Στις 26 Απριλίου του 1986 µια σειρά εκρήξεων κατέστρεψε τον αντιδραστήρα του τέταρτου ενεργειακού µπλοκ στον πυρηνικό σταθμό του Τσέρνοµπιλ. Το ατύχημα αυτό χαρακτηρίστηκε η μεγαλύτερη τεχνολογική καταστροφή του 20ού αιώνα.
Η Λευκορωσίδα συγγραφέας Σβετλάνα Αλεξίεβιτς, δέκα χρόνια µετά το «ατύχημα», περιπλανήθηκε στην απαγορευμένη ζώνη, ρισκάροντας την υγεία της, µίλησε µε δεκάδες ανθρώπους, έψαξε αρχεία εφημερίδων, ληξιαρχείων, νοσοκοµείων, αναζήτησε στην άλλοτε σοβιετική επικράτεια τα νήματα των απωλειών. «Μαγνητοφωνώντας τους, είχα την αίσθηση πως ηχογραφώ το µέλλον» έγραψε η Αλεξίεβιτς, που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2015.
Στο βιβλίο της «Τσέρνομπιλ: Ένα χρονικό του μέλλοντος» µιλούν άντρες, γυναίκες, παιδιά, χωρικοί, στρατιώτες, µαθητές, πυροσβέστες, επιστήµονες, µελλοθάνατοι και συγγενείς µελλοθανάτων, µητέρες που γέννησαν παραµορφωµένα παιδιά, µαθητές που δεν συναντιούνται πια στο σχολείο µα σε µονάδες λευχαιµικών ασθενών, αγρότες που ξεριζώθηκαν από την απαγορευµένη ζώνη, γονιοί που θάψαν τα παιδιά τους, γυναίκες που είδαν τους άντρες τους να λιώνουν ζωντανοί πριν πεθάνουν, γέροντες που αναθυµούνται τις παλιές προφητείες, κορίτσια που κρύβουν την καταγωγή τους γιατί αν την αποκαλύψουν δεν θα βρουν σύντροφο στη ζωή τους.
Το να προσπαθούμε να εντάξουμε το Τσέρνομπιλ σε μια σειρά μεγάλων καταστροφών μάς αποπροσανατολίζει από το πραγματικό του νόημα. Κινούμαστε σε λάθος κατεύθυνση. Στην περίπτωση του Τσέρνομπιλ, κάθε προηγούμενη εμπειρία είναι απλώς ανεπαρκής. Ζούμε στη «μετά-Τσέρνομπιλ» εποχή.
Με αυτό το βιβλίο ανά χείρας πέρασε την περίοδο της καραντίνας ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, που ανεβάζει στις 10 Νοεμβρίου την παράσταση «Τσέρνομπιλ – Ένα χρονικό του μέλλοντος», με αφηγήσεις που αποκαλύπτουν την ιστορία του ανθρώπου σαν μια ιστορία οδύνης και φέρνουν στην επιφάνεια αναπάντητα ερωτήματα για το νόημα της ανθρώπινης ζωής, ίσως ακόμα και για την ύπαρξή μας πάνω στη Γη.
«Το "Τσέρνομπιλ" της Σβετλάνας Αλεξίεβιτς ήταν το αγαπημένο μου ανάγνωσμα στη διάρκεια της περσινής καραντίνας, απ’ όταν έκλεισαν τα θέατρα, παραμονή της γενικής μας πρόβας για την "Τριλογία των Λήμαν Μπράδερς", και φύγαμε για την Άνδρο. Αυτό το βιβλίο είχα σκοπό να το ανεβάσω μετά τους Λήμαν, τελικά ανεβαίνει στην ίδια θεατρική σεζόν, έτσι όπως ήρθαν τα πράγματα.
Το αφηγηματικό θέατρο έχει πάντα τη θέση του στις επιλογές μου τα 30 χρόνια που σκηνοθετώ. Ξεκίνησα με τον "Κοινό Λόγο" της Έλλης Παπαδημητρίου και τα κλείνω με τους "Λήμαν" και το "Τσέρνομπιλ".
Χωρίς να γνωρίζουμε πότε θα τελειώσει η καραντίνα και θα ελευθερωθούμε, πότε θα ανοίξουν επιτέλους τα θέατρα, κουβεντιάζαμε με την Κοραλία και τις τέσσερις εποχές του χρόνου, στο σπίτι ή περπατώντας στα μονοπάτια της Άνδρου, για τον κόσμο του Τσέρνομπιλ.
