Στο πληθωρικό σύμπαν του σκηνοθέτη Λούκα Γκουαντανίνο, η τέχνη της δημιουργίας δεν εξαντλείται στο σινεμά. Εννέα λεπτά χειροκροτούσε το κοινό στη Sala Grande την τελευταία του ταινία, «Queer», μια μεταφορά της ημι-αυτοβιογραφικής νουβέλας του Γουίλιαμ Μπάροουζ με τον Ντάνιελ Γκρεγκ σε πρωταγωνιστικό ρόλο. Αναρωτιέμαι πόσοι από αυτούς τους ενθουσιώδεις σινεφίλ της Μόστρα γνώριζαν ότι λίγες μέρες νωρίτερα ο Λούκα φόρεσε το άλλο του καπέλο στη Βενετία, αυτό του καλλιτεχνικού διευθυντή του «Homo Faber: The Journey of Life», μιας έκθεσης για το ευρωπαϊκό craftmanship, που σχεδιάστηκε και στήθηκε από εκείνον στο νησάκι San Giorgio Maggiore για λογαριασμό του Ιδρύματος Michelangelo για τη Δημιουργικότητα και τη Δεξιοτεχνία.
Υπάρχει μια σκηνή στην ταινία του «A Bigger Splash» στην οποία σε ένα μικρό σπιτάκι στην Παντελερία μια γυναίκα φτιάχνει με τον παραδοσιακό τρόπο τυρί ρικότα, ενώ γύρω της δυο χαρακτήρες συμφιλιώνονται μετά από μια διαφωνία. Δραματουργικά, η γυναίκα δεν εξυπηρετεί σε κάτι. «Μπήκα να αγοράσω τυρί και την είδα να το παρασκευάζει με έναν τρόπο που ελάχιστα έχει αλλάξει μέσα σε χιλιετίες. Αποφάσισα να τη βάλω στην ταινία. Μου αρέσει να βλέπω κάτι να φτιάχνεται με τα χέρια, συγκινούμαι με τις τεχνικές και ο,τιδήποτε χειροποίητο», εξηγεί ο ίδιος στο κείμενο που τον συστήνει στον κατάλογο της έκθεσης «Homo Faber».
Το κουβάρι της ζωής ξεδιπλώνεται για τον επισκέπτη σαν συρραφή από Wunderkammer που ενώνονται μεταξύ τους με καθρέφτες, πλισαρισμένα υφάσματα στους τοίχους και μια πρόσχαρη φιδίσια πασαρέλα σε βερυκοκί, αχνούς γαλάζιους, ροζ και γκρίζους τόνους, χαραγμένη με τρόπο που σε προτρέπει σε συχνές στάσεις
Το ενδιαφέρον του για τα crafts συμβαδίζει με μια καλλιτεχνική εμμονή να δημιουργεί ατμόσφαιρες στην οθόνη αλλά και σε χώρους που βιώνονται. Πριν από λίγα χρόνια, σύστησε στο Μιλάνο ένα γραφείο εσωτερικής διακόσμησης, το Studio Luca Guadagnino, που ήδη έχει βραβευθεί για το έργο του σε σπίτια, μπουτίκ και ξενοδοχεία, με πιο πρόσφατο το Palazzo Talia στη Ρώμη. Φάνηκε έτσι απόλυτα οργανική η ανάθεση σε εκείνον της τρίτης έκδοσης του «Homo Faber» (απόδοση από τα λατινικά: «Άνθρωπος ο Κατασκευαστής/ Δημιουργός»), μιας γιορτής που οργανώνεται κάθε δυο χρόνια από το Ίδρυμα Michelangelo, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό με έδρα τη Γενεύη που οραματίστηκαν ένας Ιταλός συγγραφέας, ο Φράνκο Κολόνι, κι ένας μεγιστάνας της πολυτέλειας, ο Γιόχαν Ρούπερτ, πρόεδρος του ομίλου Richemont, στον οποίο ανήκουν οι επωνυμίες Cartier, Van Cleef & Arpels και Alaia.
