ΖΟΥΜΕ ΣΕ ΜΙΑ εποχή αβεβαιότητας στην οποία ερχόμαστε διαρκώς αντιμέτωποι με μια σειρά από πρωτοφανείς προκλήσεις. Βρισκόμαστε σ’ ένα σταυροδρόμι μεγάλων εξελίξεων, ενώ η ζωή μας έχει εξελιχθεί σ’ ένα διανοητικό ταξίδι στην πορεία του οποίου μετασχηματίζεται συνεχώς η σκέψη μας. Όπως σημειώνει και ο σπουδαίος Γάλλος διανοούμενος και φιλόσοφος Εντγκάρ Μορέν: «Πόσες βεβαιότητες έχουν σαρωθεί».
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις, η κρίση της δημοκρατίας, η πόλωση και η παραπληροφόρηση, ο μετασχηματισμός του δυτικού παραδείγματος, η επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης, οι βαθιές μετατοπίσεις που επιφέρει η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνολογίας είναι μόνο μερικά από τα ακανθώδη θέματα που απασχολούν τη δημόσια σφαίρα και αποτελούν πεδίο αναλύσεων της βιβλιοπαραγωγής αυτής της περιόδου.
Οι συγγραφείς αγγίζουν σημαντικά ζητήματα της εποχής, θέτουν ερωτήματα και προβληματισμούς, εκφράζουν ιδέες και συμβάλλουν στον δημόσιο διάλογο.
Οι αναγνώστες έχουν τη δυνατότητα να βρουν στις προθήκες των βιβλιοπωλείων πέντε ενδιαφέροντα συγγράμματα που παράγουν πολιτική σκέψη, στα οποία οι συγγραφείς αγγίζουν σημαντικά ζητήματα της εποχής, θέτουν ερωτήματα και προβληματισμούς, εκφράζουν ιδέες και συμβάλλουν στον δημόσιο διάλογο.
Edgar Morin, «Ας ξυπνήσουμε!»
Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, μτφρ.: Γιώργος Καράμπελας
Πώς να πλεύσουμε σε έναν ωκεανό αβεβαιότητας; Πώς να καταλάβουμε την ιστορία που ζούμε; Πώς να δεχτούμε, τέλος, ότι υποβαθμίζοντας την οικολογία του πλανήτη μας, υποβαθμίζουμε τις ζωές μας και τις κοινωνίες μας; Πώς να συλλάβουμε τον κόσμο μας που μεταλλάσσεται από κρίση σε κρίση; Πώς να αντιληφθούμε την απίστευτη περιπέτεια της ανθρωπότητας; Είναι πηγή θανάτου ή μεταμόρφωσης; Ή και τα δύο μαζί;
Ο Εντγκάρ Μορέν, κορυφαίος φιλόσοφος, διανοούμενος και κοινωνιολόγος, ο οποίος ήδη έχει συμπληρώσει έναν αιώνα ζωής, αναλύει τα γεγονότα που καθόρισαν τη μακραίωνη ιστορία της Γαλλίας και εξηγεί γιατί η αντιδραστική πλευρά της χώρας έχει κυριαρχήσει έναντι της ουμανιστικής. Και στη συνέχεια αναρωτιέται αν όλο αυτό που ζούμε είναι μια γενικευμένη υπνοβασία, μια ανακριβής αντίληψη της πραγματικότητας.
Ο σπουδαίος στοχαστής εξερευνά ουσιαστικά την πολλαπλή φύση της γαλλικής ταυτότητας, επισημαίνοντας γιατί η ουμανιστική Γαλλία βρίσκεται σε κρίση. Και γράφει: «Η κρίση δεν είναι μόνο κρίση των διαλυμένων αριστερών κομμάτων, δεν είναι μόνο η κρίση της δημοκρατίας που σοβεί παντού στον κόσμο, δεν είναι μόνο η κρίση του υπεργρα- φειοκρατικοποιημένου κράτους στο οποίο παρασιτούν διάφορα λόμπι, δεν είναι μόνο η κρίση μιας κοινωνίας καταδυναστευόμενης από την παντοκρατορία του κέρδους, δεν είναι μόνο κρίση πολιτισμού, δεν είναι μόνο κρίση ουμανισμού. Είναι και μια κρίση πιο ριζική, κι επίσης πιο συγκαλυμμένη: μια κρίση της σκέψης».
Στον σύνθετο κόσμο όπου ζούμε η κριτική ανάλυση που επιχειρεί πάντα ο σπουδαίος και παρεμβατικός συγγραφέας αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο αναστοχασμού. Η απάντηση πάντως που δίνει ο ίδιος απέναντι στις μεγάλες κρίσεις που βιώνουμε αλλά και ως προς την αναγκαιότητα αλλαγής πορείας της ανθρωπότητας αποτυπώνεται εύστοχα στον τίτλο: «Ας ξυπνήσουμε!»
