Ιδρυτική δήλωση ως νέο πολιτικό κόμμα -αντί για συνασπισμός κομμάτων- υπέβαλε στην εισαγγελία του Αρείου Πάγου ο ΣΥΡΙΖΑ.
Σύμφωνα με την ιδρυτική δήλωση, το νέο κόμμα φέρει το όνομα «ΣΥΡΙΖΑ Ενωτικό Κοινωνικό Μέτωπο» με το ίδιο έμβλημα και προβλέπεται ότι διοικείται και εκπροσωπείται από 19μελή διοικούσα επιτροπή που αποτελείται από τους: Αλέξιο Τσίπρα, πρόεδρο του κόμματος και της διοικούσας επιτροπής και τους Εμμανουήλ Γλέζο, Κωνσταντίνο Αθανασίου, Νικόλα Μανιό, Γεώργιο Νικολακάκη, Αντώνιο Νταβανέλλο, Αναστασία Χριστοδουλοπούλου, Γεράσιμο Σπαθή, Νικόλαο Μπουζάνη, Ιωάννη Θεωνά, Παναγιώτη Λάμπρου, Γεώργιο Σαπουνά, Ευγένιο Αγγελόπουλο, Κωνσταντίνο Πουλάκη, Αλέξανδρο Καλίδη, Σοφία Σακοράφα, Ευσταθία Κωτσάκη, Σπυρίδωνα Κότσια και Δημήτριο Βίτσα.
Ο ΣΥΡΙΖΑ εμφανίστηκε επίσημα στις εθνικές εκλογές του 2004, όμως οι διαδικασίες που οδήγησαν στη συγκρότησή του εντοπίζονται στη δημιουργία του Χώρου Διαλόγου για την Ενότητα και Κοινή Δράση της Αριστεράς ήδη από το 2001.
Σε αυτόν συμμετείχαν διάφοροι αριστεροί πολιτικοί φορείς, ενίοτε διαφορετικών ιστορικών ή ιδεολογικών καταβολών, με κοινή όμως δράση στα κομβικά ζητήματα που είχαν απασχολήσει την ελληνική κοινωνία κατά τα τέλη της δεκαετίας του '90.
Οι δυνάμεις του Χώρου Διαλόγου έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στις κινητοποιήσεις ενάντια στην επιχειρούμενη από το ΠΑΣΟΚ «μεταρρύθμιση Γιαννίτση» στο ασφαλιστικό σύστημα, καθώς και στη λειτουργία του Ελληνικού Κοινωνικού Φόρουμ, ως φορέα διασύνδεσης των ελληνικών κινημάτων με το παγκόσμιο αντι-νεοφιλελεύθερο κίνημα.
Στην πορεία προς τις βουλευτικές εκλογές του 2004 οι περισσότεροι από τους πολιτικούς φορείς του Χώρου Διαλόγου (ΣΥΝ, ΑΚΟΑ,η ΚΕΔΑ, ΔΕΑ, ΚΟΕ, Ενεργοί Πολίτες και ανένταχτες προσωπικότητες) αναζήτησαν τις δυνατότητες συμμετοχής σε κοινό ψηφοδέλτιο - μία κίνηση που αυτοαποκλήθηκε Πρωτοβουλία για τη Συσπείρωση. Αποτέλεσμα ήταν η συγκρότηση του Συνασπισμού της Ριζοσπαστικής Αριστεράς τον Ιανουάριο του 2004, στον οποίο συμμετείχαν όλοι οι παραπάνω εκτός της ΚΟΕ η οποία όμως δήλωσε ότι τον υποστηρίζει.
