τα βιβλία του ιστορικού, φιλοσόφου και σύγχρονου αναλυτή Χαράρι βρίσκονται στην κορυφή των ευπώλητων σε όλο τον κόσμο: προσπαθούν να εξηγήσουν με τρόπο σαφή και εύληπτο τι σημαίνει να ζει κανείς σε ένα χαοτικό σύμπαν, σε ένα δίκτυο πληροφοριών που φαντάζει ταυτόχρονα πολλά υποσχόμενο και απειλητικό. Σπάνια γίνεται αυτό αντιληπτό μόνο με βάση τα επιστημονικά δεδομένα, ξέχωρα από τη σύγχρονη πραγματικότητα και τα κοινωνικά διακυβεύματα που θέτει μια τέτοια εξέλιξη, αν δεν ληφθεί υπόψη η άμεση σύνδεση της τεχνολογίας με την ανθρώπινη ιστορία και εξέλιξη. Ως εκ τούτου, ο Χαράρι εντάσσει την προϊούσα ανάπτυξη της τεχνολογίας και της πληροφορίας στην σύγχρονη πορεία του κόσμου. Ταυτόχρονα, εξετάζει γιατί οργιάζει η παραπληροφόρηση αλλά και γιατί μοιάζουμε ταυτόχρονα ιδανικοί και αυτόνομοι χειριστές της διαθέσιμης πληροφορίας. Σε ποιον βαθμό, λοιπόν, είμαστε πραγματικά οι συνεχιστές της κυρίαρχης φιγούρας του Homo sapiens ή απλώς θύματα της ίδιας μας της διάνοιας και γιατί πολλές φορές η εξέλιξη συνορεύει με την ακραία αντίδραση;
Σε όλα αυτά τα ερωτήματα προσπαθεί να απαντήσει ο Ισραηλινός θεωρητικός με τα βιβλία του, διερευνώντας, εν προκειμένω, το δίκτυο της τεχνολογίας και της υπερπληροφόρησης σε έναν κόσμο στο χείλος της οικολογικής καταστροφής, με πολέμους και ποικίλα αδιέξοδα. Μελετώντας το πλήθος των πληροφοριών και την εξέλιξή τους από την Εποχή του Λίθου και τη διαμόρφωση του κανόνα της Βίβλου μέχρι την εφεύρεση της τυπογραφίας και την ανάδυση των ΜΜΕ, ο Χαράρι μας καλεί να σκεφτούμε τους ετερόκλητους τρόπους διαχείρισης της πληροφορίας, πολλές φορές με σκοπό τη χειραγώγηση. Δεν είναι τυχαίο ότι υπήρξαν κοινές αναλογίες στον τρόπο διαχείρισης και εκμετάλλευσης των πληροφοριών από την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μέχρι σήμερα, την εποχή της τρομακτικής επικράτησης των fake news και του τραμπισμού.
Patrick Boucheron
Τα ραντεβού της Ιστορίας
Μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, Πόλις
Ξεπερνώντας τις προκαταλήψεις των επιστημόνων που αρνούνται ότι τα ιστορικά συμβάντα μπορούν να μας μάθουν πράγματα για το σήμερα, ο Μπουσερόν εστιάζει στις ρωγμές και στα πολλαπλά μαθήματα της Ιστορίας, μιλώντας ακόμα και για τον χειραφετητικό χαρακτήρα της. Ακόμα και στις πιο αφανείς, μέχρι σήμερα, λεπτομέρειες κάθε συμβάντος μπορούν, ως εκ τούτου, να ανιχνευθούν πολλαπλά μαθήματα για το παρόν και το μέλλον· από την ίδρυση της Ρώμης το 753 έως τη Μαύρη Πανώλη του 1347, είναι πολλαπλοί οι τρόποι ανάλυσης των μεθόδων της εξουσίας και των μέσων που μετέρχονται οι διαφορετικοί φορείς της. Ως ειδικός στη Μεσαιωνική Ιστορία, ο καθηγητής του Collège