WEEKEND

Ξεχασμένα Πρωτοσέλιδα: Ο Γιάννης Ράγκος μιλά για το βιβλίο του γύρω από ιστορικά ρεπορτάζ που κατάπιε ο χρόνος

Ξεχασμένα Πρωτοσέλιδα: Ο Γιάννης Ράγκος μιλά για το βιβλίο του γύρω από ιστορικά ρεπορτάζ που κατάπιε ο χρόνος Facebook Twitter
0

Το είδα σε κάποια βιτρίνα και μου κέντρισε αμέσως το ενδιαφέρον τόσο με το «εφημεριδίστικο» εξώφυλλο όσο και με το χορταστικό του περιεχόμενο. Τριάντα πρωτοσέλιδα ρεπορτάζ μεγάλου ιστορικού ενδιαφέροντος από αδιευκρίνιστα, στην πλειοψηφία τους, γεγονότα και περιστατικά που απασχόλησαν έντονα την κοινή γνώμη της εποχής τους, τα περισσότερα ωστόσο στην πορεία «ξεχάστηκαν». Ανάμεσά τους ο λόρδος Έλγιν και το ναυάγιο του πλοίου Μέντορας που μετέφερε τα κλεμμένα της Ακρόπολης (1802-5), τα αδέρφια Χριστοφιλέα που ονομάστηκαν οι Έλληνες Μπόνι και Κλάιντ (1929), οι μονομαχίες τιμής (1895-1914), το ερωτικό/κατασκοπευτικό θρίλερ της Κατοχής «υπόθεση Δωροθέα Ντε Ροπ», το πολύνεκρο – φονικότερο του Τιτανικού - ναυάγιο του γεμάτου Ιταλούς αιχμαλώτους ατμόπλοιου Όρια ανοικτά του Σουνίου (1943), η μυθιστορηματική απόδραση 27 πολιτικών κρατουμένων από τις φυλακές Βούρλων το 1955, το λεγόμενο Πραξικόπημα της Πιτζάμας (1975), η ανταρσία του αντιτορπιλικού Βέλος (1973), το αλήστου μνήμης νερό του Καματερού (1976)... Αναζήτησα τον συγγραφέα του Γιάννη Ράγκο, συνάδελφο που έχει διακριθεί επί σειρά ετών στο ερευνητικό ρεπορτάζ και όχι μόνο, όντας επίσης συγγραφέας αστυνομικών διηγημάτων. Όπως λέει χαρακτηριστικά, βιοπορίζεται χάρη στο έγκλημα, την ιστορία και τα ταξίδια! Συζητήσαμε για τις ιδιαιτερότητες και τη σημασία του ερευνητικού και του ιστορικού ρεπορτάζ, τη σχέση ιστορίας και δημοσιογραφίας, τις λογοτεχνικές του επιδόσεις αλλά και το «ταλέντο» να καταφέρνει κανείς να είναι δημιουργικός και πολυάσχολος δίχως να εξαντλείται ή να πελαγώνει.


— Πώς και γιατί τα Ξεχασμένα Πρωτοσέλιδα;

Πρόκειται βασικά για παλιότερες δικές μου δημοσιογραφικές έρευνες που είχαν δημοσιευτεί στο περιοδικό Ιστορία Εικονογραφημένη, ξαναδουλεμένες, επικαιροποιημένες κι εμπλουτισμένες βέβαια με νέα στοιχεία που προέκυψαν στην πορεία. Ανέκαθεν μου άρεσε η ιστορική δημοσιογραφία, ένα είδος πολύ δημοφιλές στο εξωτερικό, αλλά παραμελημένο επί δεκαετίες στην Ελλάδα – δεν αναφέρομαι σε ιστορικές ανασκοπήσεις ή εγκυκλοπαιδικού ενδιαφέροντος άρθρα που βρίσκει κανείς στον Τύπο ή το Διαδίκτυο. Υπήρξαν παλιότερα κι εδώ καλοί συνάδελφοι που το υπηρέτησαν (Γιώργος Καράγιωργας, Σπύρος Λιναρδάτος, Γιάννης Κάτρης, Βασίλης Μαθιόπουλος, Γιώργος Γάτος), όμως τα τελευταία χρόνια αναζωπυρώνεται το σχετικό ενδιαφέρον. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα υπήρξε π.χ. ο Ιός της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας - αντίστοιχη δουλειά κάνουν σήμερα ο Τάσος Κωστόπουλος στην Εφημερίδα των Συντακτών (Το Φάντασμα της Ιστορίας), αλλά κι ο Γιώργος Πετρόπουλος στον Ριζοσπάστη. Όμως, κακά τα ψέματα, τέτοια ρεπορτάζ δεν γίνονται στο πόδι και με το... πιστόλι στον κρόταφο, απαιτούν αφοσίωση, κόπο και χρόνο. Σε Αμερική και Ευρώπη, τέτοια θέματα τα αναθέτουν σε κάποιον έμπειρο ρεπόρτερ ή δημοσιογραφική ομάδα κατ' αποκλειστικότητα, παρέχοντάς τους όλα τα απαραίτητα εφόδια, αλλά κι ένα εύλογο χρονικό περιθώριο να επικεντρωθούν στο θέμα τους, να αναζητήσουν πηγές, να βρουν μαρτυρίες, να διασταυρώσουν στοιχεία... Εδώ στην Ελλάδα, πόσοι εκδότες ή καναλάρχες το κάνουν αυτό;

