Η Σίκινος είναι ένας υπέροχος, αυθεντικός και αμόλυντος τόπος, όπου κυριαρχεί η ηρεμία και κάποιος μπορεί κάλλιστα να απομονωθεί ή να ικανοποιήσει την όρεξή του για εξερεύνηση. Ο καλύτερος τρόπος για να το κάνει αυτό είναι περπατώντας. Μάλιστα, το νησί διαθέτει ένα καλοδιατηρημένο δίκτυο μονοπατιών, ενώ μία από τις πιο εντυπωσιακές διαδρομές είναι εκείνη που ξεκινά από το Κάστρο, περνάει από την Επισκοπή και την παραλία του Αγίου Παντελεήμονα και καταλήγει στο γραφικό λιμάνι της Αλοπρόνοιας.
Στον δρόμο θα συναντήσετε γαϊδουράκια και άλογα που κάνουν τις αγροτικές εργασίες και σπίτια που κατοικούνταν από τους εξόριστους της δικτατορίας Μεταξά. Προχωρώντας θα δείτε να ξεπροβάλλει σταδιακά μπροστά σας ο επιβλητικός ναός της Επισκοπής. Απέχει περίπου μιάμιση ώρα με τα πόδια από τη Χώρα της Σικίνου. Αυτό το εντυπωσιακό αρχαίο μαυσωλείο της Σικίνου συντηρήθηκε και αποκαταστάθηκε με υποδειγματικό τρόπο, γι’ αυτό τιμήθηκε με το Βραβείο Ευρωπαϊκής Πολιτισμικής Κληρονομιάς/Βραβείο Europa Nostra 2022. H σημαντική διεθνής βράβευση οφείλεται στη μεθοδική έρευνα και στη σχολαστική συντήρηση του μνημείου αλλά και στη μοναδικότητα και στην αξία του ως πολιτισμικού τοπόσημου.
Ο ναός βρίσκεται στο νότιο τμήμα της κεντρικής ράχης της Σικίνου και περιβάλλεται από καλλιέργειες σε πεζούλες. Το μνημείο της Επισκοπής Σικίνου είναι ένα μαυσωλείο των ρωμαϊκών χρόνων που ανοικοδομήθηκε τον 3ο αιώνα μ.Χ. και διατηρήθηκε μέχρι σήμερα σχεδόν ακέραιο λόγω της μετατροπής του σε βυζαντινό ναό. Διαχρονικά, δε, αποτελεί τοπόσημο του νησιού. Στο αρχαίο οικοδόμημα έγιναν διαδοχικές επεμβάσεις κατά τον Μεσαίωνα και τα νεότερα χρόνια, προσφέροντας ένα μοναδικό παλίμψηστο. Αρχικά, ήταν κατασκευασμένο προς τιμή του Πυθίου Απόλλωνα, αργότερα έγινε ρωμαϊκό μαυσωλείο και τελικά μετατράπηκε σε χριστιανικό ναό αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου.
Αναμφίβολα, όποιος έχει βρεθεί στο συγκεκριμένο σημείο της Σικίνου γνωρίζει καλά ότι πρέπει να σταθεί και να το περιεργαστεί. Θα αντιληφθεί αμέσως ότι εκπέμπει μια ξεχωριστή ενέργεια, ενώνει το αρχαίο με το νέο, δίνοντάς του τη δυνατότητα να ακουμπήσει τα χνάρια της Ιστορίας.
Από το 2016, αρχαιολόγοι, συντηρητές και εργάτες δούλευαν πυρετωδώς υπό την καθοδήγηση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, η οποία αποφάσισε την αποκατάσταση και την επαναλειτουργία του για το κοινό. Τη μελέτη αποκατάστασής του ανέλαβε το επιστημονικό προσωπικό της εφορείας. Το εγχείρημα υποστηρίχθηκε από την Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού. Τη χρηματοδότηση της στατικής και γεωτεχνικής μελέτης ανέλαβε το Ίδρυμα Μαρτίνου, ενώ το συνολικό έργο χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου. Το εντυπωσιακό αρχαίο μαυσωλείο υπήρξε.
Η αρχαιολογική έρευνα που πραγματοποιήθηκε κατά την αναστήλωση του μνημείου εμπλούτισε τις γνώσεις μας για τα ταφικά μνημεία της ρωμαϊκής περιόδου στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς και για τη βυζαντινή ναοδομία στις Κυκλάδες. Κατά τις εργασίες αποκατάστασης της Επισκοπής αποκαλύφθηκαν πολύτιμα τεκμήρια του παρελθόντος, όπως επιγραφές και σπαράγματα ρωμαϊκών και βυζαντινών τοιχογραφιών, για τη διατήρηση των οποίων εγκαταστάθηκε σύστημα παρακολούθησης μικροκλίματος. Το σημαντικότερο εύρημα ήταν ο ερμητικά σφραγισμένος και ασύλητος τάφος μιας γυναίκας της ανώτερης τάξης που ονομαζόταν Νεικώ.
Η κοινότητα της Σικίνου βοήθησε καταλυτικά στην αναστήλωση του μνημείου. Με το μνημείο κλειστό για το κοινό επί μισό αιώνα, η τοπική κοινωνία προσδοκά να αποκαταστήσει τον ζωτικό δεσμό της με αυτό, αρχικά με τον ετήσιο εορτασμό του Δεκαπενταύγουστου και στη συνέχεια εγκαινιάζοντας πολιτιστικές δραστηριότητες σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.
Κατά τις εργασίες αποκατάστασης επιδιώχθηκε η κατά το δυνατόν επανάχρηση αυθεντικών αρχιτεκτονικών μελών και ενσωματώθηκαν σε αυτό λίθοι που περισυλλέχθηκαν από τον περιβάλλοντα χώρο. «Ο συνδυασμός αρχιτεκτονικών στοιχείων ενός μαυσωλείου της ρωμαϊκής εποχής με αυτά ενός βυζαντινού ναού δημιουργεί ένα μοναδικό μνημείο που είναι απλώς καθηλωτικό», τόνισε η Κριτική Επιτροπή Απονομής του Βραβείου.
«Η αναστήλωση της ετοιμόρροπης Επισκοπής Σικίνου υπήρξε ίσως το απαιτητικότερο έργο με το οποίο έχω καταπιαστεί. Η δυσκολία τού να εργαστείς σε ένα μικρό και δυστυχώς απομονωμένο νησί και οι σύνθετες απαιτήσεις του μνημείου είχαν κρατήσει το μνημείο κλειστό επί μισό αιώνα. Το έργο δεν θα είχε γίνει ποτέ αν η ομάδα που εργάστηκε γι’ αυτό δεν είχε την ποιότητα αλλά και την αφοσίωση που απαιτούνταν για να αντιμετωπιστούν σύνθετα προβλήματα υπό ακραίες συνθήκες. Η βράβευση του έργου από τη Europa Nostra ήταν η ηθική ανταμοιβή όσων δώσαμε ένα κομμάτι της ζωής μας στην αγαπημένη μας Επισκοπή Σικίνου», δήλωσε ο προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων Δημήτρης Αθανασούλης.
Αναμφίβολα, όποιος έχει βρεθεί στο συγκεκριμένο σημείο της Σικίνου γνωρίζει καλά ότι πρέπει να σταθεί και να το περιεργαστεί. Θα αντιληφθεί αμέσως ότι εκπέμπει μια ξεχωριστή ενέργεια, ενώνει το αρχαίο με το νέο, δίνοντάς του τη δυνατότητα να ακουμπήσει τα χνάρια της Ιστορίας.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