de France, κάτοχος της έδρας της Ιστορίας των Εξουσιών στη Δυτική Ευρώπη (13ος-16ος αιώνας), δεν συνέβαλε απλώς στην αναδιαμόρφωση της σύγχρονης Ιστορίας που αντιμετώπιζε μέχρι πρότινος τον Μεσαίωνα ως παρένθεση αλλά ανέδειξε και τον ρόλο του ιστορικού ως δημόσιου προσώπου. Με τις διαρκείς δημόσιες παρεμβάσεις του σε μια σειρά από ζητήματα –εξού και η δημοτικότητά του– αναπροσδιόρισε τον ρόλο του δημόσιου διανοουμένου, αλλάζοντας και τον τρόπο ανάδειξης των γεγονότων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα συνιστά το συγκεκριμένο βιβλίο που αναλύει με τρόπο διαφορετικό τα γεγονότα της Ιστορίας, τονίζοντας τις αναλογίες με το σήμερα. Εμπνευσμένο από τη σειρά ντοκιμαντέρ του Arte, το βιβλίο εστιάζει σε τριάντα καίρια γεγονότα από διαφορετικές ιστορικές περιόδους από το έτος 1000 και τη Σταύρωση του Ιησού το 33 έως την Εγίρα το 622 (το έτος 1 κατά Ισλάμ), την πτώση του Άνγκρο το 1431 και τη ρίψη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα το 1945. Καταστροφές, λεηλασίες, αλώσεις και πραξικοπήματα μαρτυρούν πολλά για τη σχέση του ανθρώπου με την εξουσία και την επικράτηση του ισχυρού. Ακόμα, όμως, και οι πιο σκοτεινές πλευρές αποκαλύπτονται με τον ολοζώντανο τρόπο ενός ιστορικού που εύλογα έχει κερδίσει επάξια, όπως είδαμε και από το απολαυστικό βιβλίο του Λεονάρντο και Μακιαβέλι, τον τίτλο του χαρισματικού αφηγητή.
Olivier Besancenot - Michael Löwy
Κόκκινος Σεπτέμβρης: Το πραξικόπημα της 11ης Σεπτεμβρίου 1973 στη Χιλή
Μτφρ. Σπύρος Γιανναράς, Θεμέλιο
Όλο και περισσότερο καθιερώνεται διεθνώς και αφηγηματικά το docu-fiction μυθιστόρημα, σπάζοντας τις αυστηρές γραμμές της ερευνητικής δημοσιογραφίας, της ιστορίας και της λογοτεχνίας, αναδεικνύοντας νέους τρόπους εξιστόρησης. Ειδικά όταν πρόκειται για δραματικές ιστορικές στιγμές, που ανταγωνίζονται τις πιο ακραίες εκδοχές της μυθοπλασίας, το μυθιστόρημα-ντοκουμέντο είναι ίσως ο ιδανικός τρόπος για να καταγραφούν με ακρίβεια τα γεγονότα που δεν υπολείπονται σε παραστατική δραματικότητα. Στην περίπτωση μάλιστα των τελευταίων ωρών πριν από την αυτοκτονία του κλεισμένου στο Προεδρικό Μέγαρο, δημοκρατικά εκλεγμένου Προέδρου της Αργεντινής, Σαλβαδόρ Αλιέντε, η δραματική κορύφωση της αφήγησης ενέχει την τραγωδία και το πολιτικό παρασκήνιο, το έγκλημα και το ιστορικό μίσος. Αποκαλύφθηκε η εμπλοκή πολλών παραγόντων στο πραξικόπημα που οργανωνόταν για έναν ολόκληρο χρόνο στον Λευκό Οίκο, όπως αποκαλύπτουν οι συνομιλίες που φέρνουν στο φως οι αφηγητές –ειδικά αυτές μεταξύ Νίξον και Κίσινγκερ είναι ανατριχιαστικές–, αλλά και το ότι μεγαλοαστοί της Αργεντινής συνωμοτούσαν με πολιτικούς παράγοντες των ΗΠΑ.