Εκείνα που δεν έχω κι ελπίζω να μην αποκτήσω ποτέ είναι πόζα, ύφος και μεγάλη ιδέα για τον εαυτό μου – ο καλύτερος κι εγκυρότερος διαφημιστής του καθενός μας είναι η δουλειά του

— Ποια ήταν τα κριτήρια της επιλογής σου;

Αφενός εστίασα σε γεγονότα που παρότι εντυπωσίασαν και συζητήθηκαν πολύ στην εποχή τους είναι σήμερα μάλλον άγνωστα στο ευρύ κοινό, αφετέρου επέλεξα εκείνα για τα οποία υπήρχαν σημαντικά νέα στοιχεία που θα τα εμπλούτιζαν. Συνήθιζα κιόλας από μόνος μου να παρακολουθώ τα θέματά μου κι αφότου δημοσιεύονταν, κρατώντας σημειώσεις για μελλοντική χρήση. Το πλεονέκτημα, ξέρεις, του ιστορικού ρεπορτάζ είναι ότι χάρη στη χρονική απόσταση και την αποσύνδεση από τις ανάγκες της επικαιρότητας αποκτάς πρόσβαση σε στοιχεία, ντοκουμέντα κ.λπ. δημοσιεύματα που δεν ήταν διαθέσιμα πριν και μπορείς να τα μελετήσεις με μεγαλύτερη άνεση χρόνου. Το σύνηθες μειονέκτημα, πάλι, είναι η απουσία αυτοπτών μαρτύρων και λοιπών εμπλεκομένων! Εξίσου σημαντικές είναι οι πληροφορίες που «πλαγίως» λαμβάνει κανείς μέσω τέτοιων ρεπορτάζ για το γενικότερο πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό κλίμα της εποχής όπου αναφέρονται, με έναν τρόπο διαφορετικό από το να έκανε ένα απλό ιστορικό ανάγνωσμα.


— Αλλά πόσο «ιστορικός» μπορεί να γίνει ο δημοσιογράφος;

Οι ρόλοι είναι διακριτοί. Η επιστημονική κατάρτιση και μεθοδολογία είναι βεβαίως ίδιον του ιστορικού που είναι ο καταρχήν «ειδικός». Ο δημοσιογράφος, πάλι, μπορεί χάρη στο αισθητήριό του να φωτίσει πιο σφαιρικά ένα θέμα, να αναδείξει κι άλλες παραμέτρους, να φωτίσει "γωνίες" διαφορετικές. Θα πρέπει όμως κι αυτός να κριθεί με βάση τις απαιτήσεις του μέσου του. Υπάρχουν βλέπεις και τα ελεγχόμενης εγκυρότητας ρεπορτάζ εντυπωσιασμού ή σκοπιμότητας. Όταν κανείς υποψιάζεται τέτοια δημοσιεύματα, καλό είναι να τα διασταυρώνει με τα αντίστοιχα άλλων εφημερίδων της ίδιας περιόδου, εφόσον βέβαια υπάρχουν. Ένα άλλο πλεονέκτημα που έχει η χρονική απόσταση από τα γεγονότα είναι η ψυχραιμότερη και αντικειμενικότερη εκτίμησή τους.


— Ποιο από τα ρεπορτάζ του βιβλίου σου θα ξεχώριζες;

Δύσκολη απάντηση γιατί όλα έχουν το ενδιαφέρον τους. Δίνω όμως ιδιαίτερη βαρύτητα στη συνέντευξη του κυβερνήτη του αντιτορπιλικού "Βέλος", Νίκου Παππά που το 1973 στη διάρκεια ασκήσεων το οδήγησε στο ιταλικό λιμάνι του Φιουμιτσίνο σαν πράξη διαμαρτυρίας κατά της χούντας. Η υπόθεση είναι βέβαια γνωστή, όμως η συνέντευξη αυτή έμελε να είναι η τελευταία του. Πολύ «ζουμί» έχουν επίσης οι πρώτες εκτελέσεις θανατοποινιτών στη Νεότερη Ελλάδα (1830), την «απόδραση» από τον εμφύλιο μιας μεγάλης ομάδας Ελλήνων καλλιτεχνών και επιστημόνων στον Τάραντα κι από 'κει στο Παρίσι με το νεοζηλανδέζικο πλοίο Ματαρόα (Δεκέμβριος 1945), ανάμεσά τους οι Νίκος Σβορώνος, Κορνήλιος Καστοριάδης, Κωστής Παπαϊωάννου, Εμμανουήλ Κριαράς, Κώστας Αξελός, Άδωνις Κύρου, Μιμίκα Κρανάκη, η εν πολλοίς άγνωστη ιστορία των ΜΕΑ-ΤΕΑ (1948-1982), καθώς και η μεγάλη απόδραση από τις φυλακές των Βούρλων το 1955.

