Η ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΑΥΤΗΣ της βιογραφίας για τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν με τίτλο «Ο άνθρωπος που θα γινόταν βασιλιάς» έρχεται την ώρα που ο Σαουδάραβας πρίγκιπας διάδοχος και το βασίλειο του οποίου ηγείται μετακινούνται στο επίκεντρο της παγκόσμιας ιστορίας. Ο MBS, όπως είναι παγκοσμίως γνωστός, θα διαδραματίσει κρίσιμο και ίσως καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας περιφερειακής τάξης. Καθώς σκέφτονται τις επόμενες κινήσεις τους, οι διπλωμάτες και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα στρέφονται στη ζωντανή και βαθιά τεκμηριωμένη μελέτη της Κάρεν Έλιοτ Χάουζ για να κατανοήσουν καλύτερα τον ηγέτη της Σαουδικής Αραβίας. Η συγγραφέας γνωρίζει καλά το θέμα της. Ως δημοσιογράφος της Wall Street Journal, άρχισε να καλύπτει τη Σαουδική Αραβία τη δεκαετία του 1970. Το ρεπορτάζ της για τη χώρα κέρδισε βραβείο Πούλιτζερ το 1984 και το βιβλίο της του 2012 με τίτλο «On Saudi Arabia», παραμένει πολύτιμο.
Τώρα στρέφει την προσοχή της στον άνθρωπο που ευθύνεται για τη ριζική μετάλλαξη της Σαουδικής Αραβίας που κάποτε γνώριζε. Ο πρίγκιπας διάδοχος έχει σπάσει αιώνες παραδόσεων και βασιλικού πρωτοκόλλου. Κανένας Σαουδάραβας ηγέτης πριν από αυτόν δεν θα εμφανιζόταν να οδηγεί ένα dune buggy σε ένα τουριστικό αξιοθέατο, ή να ποζάρει για selfies σε ένα εστιατόριο, ή να εμφανίζεται σε έναν αγώνα ηλεκτρικών αυτοκινήτων Formula E φορώντας «ένα γαλάζιο μπουφάν Barbour πάνω από την παραδοσιακή αραβική κελεμπία του, γυαλιά ηλίου Tom Ford και ένα ζευγάρι αθλητικά παπούτσια Adidas Yeezy Boost 350».
Το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας ουδόλως αποτελεί ένα σύγχρονο κράτος. Είναι η μόνη χώρα που πήρε το όνομά της από μια δυναστεία που, με περιστασιακές διακοπές, κατέχει την εξουσία στο μεγαλύτερο μέρος του βασιλείου από τον 18ο αιώνα. Η δουλεία καταργήθηκε μόλις το 1962, και μέχρι να έρθει στην εξουσία ο MBS, μόνο οι Αφγανές γυναίκες υπό τους Ταλιμπάν αντιμετώπιζαν πιο περιοριστικό κλίμα από τις γυναίκες στη Σαουδική Αραβία.
Η συγγραφέας συγκρίνει τον MBS με τον Μεγάλο Πέτρο, τον Ρώσο τσάρο του 17ου αιώνα, και η σύγκριση μοιάζει εύστοχη. Και οι δύο άνδρες γίνονται καλύτερα κατανοητοί ως αυταρχικοί εκσυγχρονιστές, που επιδιώκουν να ταρακουνήσουν τις παραδοσιακές κοινωνίες και να τις καταστήσουν έτσι ικανές να αντέξουν τον ανταγωνισμό και το άγχος μιας ταχέως μεταβαλλόμενης γεωπολιτικής σκηνής. Όπως ο Πέτρος, ο οποίος έχτισε την Αγία Πετρούπολη για να χρησιμεύσει ως γέφυρα της Ρωσίας προς τη Δύση, ο MBS ελπίζει ότι η νέα του φουτουριστική πόλη –γνωστή ως Neom– θα καταστήσει τη Σαουδική Αραβία κυρίαρχη δύναμη στην τεχνολογική καινοτομία. Και όπως ο Πέτρος, ο οποίος διεκδίκησε τον πολιτικό έλεγχο της ρωσικής ορθόδοξης εκκλησίας και ξύρισε ο ίδιος τα γένια των αριστοκρατών που αντιστέκονταν στον εκσυγχρονισμό, ο MBS επέβαλε αδίστακτα το όραμά του τόσο στους θρησκευτικούς όσο και στους φυλετικούς ηγέτες που ήταν επιφυλακτικοί στην αλλαγή.
Και φυσικά υπάρχει και μια άλλη ομοιότητα. Οι Δυτικοί –οι οποίοι τείνουν να πιστεύουν ότι ο εκσυγχρονισμός και ο εκδημοκρατισμός πάνε μαζί– μπορεί να δυσκολεύονται να το κατανοήσουν, αλλά ο MBS δεν ενδιαφέρεται περισσότερο για τη δημοκρατία απ' όσο ο Μέγας Πέτρος πριν από τρεις και πλέον αιώνες. Η Χάουζ δεν παραλείπει να σημειώσει τους συνεχιζόμενους περιορισμούς στην ελευθερία του λόγου υπό την εξουσία του MBS και δεν υποβαθμίζει το ανθρώπινο κόστος της καταπίεσης που εξακολουθεί να υπάρχει στο βασίλειο. Αλλά αποτυπώνει επίσης τη χαρά μιας νεότερης γενιάς που είναι πλέον ελεύθερη να ζήσει κάτι πολύ πιο κοντά σε αυτό που οι δυτικοί συνομήλικοί της θα αναγνώριζαν ως φυσιολογική ζωή.