Οι τελευταίες στιγμές του Αλιέντε στη Λα Μονέδα περιγράφονται με ασθματικό, συγκλονιστικό τρόπο, ενώ έρχονται στο φως και ντοκουμέντα τα οποία ενδεχομένως αγνοεί το ευρύ κοινό. Επίσης, καταγράφονται σκοτεινές μέθοδοι ελέγχου και χειραγώγησης των μίντια που έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της παγκόσμιας κοινής γνώμης αναφορικά με την παρέμβαση των ΗΠΑ σε δραματικές ιστορικές στιγμές, π.χ. στο όνομα της αποτροπής του «κόκκινου» εχθρού και όχι μόνο. Ένα βιβλίο που διαβάζεται ως συναρπαστικό μυθιστόρημα και ως ιστορική έρευνα, καθώς, όπως λένε οι ίδιοι οι συγγραφείς, «είναι μια ιστορική μυθοπλασία βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα», υποστηρίζοντας ότι «ορισμένοι από τους διαλόγους αντιστοιχούν, σχεδόν κατά γράμμα, σε διασταυρωμένα ιστορικά έγγραφα [ενώ άλλες] συνομιλίες αποτυπώνουν την ουσία των πεποιθήσεων των συγκεκριμένων ατόμων, όπως αυτές εκφράστηκαν σε πολλές περιπτώσεις».
Μarcel Proust
Η αναζήτηση του χαμένου χρόνου - Θέματα, πρόσωπα και σκηνές
Μτφρ. Κλαίρη Μιτσοτάκη, Άγρα
Πολλοί έχουν προσπαθήσει να προσεγγίσουν το μνημειώδες έργο του Μαρσέλ Προυστ Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο, αλλά χάνονται στο πλήθος των προσώπων, των αναφορών, στις δαιδαλώδεις ατραπούς μιας συναρπαστικής, αλλά δύσκολης στην αποκωδικοποίησή της, πολύτροπης και πολυεπίπεδης, όσον αφορά τα νοήματά της, αφήγησης. Ως εκ τούτου, είναι πολύ σημαντικό το ότι μια καταξιωμένη συγγραφέας και μεταφράστρια, όπως η Κλαίρη Μιτσοτάκη, αναλαμβάνει το δύσκολο έργο της δημιουργικής προσέγγισης της Αναζήτησης του χαμένου χρόνου, επιλέγοντας τις εμβληματικές σκηνές αλλά και τα πρόσωπα που ξεκλειδώνουν τα μυστικά της αφήγησης, καθιστώντας έτσι το χωροχρονικό ταξίδι ακόμα πιο προσιτό.
Το εμβληματικό Κομπραί αλλά και το Μπαλμπέκ, η αξεπέραστη και αξέχαστη Αλμπερτίν, ο ζωγράφος Ελστίρ, οι φράσεις που είναι πια σημεία αναφοράς, όλα αυτά τοποθετούνται στην αρμόζουσα θέση κι έτσι φωτίζονται ακόμα και οι πιο κρυφές πτυχές του «μυθιστορήματος των μυθιστορημάτων», όπως έχει χαρακτηριστεί το αξεπέραστο αυτό έργο του Προυστ. Όπως γράφει χαρακτηριστικά η Μιτσοτάκη στον πρόλογό της: «Η ιδέα για τη δημιουργία αυτής της επιτομής γεννήθηκε αρχικά με τη σταχυολόγηση μερικών “θεμάτων” που άρχισαν να σχηματίζονται στον νου μου και με το ερώτημα αν μια τέτοια σταχυολόγηση μπορεί να γίνει σε όλο το εύρος του μυθιστορήματος. Με την πρόοδο της ανάγνωσης διαπίστωνα ότι πράγματι στο μυθιστόρημα κάποια τέτοια θέματα έχουν διεξοδικότητα, οικονομία και αξία πιο εμπεριστατωμένη από ένα απλό “απόσπασμα”. Πάνω στη βάση αυτή άρχισα να δοκιμάζω αν με τα πρόσωπα του δράματος μπορεί να δουλέψει κανείς με τον ίδιο τρόπο – και βλέποντας ότι και αυτό ισχύει, δοκίμασα αν και με τη σταχυολόγηση σκηνών από την αφήγηση μπορεί να γίνει το ίδιο». Ένα πολύτιμο, από κάθε άποψη, βιβλίο για τις πολλαπλές συναντήσεις και χαρές της ανάγνωσης.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.