Alec Ross, «Η οργισμένη δεκαετία του 2020. Εταιρείες, χώρες, λαοί και η μάχη για το μέλλον μας»
Εκδόσεις Ίκαρος, μτφρ: Νίκος Ρούσσος
O Άλεκ Ρος (Τσάρλεστον Δυτικής Βιρτζίνια, 1971) θεωρείται ένας από τους κορυφαίους ειδικούς σε θέματα καινοτομίας παγκοσμίως. Όταν έφτασε το βιβλίο στα χέρια μου, ξεκίνησα να διαβάζω την εισαγωγή και διαπίστωσα πως δεν μπορούσα να το αφήσω. Θα μπορούσαμε άνετα να το χαρακτηρίσουμε ένα σύγχρονο μανιφέστο για τις παθογένειες του καπιταλιστικού συστήματος αλλά και για τη νέα εποχή που ανατέλλει στην παγκόσμια τάξη πραγμάτων.
Ο γνωστός Αμερικανός συγγραφέας δημιουργεί μια πολυεπίπεδη, καθηλωτική και τεκμηριωμένη μελέτη για τα αδιέξοδα του σύγχρονου κόσμου μας, κάνοντας σαφές ότι το κοινωνικό συμβόλαιο παγκοσμίως μοιάζει να έχει διαρρηχθεί.
Αν και κάθε ένα από τα ζητήματα που εξετάζονται στα επιμέρους κεφάλαια αξίζει ένα βιβλίο από μόνο του, είναι ξεκάθαρο ότι ο βασικός του στόχος είναι όχι μόνο να προβληματίσει τον αναγνώστη αλλά και να τον εισαγάγει με κριτικό τρόπο σε θέματα σχετικά με τη δημοκρατία, τον καπιταλισμό, την εργασία και την παγκοσμιοποίηση, σημειώνοντας ότι ο παγκόσμιος πλούτος πηγαίνει στους δισεκατομμυριούχους και οι απλοί άνθρωποι υποφέρουν.
Αναμφίβολα, όπως τονίζει ο συγγραφέας, θα είναι μια δύσκολη δεκαετία, αλλά υπάρχει ακόμη χρόνος προκειμένου να τη διορθώσουμε. Ίσως ένα από τα καλύτερα βιβλία που κυκλοφορούν τα οποία περιγράφουν όχι μόνο τον κόσμο στον οποίο ζούμε αλλά και τον κόσμο προς τον οποίο οδεύουμε.
Tony Judt, «Ευρώπη: Μια μεγάλη χίμαιρα;»
Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, μτφρ.: Ροζαλί Σινοπούλου, επιμ.: Κώστας Λιβιεράτος
Ο Τόνι Τζαντ ανήκε σε μια αξιοσημείωτη γενιά ιστορικών. Στο αιρετικό δοκίμιο αυτό, το οποίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1996 και επανεκδόθηκε, αναρωτιέται: ποιες είναι οι πραγματικές προοπτικές για μια διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση που δεν θα καταλήξει να παραείναι μεγάλη; Ποια έθνη θα πρέπει να «ανήκουν» στην Ευρώπη, πότε και με ποια κριτήρια; Τι ορίζει την «Ευρώπη» και πώς μπορούμε να σκεφτούμε το μέλλον της;
Ειδικότερα, εμβαθύνει με παθιασμένη επιχειρηματολογία στο ευρωπαϊκό εγχείρημα και τις προοπτικές του για το μέλλον. Βασισμένο σε διαλέξεις που έδωσε στο Johs Hopkins Center στην Μπολόνια τον Μάιο του 1995, πραγματεύεται τα ζητήματα που αντιμετώπιζε η Ευρώπη ενόψει της νέας χιλιετίας.
Διαβάζοντάς το σήμερα, εύκολα ο αναγνώστης θα διακρίνει τις οξυδερκείς και διορατικές παρατηρήσεις του Βρετανού ιστορικού και θα συνειδητοποιήσει ότι πρόκειται για ένα από τα πιο προφητικά κείμενα που γράφτηκαν ποτέ για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Όπως σημείωνε ο ίδιος: «Είμαι ενθουσιωδώς Ευρωπαίος. Κανένας ενήμερος άνθρωπος δεν θα ήθελε σοβαρά να επιστρέψει σ’ αυτό τον φιλοπόλεμο, αμοιβαία ανταγωνιστικό κύκλο καχύποπτων και εσωστρεφών εθνών που αποτελούσε η ευρωπαϊκή ήπειρος στο αρκετά πρόσφατο παρελθόν. Οτιδήποτε μας ωθεί μακριά από εκείνη την Ευρώπη είναι καλό – και όσο μακρύτερα τόσο καλύτερα. Άλλο είναι όμως να θεωρεί κανείς μια έκβαση επιθυμητή και άλλο να υποθέτει ότι είναι εφικτή. Και η θέση μου σε αυτό το δοκίμιο είναι ότι μια αληθινά ενωμένη Ευρώπη είναι τόσο ελάχιστα πιθανή που θα ήταν απερίσκεπτο και αυτοκαταστροφικό να επιμείνει κανείς σ’ αυτήν. Είμαι λοιπόν, καθώς φαίνεται, ένας ευρωπεσιμιστής».