— Το βιογραφικό σου είναι ιδιαίτερα πλούσιο. Έχεις εργαστεί ως ρεπόρτερ σε όλα σχεδόν τα μέσα, υπεύθυνος Τύπου στα Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, γράφεις αστυνομικά διηγήματα, σενάρια, δοκίμια, συνεργάζεσαι στη δημιουργία ενημερωτικών ιστοσελίδων όπως το freelancers.gr...

Κοίτα, μεταξύ 1985-2000 έκανα ελεύθερο ρεπορτάζ ποικίλης θεματολογίας, κυρίως ερευνητικό και πολιτιστικό σε διάφορες εφημερίδες και ραδιοσταθμούς. Από το 2001 επιμελούμαι τα ταξιδιωτικά/τουριστικά ρεπορτάζ του ΕΟΤ, ενώ παράλληλα αφοσιώνομαι περισσότερο στη συγγραφή, αλλά και την επιμέλεια κειμένων και εκδόσεων. Έχω επίσης γράψει κινηματογραφικά σενάρια και κείμενα για θεατρικές παραστάσεις, καθώς και τη σεναριακή διασκευή για το graphic novel Ερωτόκριτος, μια συνεργασία που κάναμε πέρσι με τους Δημοσθένη Παπαμάρκο και Γιώργο Γούση (σκίτσο). Μέσα στο 2017 θα διασκευάσουμε άλλο ένα κλασικό κείμενο σε graphic novel, ενώ θα συμμετέχω σε δύο συλλογικούς τόμους αστυνομικών διηγημάτων, ένας εκ των οποίων θα εκδοθεί στην Ελλάδα κι ο άλλος στην Τουρκία. Ταυτόχρονα ετοιμάζω ένα καινούργιο αστυνομικό μυθιστόρημα - γενικώς ειπείν με ζουν το έγκλημα, η ιστορία και τα ταξίδια!

— Πότε και πώς τα προλαβαίνεις όλα αυτά;

Ούτε εγώ ξέρω! Δεν είμαι καν υπερβολικά εργασιομανής, ούτε πιστεύω ότι καταξιώνεται κανείς σαν άνθρωπος μόνο μέσα από τη δουλειά του. Αφιερώνω μάλιστα αρκετό χρόνο στην οικογένειά μου. Έχω ωστόσο πρόγραμμα, μέθοδο, πειθαρχία, δεν ξοδεύομαι σε περιττά, δεν μπαίνω στα κοινωνικά δίκτυα, δεν διαθέτω πια καν κινητό. Εκείνα που δεν έχω κι ελπίζω να μην αποκτήσω ποτέ είναι πόζα, ύφος και μεγάλη ιδέα για τον εαυτό μου – οι καλύτεροι κι εγκυρότεροι διαφημιστές του καθενός μας είναι οι καρποί των κόπων του.

Βιβλίο
0

WEEKEND

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η Πάμελα Άντερσον εξορκίζει με το βιβλίο της τα φαντάσματα και τα στερεότυπα του χθες

Βιβλίο / Η Πάμελα Άντερσον εξορκίζει με το βιβλίο της τα φαντάσματα και τα στερεότυπα του χθες

Στην αυτοβιογραφία της που έχει τίτλο “Love, Pamela”, η 55χρονη σταρ προσκαλεί το κοινό να κάνει τώρα αυτό που ίσως του ήταν δύσκολο να κάνει στα ‘90s: να χαρεί και να γελάσει μαζί της, όχι εις βάρος της.
THE LIFO TEAM
Ο Άντονι Μάρα και το La, La, Land της πολιτικής προπαγάνδας

Βιβλίο / Ο Άντονι Μάρα και το Χόλιγουντ της πολιτικής προπαγάνδας

Με το νέο του επικό μυθιστόρημα «H Mercury παρουσιάζει» ο Άντονι Μάρα ρίχνει φως στους μηχανισμούς προπαγάνδας που αναπτύχθηκαν στο Χόλιγουντ, στον ρατσισμό και στα κυρίαρχα ζητήματα ταυτότητας.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Χρύσα Μαλτέζου: «Οι Έλληνες έχουμε φιλότιμο, αλλά μας ελκύει αφάνταστα το ραχάτι»

