Απρίλης 1986. Στους μεγαλύτερους έμεινε η ανησυχία εκείνων των ημερών μπροστά σε έναν άγνωστο και αόρατο κίνδυνο, η βροχή που διάλεξε να πέσει στην Ελλάδα εκείνες τις ημέρες που το ραδιενεργό νέφος βρέθηκε πάνω από τη χώρα μας, ο πανικός στα ράφια με τις κονσέρβες και τα γάλατα εβαπορέ στα πολυκαταστήματα τροφίμων, κάποια σκάνδαλα με την εισαγωγή σιτηρών από την επιμολυσμένη περιοχή, η σαρκοφάγος που κάλυψε το κουφάρι του πυρηνικού αντιδραστήρα και τα μπεκερέλ. Πάντα, μετά από κάθε μεγάλη καταστροφή, εμπλουτίζουμε το λεξιλόγιό μας. Αυτό που δεν πολυσυζητάμε είναι ότι περίπου 350.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να μετακινηθούν, να μεταναστεύσουν από τις περιοχές που δέχθηκαν τις μεγαλύτερες ποσότητες ραδιενέργειας. Τελικά, αποδείχθηκε ότι τα αποτελέσματα της έκρηξης στο Τσερνόμπιλ αφορούν ένα σημαντικό μέρος του πλανήτη, χωρίς ακόμα να έχει ολοκληρωθεί η καταγραφή τους.
Για τους νεότερους, τα περισσότερα από τα παραπάνω είναι θολά και γκρίζα. Δεν είναι λίγοι μάλιστα αυτοί που πιστεύουν ότι η επανάληψη ενός παρόμοιου ατυχήματος στις μέρες μας είναι μάλλον αδύνατη, μιας και η τεχνολογία έχει πραγματοποιήσει προόδους. Μέχρι που ήρθε, το 2011, η Φουκουσίμα. Τα ραδιενεργά νερά που ψύχουν το καύσιμο του πυρηνικού αντιδραστήρα εξακολουθούν να χύνονται στον Ειρηνικό Ωκεανό και να ανιχνεύονται στις δυτικές ακτές των ΗΠΑ, ενώ η περιοχή γύρω από τον πυρηνικό σταθμό παραμένει αποκλεισμένη για τους κατοίκους.
Η πυρηνική βιομηχανία, αν και παράγει μόλις το 2% της πρωτογενούς ενέργειας του πλανήτη, έχει καταφέρει να είναι μια παγκόσμια απειλή, έχει καταφέρει ήδη να υποθηκεύσει το μέλλον χιλιάδων παιδιών.
Τέσσερις δεκαετίες μετά το τραγικό ατύχημα στο Τσερνόμπιλ, η πυρηνική βιομηχανία πνέει τα λοίσθια και αρπάζει κάθε ευκαιρία για να κρατηθεί στη ζωή. Ανακαινίζει λοιπόν την πρόσοψή της και –με αφορμή την κλιματική κρίση– επανέρχεται. Μας χαμογελάει και μας υπόσχεται ασφάλεια και καθαρό περιβάλλον. Δεν μας μιλάει για τα εκατοντάδες μικρά ή μεγαλύτερα πυρηνικά ατυχήματα. Δεν μας μιλάει για τα εκατοντάδες δισ. δολαρίων και ευρώ ετήσιων κρατικών επιδοτήσεων. Δεν μας μιλάει για τις χωματερές ραδιενεργών αποβλήτων.
Η πυρηνική βιομηχανία παρουσιάζεται γεμάτη υποσχέσεις για ένα καλύτερο αύριο. Φτιασιδώνεται και αυτοπαρουσιάζεται ως απαραίτητη επικουρική λύση στην κλιματική αλλαγή και εμφανίζει το νέο πουλέν της, τους «μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες», με το επιχείρημα ότι αυτοί αποτελούν μια φθηνή και ασφαλή λύση. Δεν μας λέει όμως ότι σήμερα βρίσκονται σε κανονική λειτουργία μόλις τρεις τέτοιοι αντιδραστήρες (ένας στην Κίνα, ένας διπλός στη Ρωσία) και ότι ανάγοντας κόστος και απόβλητα ανά παραγόμενη kWh (κιλοβατώρα) αποδεικνύονται πιο προβληματικοί από τους μεγάλους πυρηνικούς σταθμούς.