Η Κοραλία επέλεξε τις 16 μαρτυρίες, από τις 100 συνολικά του βιβλίου, που θα δημιουργούσαν τη δική μας θεατρική αφήγηση. Σιγά σιγά κλείστηκε ο θίασος, κι άρχισα να συζητώ με τους βασικούς συνεργάτες της παράστασης: με τον Παντελή Μάκκα καταλήξαμε στον σκηνικό χώρο που θα μας ταίριαζε – πάντα από το σκηνικό αρχίζω την προετοιμασία μιας παράστασης.
Οδηγήθηκα στην επιλογή του συγκεκριμένου σκηνικού χώρου μέσα από μια αφήγηση που μας άρεσε, αλλά ως εκείνη τη στιγμή δεν είχε περιληφθεί στην παράσταση: ένας άνθρωπος φτιάχνει στη Λευκορωσία ένα μουσείο για το Τσέρνομπιλ. Αυτή θα ήταν η εισαγωγή στην παράστασή μας - ό,τι πιο ταιριαστό.
Ο Παντελής ανέλαβε αυτό το σκηνικό-εγκατάσταση και τα βίντεο. Συνεργάτης καθοριστικός, όπως και η Σεσίλ Μικρούτσικου στην κίνηση, ο Σταύρος Γασπαράτος με τις μουσικές του, η Βασιλική Σύρμα στα κοστούμια και ο Αλέκος Αναστασίου, ο μόνος νέος συνεργάτης, στους φωτισμούς. Και βέβαια η Μαρία Παπαλέξη, αυτήν τη φορά στον ρόλο της βοηθού σκηνοθέτη.
Κάπου διάβασα πως η πανδημία αποδείχτηκε το Τσέρνομπιλ του 21ου αιώνα. Το βιβλίο της Αλεξίεβιτς έχει σελίδες προφητικές. Ο Covid-19 μπήκε στη ζωή μας σαν ένας άγνωστος, κι ακόμη τώρα, που έχουν περάσει σχεδόν δυο χρόνια από την αρχή της πανδημίας, δεν ξέρουμε πώς να τον χειριστούμε και βαδίζουμε στα σκοτεινά.
Υποκλίνομαι στους πυροσβέστες και σ’ όλες τις άλλες ομάδες που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν την καταστροφή στο Τσέρνομπιλ, με βαρύ τίμημα για τη ζωή και την υγεία τους, υποκλίνομαι στους γιατρούς και στους νοσηλευτές, στην Ελλάδα και σ’ όλο τον κόσμο, που δίνουν τη μεγάλη μάχη με την πανδημία» λέει ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος.
«Γιατί το έγραψα;», αναρωτιέται για το βιβλίο της η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς. «Το έγραψα για όλους αυτούς για τους οποίους ξέρουμε τόσο λίγα πράγματα – σχεδόν τίποτε. Προσπάθησα να εξερευνήσω τα συναισθήματα, να μάθω τι ένιωσαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι που είχαν αγγίξει το άγνωστο, το μυστήριο. Το Τσέρνομπιλ παραμένει ένα μυστήριο που ζητά να διαλευκανθεί. Ίσως αυτό να γίνει τον εικοστό πρώτο αιώνα. Να μια πρόκληση για τον νέο αιώνα. Τι έμαθε, τι μάντεψε και τι ανακάλυψε ο άνθρωπος για τον ίδιο.
Το να προσπαθούμε να εντάξουμε το Τσέρνομπιλ σε μια σειρά μεγάλων καταστροφών μάς αποπροσανατολίζει από το πραγματικό του νόημα. Κινούμαστε σε λάθος κατεύθυνση. Στην περίπτωση του Τσέρνομπιλ, κάθε προηγούμενη εμπειρία είναι απλώς ανεπαρκής. Ζούμε στη "μετά-Τσέρνομπιλ" εποχή. Ό κόσμος "πριν το Τσέρνομπιλ" απλά δεν υπάρχει. Όμως δεν θέλουμε να το σκεφτόμαστε έτσι, γιατί απλά δεν είχαμε ποτέ σκεφτεί ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Νομίζω πως "πιαστήκαμε αδιάβαστοι"», γράφει η Αλεξίεβιτς σε μια προφητική, ανατριχιαστική αναλογία με τον σημερινό «μετα-πανδημικό κόσμο».