Αρχαιολογία & Ιστορία / Χρύσα Μαλτέζου: «Για τον Θεό, δεν ρέει το αίμα του Περικλή στις φλέβες μας»

Η σημαντική Ελληνίδα ιστορικός και πρώην διευθύντρια του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας αφηγείται την ζωή της με αφετηρία την Αλεξάνδρεια μιας άλλης εποχής.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Τι μου έμαθε για τον σεξισμό και την αρρενωπότητα η ραπ

Μουσική / Τι μου έμαθε για τον σεξισμό και την αρρενωπότητα η ραπ

Η έρευνα του Κώστα Σαββόπουλου για τη ραπ, το πιο παρεξηγημένο (και άγνωστο για τον πολύ κόσμο) μουσικό είδος σε παγκόσμιο και ελληνικό επίπεδο, κυκλοφορεί σε ένα βιβλίο που βάζει στη θέση τους πολλά πράγματα.
M. HULOT
Όιγκεν Ρούγκε «Τις μέρες που λιγόστευε το φως»

Το πίσω ράφι / Όιγκεν Ρούγκε: Αποχρώσεις ζωής στην πρώην Ανατολική Γερμανία

Στο πολυδιαβασμένο μυθιστόρημά του «Τις μέρες που λιγόστευε το φως», ο Γερμανός συγγραφέας αφηγείται την ιστορία μιας υποδειγματικής σοσιαλιστικής οικογένειας - της δικής του οικογένειας.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
ΤΡΙΤΗ 31/01-Ο ρόλος των Ελλήνων στη διαμόρφωση της Αιγύπτου

Βιβλία και Συγγραφείς / Ο ρόλος των Ελλήνων στη διαμόρφωση της Αιγύπτου

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητάει με τον ιστορικό Αλέξη Κιτροέφ για τους Αιγυπτιώτες Έλληνες, τη μεγάλη παροικία της Αιγύπτου που επηρέασε τη διαμόρφωση της σύγχρονης χώρας του Νείλου, με αφορμή το βιβλίο του «Οι Έλληνες και η διαμόρφωση της Νεότερης Αιγύπτου».
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Ρόντρικ Μπίτον: «Η ιστορική συνέχεια του ελληνισμού δεν εδράζεται στην κοινή καταγωγή αλλά στη γλώσσα»

Βιβλίο / Ρόντρικ Μπίτον: «Η ιστορική συνέχεια του ελληνισμού δεν εδράζεται στην κοινή καταγωγή αλλά στη γλώσσα»

Μια συνομιλία με ιστορικές, γλωσσολογικές, πολιτιστικές όσο και πολιτικές προεκτάσεις με τον γνωστό Σκωτσέζο ακαδημαϊκό και ελληνιστή με αφορμή την κυκλοφορία του τελευταίου του πονήματος «Έλληνες - Μια παγκόσμια ιστορία» και στα ελληνικά.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Δέκα πρόσφατες σημαντικές εκδόσεις για το Ολοκαύτωμα

Βιβλίο / Δέκα πρόσφατες σημαντικές εκδόσεις για το Ολοκαύτωμα

Μια επιλογή από τις πρόσφατες εκδόσεις, συγκεκριμένα των τριών τελευταίων ετών, που διαχειρίζονται την τραυματική μνήμη της Σοά, από μυθιστορήματα έως δοκίμια και εφηβικά αναγνώσματα με αφορμή την Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Χανίφ Κιουρέισι «Κάτι έχω να σας πω»

Το πίσω ράφι / «Κάτι έχω να σας πω»: Oι πολλές ταυτότητες του Χανίφ Κιουρέισι

Περιπλανώμενος ανάμεσα στο Λονδίνο της νιότης του και στο Λονδίνο της εποχής του Τόνι Μπλερ, ο Βρετανός συγγραφέας ανακεφαλαιώνει προσφιλή του θέματα όπως η φυλετική ταυτότητα και τα όρια της σεξουαλικής ελευθερίας.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Πώς η αρχαιολογία συνδέεται με την αποικιοκρατία και τον ρατσισμό και τι είναι η αρχαιογενετική;

Βιβλία και Συγγραφείς / Πώς η αρχαιολογία συνδέεται με την αποικιοκρατία και τον ρατσισμό;

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητάει με τον Γιάννη Χαμηλάκη, καθηγητή Αρχαιολογίας και Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Brown των ΗΠΑ, για το βιβλίο «Αρχαιολογία, έθνος και φυλή», που συνυπογράφει με τον Ράφαελ Γκρίνμπεργκ, καθηγητή Αρχαιολογίας στο πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