«Το φανταστήκαμε σαν μια ολιστική εμπειρία, μια αφήγηση», δήλωσε ο Γκουαντανίνο, με τον πληθυντικό να αναφέρεται στον συνεργάτη του στο design studio, Μιλανέζο αρχιτέκτονα Νικολό Ροσμαρίνι, που επέβλεψε ως art director την υλοποίηση αυτού του εγχειρήματος. Μια φίλη που βρέθηκε την περασμένη Κυριακή στη Βενετία σχεδόν δεν έβρισκε τις λέξεις να μου περιγράψει την εμπειρία. Θα τη βοηθούσε το σχόλιο του Λούκα ότι αυτή η έκθεση σχεδιάστηκε σαν ένα αρχιτεκτονικό παγωτό. «Ο κόσμος καταφθάνει κάθιδρος από τη Βενετία. Θέλαμε να ανακουφίζεται στη θέα του (ροζ) εκδοτηρίου, να παίρνει μια βαθιά ανάσα και να λέει αυτή είναι η ζωή».
Το φαντασιακό ταξίδι του «Homo Faber 2024» που οι δυο άντρες δημιούργησαν στο νησί, μέσα και γύρω από καλοφροντισμένους κήπους και διάσπαρτα οικήματα, με κύριο venue της έκθεσης το Ίδρυμα Giorgio Cine, ένα μοναστήρι του 16ου αιώνα σχεδιασμένο από τον περίφημο αναγεννησιακό αρχιτέκτονα Αντρέα Παλάντιο, εξελίσσεται σε 10 ενότητες, σε 10 αντίστοιχους χώρους με 800 αντικείμενα από 400 κορυφαίους τεχνίτες από 70 χώρες. Κάθε ενότητα αντιστοιχεί σε πτυχές της ανθρώπινης εμπειρίας: Γέννηση, Παιδική Ηλικία, Αγάπη (φλερτ και ένωση), Διαδρομές, Φύση, Παράδοση, Γιορτή, Όνειρα, Διάλογοι, Μετά Θάνατον Ζωή.
Το κουβάρι της ζωής ξεδιπλώνεται για τον επισκέπτη σαν συρραφή από Wunderkammer που ενώνονται μεταξύ τους με καθρέφτες, πλισαρισμένα υφάσματα στους τοίχους και μια πρόσχαρη φιδίσια πασαρέλα σε βερυκοκί, αχνούς γαλάζιους, ροζ και γκρίζους τόνους, χαραγμένη με τρόπο που σε προτρέπει σε συχνές στάσεις – για να θαυμάσεις, ας πούμε, 12μετρα κυπαρίσσια από πεπιεσμένο χαρτί ή να πάρεις ένα δροσιστικό στην αίθουσα τσαγιού με την αρτ ντεκό διακόσμηση ή, απλώς, να εκτιμήσεις το δώρο της ομορφιάς που σου προσφέρεται στο μαγικό νησί του Λούκα.
«Επιδιώκουμε μαγεία, χάρη και διαχρονικότητα σε ό,τι κάνουμε», συνοψίζει ο Λούκα σε συνέντευξη που παραχώρησε στον συγγραφέα και ιστορικό Νικ Φουλκς.
«Είστε παραγωγός και σκηνοθέτης ταινιών, σχεδιάζετε interiors και τώρα επιμελείστε εκθέσεις! Πώς ακροβατείτε ανάμεσα σε τόσες δραστηριότητες;», τον ρώτησε η Ντάνα Τόμας, μια άλλη εξαιρετική συνομιλήτρια από τους «New York Times», δημοσιογράφος μόδας και πολιτισμού. «Είμαι ένας homo faber, έχω οριζόντιο και κάθετο χρόνο, ενώ μιλάμε, κάτι άλλο απασχολεί ταυτόχρονα το μυαλό μου, χωρίς, ελπίζω, να φαίνεται. Και έχω καταπληκτικούς συνεργάτες, όπως ο Νικολό και ο Νάιτζελ Πίκι που σχεδίασε το λογότυπο της έκθεσης και ο σπουδαίος Ιταλός σχεδιαστής τοπίου Αντόνιο Περάτσι, που έφερε αγάπη σ’ αυτούς τους κήπους. Μοιράζεσαι ιδέες και ευθύνες, συγκρούεσαι και συζητάς, βελτιώνεις τις ιδέες σου… η συζήτηση με τους ανθρώπους δεν με κουράζει ποτέ».