Οι ηθοποιοί που θα ανέβουν στη σκηνή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου θα επιχειρήσουν να καθρεφτίσουν το απροσδόκητο και το ανεξήγητο των γεγονότων, τα πράγματα που αποκτούν ένα όνομα όταν τα ονομάζουμε για πρώτη φορά.
«Έγινε κάτι το οποίο δεν το γνώριζε η όραση, η ακοή και το λεξιλόγιό μας. Το σώμα μας είναι ρυθμισμένο έτσι, ώστε να βλέπει, ν’ ακούει, ν’ αγγίζει. Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν μπορούσε να γίνει στην περίπτωση του Τσέρνομπιλ. Για να το καταλάβει ο άνθρωπος, πρέπει να ξεπεράσει τα όριά του. Πρέπει να εφεύρει νέες αισθήσεις» γράφει η Αλεξίεβιτς, που μίλησε με γιατρούς, στρατιώτες, πρόσφυγες, ανθρώπους που είχαν επιστρέψει στην απαγορευμένη ζώνη μετά το ατύχημα, με ανθρώπους διαφόρων επαγγελμάτων, γενεών και ιδιοσυγκρασιών – πιστούς και άθεους, χωρικούς και διανοούμενους, ανθρώπους που μολύνθηκε ολόκληρη η ζωή τους.
«Το Τσέρνομπιλ μας μετέφερε από μια εποχή σε μια άλλη. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα αλήθεια. Ό,τι κι αν συζητάμε όμως, με ό,τι κι αν καταπιανόμαστε, αποκαλύπτουμε πάντοτε ένα μέρος του εαυτού μας. Τι είμαστε τελικά;
Η ιστορία μας είναι μια ιστορία οδύνης. Η οδύνη είναι το καταφύγιό μας. Η μυστική μας θρησκεία. Μας υπνωτίζει. Ήθελα όμως να θέσω και άλλα ερωτήματα – για το νόημα της ανθρώπινης ζωής, ίσως ακόμη και για την ύπαρξή μας στη Γη. Αυτοί οι άνθρωποι ήταν οι πρώτοι που αντίκρισαν αυτό που όλοι εμείς υποψιαζόμασταν. Αυτό που αποτελεί ακόμη ένα μυστήριο για όλους μας», λέει.
Τσέρνομπιλ: Ένα χρονικό του μέλλοντος
Tης Σβετλάνα Αλεξίεβιτς
Σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος
Μετάφραση: Ορέστης Γεωργιάδης
Δραματουργία: Κοραλία Σωτηριάδου
Σκηνικό - Βίντεο: Παντελής Μάκκας
Μουσική: Σταύρος Γασπαράτος
Επιμέλεια κίνησης: Σεσίλ Μικρούτσικου
Κοστούμια: Βασιλική Σύρμα
Σχεδιασμός φωτισμών: Αλέκος Αναστασίου
Βοηθός σκηνοθέτη: Μαρία Παπαλέξη
Βοηθός σκηνογράφου: Άννα Μπίζα
Παίζουν οι ηθοποιοί: Στέλιος Μάινας, Μαρία Κατσιαδάκη, Πηνελόπη Τσιλίκα, Δαυίδ Μαλτέζε, Γιάννης Λεάκος
Συμμετέχει μέσω βίντεο η Αρετή Σεϊνταρίδου
Θέατρο του Νέου Κόσμου - Κεντρική Σκηνή
Πρεμιέρα: 10 Νοεμβρίου
Μέρες & Ώρες Παραστάσεων:Τετ. 20:00, Πέμ.-Σάβ. 20:30, Κυρ. 18:00
Στη μνήμη του Ζακ η πρεμιέρα της παράστασης
Το Θέατρο του Νέου Κόσμου αφιερώνει την πρεμιέρα του «Τσέρνομπιλ- Ένα χρονικό του μέλλοντος» (Τετάρτη, 10 Νοεμβρίου, 8 μ.μ.) στη μνήμη του Ζακ Κωστόπουλου και θα διαθέσει όλη την είσπραξη της βραδιάς για τα έξοδα της δίκης που άρχισε στις 20 Οκτωβρίου. Αν σας ενδιαφέρει, μπορείτε να προμηθευτείτε εισιτήρια ή να κλείσετε θέσεις μόνο από το ταμείο του θεάτρου, Αντισθένους 7 και Θαρύπου, τηλ. 2109212900. Ώρες ταμείου καθημερινά (εκτός Δευτέρας-Τρίτης) 5 -10 μ.μ.