Σε έναν κόσμο με σχεδόν 200 κράτη, η Σαουδική Αραβία είναι μοναδική. Ως τόπος των δύο ιερότερων προσκυνηματικών μνημείων για τα περίπου δύο δισεκατομμύρια μουσουλμάνους στον κόσμο και ως κοιτίδα μερικών από τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον πλανήτη, το βασίλειο της ερήμου, με πληθυσμό σχεδόν 37 εκατομμυρίων, διαδραματίζει εδώ και καιρό ηγετικό ρόλο στις παγκόσμιες υποθέσεις. Η συμμαχία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, που σφυρηλατήθηκε από τον Φραγκλίνο Ρούσβελτ και τον παππού του MBS, τον βασιλιά Αμπντουλαζίζ, υπήρξε ένας μηχανισμός ασφάλειας και της όποιας σταθερότητας γνώρισε ποτέ η Μέση Ανατολή. Η μακροχρόνια υποστήριξή της στον ουχαμπισμό (το υπερσυντηρητικό, φονταμενταλιστικό και πουριτανικό κίνημα εντός του σουνιτικού Ισλάμ) είχε σημαντικές συνέπειες σε ολόκληρο τον ισλαμικό κόσμο, η επιρροή της στις τιμές του πετρελαίου επηρεάζει τις οικονομίες παντού και οι αποφάσεις που λαμβάνει σχετικά με την επένδυση των τεράστιων πόρων της θα συμβάλουν στη διαμόρφωση του παγκόσμιου μέλλοντος.
Ωστόσο, παρ' όλη την παγκόσμια επιρροή του, το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας ουδόλως αποτελεί ένα σύγχρονο κράτος. Είναι η μόνη χώρα που πήρε το όνομά της από την κυρίαρχη οικογένειά της, τον Οίκο των Σαούντ, μια δυναστεία που, με περιστασιακές διακοπές, κατέχει την εξουσία στο μεγαλύτερο μέρος του βασιλείου από τον 18ο αιώνα. Η δουλεία καταργήθηκε μόλις το 1962, και μέχρι να έρθει στην εξουσία ο MBS, μόνο οι Αφγανές γυναίκες υπό τους Ταλιμπάν αντιμετώπιζαν πιο περιοριστικό κλίμα από τις γυναίκες στη Σαουδική Αραβία. Πολιτικές ελευθερίες με τη δυτική έννοια δεν υπάρχουν σε μεγάλο βαθμό, και ούτε το ριζοσπαστικό Ισλάμ που διαμόρφωσε επί μακρόν τις πολιτικές προοπτικές του βασιλείου ούτε ο δυναστικός χαρακτήρας του σαουδαραβικού κράτους συμμορφώνονται με τις δυτικές αξίες ή τις φιλελεύθερες ιδέες. Ωστόσο, η παγκόσμια εμβέλεια της Αμερικής και η υγεία αυτού που οι υποστηρικτές του αποκαλούν «φιλελεύθερη διεθνή τάξη» απαιτούν σε μεγάλο βαθμό μια στενή σχέση μεταξύ της Ουάσιγκτον και του Ριάντ.
Το βιβλίο περιγράφει με επιδεξιότητα και διορατικότητα το παράδοξο που κινεί τις ενέργειες του MBS. Η κοινωνία της Σαουδικής Αραβίας είναι ταυτόχρονα εξαιρετικά γεμάτη αυτοπεποίθηση και βαθιά ανασφαλής. Ο πληθυσμός της Σαουδικής Αραβίας συνεχίζει να αυξάνεται. Όταν ο πληθυσμός ήταν μικρότερος, η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας μπορούσε να διασφαλίσει την πολιτική σταθερότητα διανέμοντας τα έσοδα από το πετρέλαιο μεταξύ των ηγεμόνων των φυλών και των κατοίκων των πόλεων. Όμως, καθώς ο πληθυσμός αυξάνεται, αυτές οι διανομές γίνονται πιο ακριβές, καθώς η αύξηση του πληθυσμού και η αυξανόμενη ευημερία οδηγούν σε αύξηση της εγχώριας κατανάλωσης πετρελαίου, μειώνοντας το πλεόνασμα που είναι διαθέσιμο για εξαγωγές. Καθώς ο πληθυσμός της Σαουδικής Αραβίας αυξάνεται και τα έσοδα από το πετρέλαιο παραμένουν στάσιμα ή και συρρικνώνονται, πώς θα διατηρήσει το βασίλειο την πολιτική του σταθερότητα;
Ενώ οι προηγούμενοι κυβερνήτες έκαναν μικρά βήματα για την απεξάρτηση της οικονομίας από το πετρέλαιο, ο MBS πιστεύει ότι ο χρόνος για ημίμετρα έχει περάσει. Η Σαουδική Αραβία, όπως αντιλήφθηκε ο πρίγκιπας πριν από χρόνια, δεν μπορεί να ζήσει μόνο από το πετρέλαιο. Αλλά για να μειωθεί η εξάρτησή της από το πετρέλαιο, το κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ των Σαουδαράβων πολιτών και της κυβέρνησής τους πρέπει να αλλάξει. Νέες πηγές εσόδων, όπως ο τουρισμός, θα πρέπει να συμπληρώσουν τον πετρελαϊκό πλούτο. Νέες βιομηχανίες, όπως τα κέντρα δεδομένων, θα πρέπει να καλωσοριστούν στο βασίλειο και νέες πόλεις για να τις στεγάσουν θα πρέπει είτε να αναπτυχθούν από τις υπάρχουσες είτε, όπως η Neom, να εφευρεθούν.
Με στοιχεία από The Wall Street Journal