Γιάννης Λούλης, «Η Τοξική Εποχή μας. Ο άνομος κόσμος της Αμερικής, η απόλυτη αυθαιρεσία της Ρωσίας, οι εκτός ελέγχου τοξίνες»
Εκδόσεις Καστανιώτη
Ο σημαντικός πολιτικός αναλυτής και επικοινωνιολόγος Γιάννης Λούλης παραμένει ένας δεινός αναλυτής και κάθε βιβλίο του αποτελεί μια ευκαιρία για μελέτη και περισυλλογή. Στο τελευταίο του βιβλίο ιχνηλατεί τις τοξικότητες της εποχής μας, τα νέα ρήγματα στο διεθνές σκηνικό αλλά και τα πολλαπλά επίπεδα ανομίας που ενδημούν στις καπιταλιστικές δημοκρατίες.
Όπως τονίζει, «η διαδρομή προς την Τοξική Εποχή μας ξεκινά από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Οι δημοκρατίες πολλαπλασιάζονται. Σταδιακά όλα στραβώνουν. Οι τοξίνες έχουν δύο εστίες: η μία αφορά την απόλυτη ανομία της Αμερικής, την καταρράκωση του διεθνούς δικαίου και το ποδοπάτημα των φιλελεύθερων αξιών. Η δεύτερη αφορά την εφαρμογή νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Αυτές προκαλούν κοινωνικά ρήγματα και πολιτική πόλωση. Οι ανισότητες εκτοξεύονται. Στην Αμερική γεννιέται ο τραμπισμός και ο απόλυτος διχασμός».
Ο γνωστός σύμβουλος στρατηγικής προσφέρει μια αναλυτική επισκόπηση των σημαντικών γεγονότων και διερευνά μια διαδρομή δεκαετιών που επηρέασαν καταλυτικά το παγκόσμιο στερέωμα. Υποστηρίζει ότι οι οιωνοί δεν είναι καλοί και ότι οι ικανές ηγεσίες βρίσκονται στα αζήτητα, ενώ δεν παραλείπει να χαρτογραφήσει όλα εκείνα τα σημάδια που μας οδήγησαν στην εποχή Τραμπ.
Και υποστηρίζει: «Από το 2006 οι δημοκρατίες μειώνονται και γίνονται λιγότερο δημοκρατικές. Οι δικτατορίες αυξάνονται και γίνονται ακόμη πιο σκληρές. Ο Ρώσος δικτάτορας εισβάλλει στην Ουκρανία δηλώνοντας πως αυτή δεν υπάρχει ως αυτόνομη χώρα! Η υπέρμετρη επιρροή των οικονομικών ελίτ, η πόλωση, οι ανισότητες τραυματίζουν τις κοινωνίες. Αυτή είναι η Τοξική Εποχή μας».
Timothy Snyder, «Η δική μας ασθένεια. Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας»
Εκδόσεις Στερέωμα, μτφρ.: Γιώργος Μπολιεράκης
Στις 29 Δεκεμβρίου 2019, ο σπουδαίος Αμερικανός ιστορικός Τίμοθι Σνάιντερ αρρώστησε σοβαρά. Ανίκανος να σταθεί όρθιος, σε διανοητική σύγχυση, περίμενε επί ώρες στα επείγοντα περιστατικά προτού διαγνωστεί το πρόβλημά του και μπει εσπευσμένα στο χειρουργείο.
Τις επόμενες ημέρες, καθώς το πρώτο φως της καινούργιας χρονιάς έμπαινε από το παράθυρό του και η ζωή του κρεμόταν από μια κλωστή, άρχισε να σκέφτεται το ιδιαίτερα κρίσιμο και εύθραυστο ζήτημα της υγείας, «που δεν αναγνωρίζεται στην Αμερική ως ανθρώπινο δικαίωμα, αλλά χωρίς την οποία όλα τα δικαιώματα και οι ελευθερίες δεν έχουν νόημα», όπως χαρακτηριστικά γράφει.
Ο διαπρεπής ιστορικός μάς παραδίδει ένα συγκλονιστικό πανδημικό χρονικό, συνδυάζοντας την προσωπική εμπειρία, μερικές από τις πιο σκοτεινές στιγμές της πρόσφατης ιστορίας της χώρας του και τη σε βάθος πολιτικο-ιστορική ανάλυση. Η ιατρική περίθαλψη, οι ανισότητες του συστήματος υγείας αλλά και η οικονομία της αγοράς συνθέτουν τον πυρήνα αυτού του βαθύτατα πολιτικού κειμένου.
Στον επίλογο του βιβλίου o καθηγητής Ιστορίας στην έδρα Richard C. Levin του Πανεπιστημίου Yale και μόνιμος συνεργάτης του Ινστιτούτου Ανθρωπιστικών Σπουδών της Βιέννης καταλήγει: «Έχουμε δικαίωμα στην υγειονομική περίθαλψη. Ακούγεται σαν όνειρο; Αυτό ας είναι το αμερικανικό όνειρο».