Συχνά σε δηλώσεις του ο Γκουαντανίνο αναφέρεται στο όραμά του να δημιουργεί για τους πολλούς. Η ιδέα της δημοκρατίας στην τέχνη τον εξιτάρει όσο και η πρόσβαση περισσότερων ανθρώπων στο design και την τεχνική αρτιότητα. Σε μια από τις αίθουσες του μοναστηριού, τη Λευκή Σάλα, όπου βρίσκεται η ενότητα «Αγάπη», μια πυκνή παράταξη από πανομοιότυπες βιτρίνες φιλοξενεί συνθέσεις από χάρτινα λουλούδια ή κερί, που ανταγωνίζονται σε μαεστρία κατασκευής και ομορφιά τα πολύτιμα κοσμήματα τα οποία «διακοσμούν». Το θαύμα της δεξιότητας δεν μετριάζεται από την ταπεινότητα των υλικών.
Στην αίθουσα των Ονείρων, στη θέση μιας παλιάς πισίνας, κούκλες ντυμένες με το ίδιο couture φόρεμα του Azzedine Alaia σε 30 διαφορετικές αποχρώσεις ξεπηδούν από έναν μαύρο υδάτινο ωκεανό, κάτω από τα βλέμματα δυο σειρών από τελετουργικές μάσκες. «Είμαι ένας παλιομοδίτης φροϊδικός, πιστεύω ότι στα όνειρα μάς μιλά το υποσυνείδητο κι ότι όλα τους είναι ερωτικά. Μ’ αρέσουν επίσης τα όνειρα που ξεκινούν ρευστά και γίνονται θαμπά».
Σε έναν άλλο χώρο, αντί για ξύλινη επένδυση οι τοίχοι καλύπτονται από ασπρόμαυρες φωτογραφίες που αφηγούνται την αναστήλωση του Ιδρύματος Giorgio Cini τη δεκαετία του ’50. Στις δυο προηγούμενες εκθέσεις του «Homo Faber», οι εικόνες αυτές παρέμειναν αθέατες. «Αντί να τις κρύψουμε, τις φρεσκάραμε και τις αποκαλύψαμε. Το σκηνικό που προέκυψε μάς έδωσε την ιδέα να μετατρέψουμε αυτό το δωμάτιο σε μια μικρή αίθουσα προβολής, όπου “τρέχουν” βίντεο με artisans από όλον τον κόσμο ενώ δουλεύουν», εξηγεί. «Κάπως έτσι καθρεφτίστηκε στο στήσιμο η τέχνη της αναπαλαίωσης του ιδρύματος και φάνηκε, ελπίζουμε, το πώς η μετάδοση της γνώσης κρατά τα πράγματα ζωντανά».
Στην έκθεση «Homo Faber», καθετί είναι πανέμορφο, καλοσχεδιασμένο ως την παραμικρή λεπτομέρεια, ένας αληθινός άθλος του δημιουργείν. «Μα όλα αυτά για έναν μόνο μήνα;», αναρωτιούνται όλοι εύλογα.
«Δεν είναι φοβερό (ότι διαρκεί)… μόνο έναν μήνα;», σχολίασε ο Λούκα, παραθέτοντας μια σκηνή από τον «Μικρό Βούδα» του Μπερτολούτσι. «Το έργο αρχίζει με ένα κοντινό στα χέρια κάποιου που στοιβάζει κόκκους άμμου. Στην πορεία, ο θεατής αντιλαμβάνεται ότι αυτά είναι τα χέρια ενός Θιβετιανού μοναχού που δημιουργεί ένα μάνταλα, ένα υπέροχο εφήμερο κέντημα από άμμο και χρώματα. Κλείνοντας η ταινία, όποιος έχει την υπομονή να δει και τους τίτλους τέλους, θα δει τα χέρια του ίδιου μοναχού να καταστρέφουν το εύθραυστο έργο του».
Ο Γκουαντανίνο βρίσκει καθησυχαστική την παροδικότητα, την ιδέα ότι όλα μπορούν να ξεκινήσουν από την αρχή, χωρίς καμιά προσκόλληση στο παρελθόν, με την εμπειρία να διαρκεί μέσα σου. «Είναι το αντίθετο του φασισμού», πιστεύει. «Το προσωρινό είναι πιο ποιητικό».
«Homo Faber 2024, The Journey of Life», έως τις 30 Σεπτεμβρίου
Βενετία, Fondazione Giorgio Cini