Τέλος, η πυρηνική βιομηχανία δεν μας μιλάει για τις καταραμένες γωνιές του πλανήτη. Για το Τσερνόμπιλ, το Μάγιακ, το Τομσκ, το Σεμιπαλαντίσκ. Δεν μας μιλάει για την Άννια, τη Νάστια και τα χιλιάδες παιδιά που γεννήθηκαν καταδικασμένα επειδή άλλοι επέλεξαν τη γενέτειρά τους ως παγκόσμια χωματερή ραδιενεργών αποβλήτων ή ως χώρο κατασκευής πυρηνικών σταθμών.
Η πυρηνική βιομηχανία, αν και παράγει μόλις το 2% της πρωτογενούς ενέργειας του πλανήτη, έχει καταφέρει να είναι μια παγκόσμια απειλή. Έχει καταφέρει ήδη να υποθηκεύσει το μέλλον χιλιάδων παιδιών που γεννήθηκαν και άλλων που θα γεννηθούν με καρκίνο του θυρεοειδούς, καρκίνο του εγκεφάλου, εξασθενημένο ανοσοποιητικό, με νοητικά θέματα. Η καταγραφή των επιπτώσεων στην Ελλάδα (με κλινικά δεδομένα) μέσα από την εξαιρετική δουλειά του καθηγητή Πυρηνικής Φυσικής δρος Θανάση Γεράνιου δείχνει ότι καμιά σπηλιά δεν είναι αρκετά βαθιά για να ξεφύγει κάποιος από τη ραδιενέργεια.
Και έρχεται ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ρωσική εισβολή και ο βομβαρδισμός του ενισχυμένου καλύμματος της σαρκοφάγου του κατεστραμμένου –αλλά ακόμα ραδιενεργού– σταθμού του Τσερνόμπιλ. Έρχεται να μας θυμίσει ότι υπάρχουν ακόμα πυρηνικοί σταθμοί, ότι ο σκελετός του Τσερνόμπιλ είναι ακόμα εκεί, κλεισμένος σε διπλή τσιμεντένια σαρκοφάγο αλλά ακόμα επικίνδυνος. Έρχεται επίσης, με δεδομένη τη μεγάλη ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο και πετρέλαιο, να μας ωθήσει σε ανεύρεση εναλλακτικών πηγών ενέργειας.
Κι όμως, σε μυαλά με μνήμη χρυσόψαρου εμφανίζεται και πάλι η πυρηνική ενέργεια ως λύση στο σημερινό πρόβλημα της ενεργειακής ανεξαρτησίας και αυτάρκειας. Στη χώρα μας, ο πρωθυπουργός ανακοινώνει τη δημιουργία επιτροπής που θα διερευνήσει τις δυνατότητες εφαρμογής της πυρηνικής τεχνολογίας στην Ελλάδα, συνδέοντάς τη με την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Ναι, είναι ο πρωθυπουργός της ίδιας κυβέρνησης που παραχωρεί οικόπεδα σε εταιρείες για εξορύξεις αλλά και για την κατασκευή νέων υποδομών μεταφοράς υγροποιημένου αερίου! Ναι, ο πρωθυπουργός της ίδιας χώρας που καλείται να αντιμετωπίσει την καταστροφή από έκρηξη ενός εργοστασίου μπισκότων, βλέπει θετικά τη λειτουργία πυρηνικού σταθμού. Ναι, στην ίδια χώρα. Σκέφτομαι την ιδέα της μεταφοράς πυρηνικών αποβλήτων με τρένο και ανατριχιάζω.
Κάποιοι κάνουν ένα ακόμα βήμα: συζητούν την κατασκευή πυρηνικού σταθμού στη Βουλγαρία για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με τελικό παραλήπτη την Ελλάδα. Και καμώνονται ότι είναι κάτι έξυπνο (και ασφαλές και φθηνό, φαντάζομαι). Είναι όμως κάτι που εγγυάται τη συνέχιση της εξάρτησής της από την πυρηνική ενέργεια που παράγεται στη Βουλγαρία και προφανώς μειώνει στο ελάχιστο τα όποια επιχειρήματα εναντίον της κατασκευής πυρηνικού σταθμού στο Ακουγιού στην Τουρκία.
Ας αφιερώσουμε, λοιπόν, τη σημερινή ημέρα (και όλες τις επόμενες) στο να θυμηθούμε το απαράδεκτο, απάνθρωπο και επικίνδυνο πρόσωπο που κρύβεται πίσω από τα χαμόγελα της πυρηνικής βιομηχανίας. Να συνειδητοποιήσουμε ότι το θέμα μας αφορά. Όχι επειδή είμαστε νοσταλγοί του παρελθόντος, αλλά επειδή οραματιζόμαστε και αγωνιζόμαστε κάθε μέρα για ένα μέλλον πράσινο και ειρηνικό για όλες και όλους.
ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΑΥΤΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΣΤΙΣ 27.4.2026
