«Ιστορία της Βίας»: Η σκηνική μεταφορά του βιβλίου του Εντουάρ Λουί από τον Οστερμάιερ ναυάγησε στα ρηχά

Αναζητώντας τον Εντουάρ Λουί ή Πώς να αδειάσεις ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα Facebook Twitter
Ο Οστερμάιερ, γελοιοποιώντας την εμφάνιση και τη συμπεριφορά της επαρχιώτισσας αδελφής, ακύρωσε διά παντός τη σημασία που της αποδίδει ο συγγραφέας. Φωτ.: Arno Declair
0

Τον Εντουάρ Λουί τον γνωρίσαμε πρώτα από τα βιβλία του. Kυκλοφόρησαν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Αντίποδες με μικρή χρονική απόσταση από τη γαλλική έκδοσή τους: «Να τελειώνουμε με τον Εντύ Μπελγκέλ» (2018), «Η ιστορία της Βίας» (2019), «Ποιος σκότωσε τον πατέρα μου» (2020), «Διάλογος για την τέχνη και την πολιτική» (2021, μία ενδιαφέρουσα συζήτηση του 30χρονου Γάλλου συγγραφέα με τον 85χρονο Άγγλο κινηματογραφιστή Κεν Λόουτς για τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο και την πολιτική). 

Γεννήθηκε και μεγάλωσε ως Εντύ Μπελγκέλ σ’ ένα χωριό της βόρειας Γαλλίας το 1992. Ο πατέρας του, μετά από εργατικό ατύχημα, είχε ως εισόδημα ένα πενιχρό επίδομα και η μάνα του δούλευε ευκαιριακά από δω κι από κει, κυρίως φροντίζοντας ηλικιωμένους.

Από μικρός γνώρισε τη βία ενός κόσμου χωρίς έλεος για τους φτωχούς και για όσους είχαν διαφορετική της κυρίαρχης εθνική, θρησκευτική, σεξουαλική ταυτότητα. Παρότι διάβασε το πρώτο λογοτεχνικό του βιβλίο στα 17 του, κατάφερε να σπουδάσει Κοινωνικές Επιστήμες στην École Normale Supérieure (προφανώς για να δώσει απαντήσεις στα πώς και γιατί των δυστυχισμένων παιδικών και εφηβικών του χρόνων) και το 2013 επιμελήθηκε μία συλλογική έκδοση για τον Πιερ Μπουρντιέ και την παρακαταθήκη του στη κριτική σκέψη, με κείμενα των Pierre Bergounioux, Didier Eribon, Annie Ernaux, Arlette Farge, Geoffroy de Lagasnerie, Frédéric Lebaron και Frédéric Lordon. Είχε ήδη αλλάξει το όνομά του σε Εντουάρ Λουί.

Σκηνοθετώντας επί σειρά πολλών ετών στο ίδιο περιβάλλον, με σταθερό πυρήνα συνεργατών και λυμένα τα προβλήματα που καθιστούν αναγκαία κάθε τόσο την καταβύθιση στα πιο δύσκολα της ύπαρξης και της δημιουργίας, δεν είμαι σίγουρη αν μπορεί να διακρίνει ότι οι πολυδοκιμασμένες συνταγές του και οι λύσεις στις οποίες καταφεύγει συχνά τα τελευταία χρόνια, δεν ικανοποιούν πια την «αλήθεια» που αναζητά το κοινό στο θέατρο.

Η βία κι ο αποκλεισμός, ο πόνος και η θλίψη που βίωσε από μικρός αποτέλεσαν κινητήρια δύναμη και υλικό για τα μυθιστορήματα που έγραψε στη συνέχεια, ακυρώνοντας εμπράκτως την άποψη που λέει ότι η βιογραφία ενός συγγραφέα δεν μπορεί, δεν πρέπει, να λειτουργεί ως φίλτρο πρόσληψης για το λογοτεχνικό έργο του.

Στην περίπτωσή του η ίδια η ζωή του γίνεται λογοτεχνία, και μάλιστα με έναν τρόπο τόσο ευθύ και άμεσο, που δεν μπορεί να αφήσει αδιάφορο τον αναγνώστη. Είναι σαφώς πιο ευθύβολες οι ιστορίες που βασίζονται σε βιωμένες εμπειρίες, που μιλούν για γεγονότα και καταστάσεις που συμβαίνουν δίπλα μας, για πρόσωπα υπαρκτά παρότι αφανή, για γυμνές ζωές, υποβιβασμένες σε μια συνθήκη οικονομικής, πολιτικής και πολιτιστικής επισφάλειας, «σ’ ένα καθεστώς οντολογικής ένδειας», όπως θα έλεγε η Τζούντιθ Μπάτλερ. 

Γι’ αυτό και το «Να τελειώνουμε με τον Εντύ Μπελγκέλ» έγινε best-seller και μεταφράστηκε σε είκοσι γλώσσες, ανοίγοντας τον δρόμο για την επιτυχία και των επόμενων μυθιστορήματών του.

Αναζητώντας τον Εντουάρ Λουί ή Πώς να αδειάσεις ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα Facebook Twitter
Πολιτικά στην ουσία τους, τα μυθιστορήματα του Λουί ταιριάζουν στη σκηνή του θεάτρου και στο αίτημα κοινού και καλλιτεχνών για έργα με θέματα στην αιχμή των σύγχρονων προβλημάτων. Φωτ.: Arno Declair

Αξιοσημείωτο είναι το «Μανιφέστο για μια πνευματική και πολιτική αντεπίθεση» που συνέταξε μαζί με τον κοινωνιολόγο και πολιτικό φιλόσοφο Geoffroy de Lagasnerie το 2015. Απαντώντας στο ζήτημα περί «σιωπής των διανοουμένων», καταγγέλλουν τη «νομιμοποίηση» της ακροδεξιάς ατζέντας στον δημόσιο διάλογο, καταδεικνύοντας τις επικίνδυνες πολιτικές ατραπούς στις οποίες οδηγεί και προτείνοντας τρόπους αντίστασης. Μεταφρασμένο στην αγγλική, το κείμενο δημοσιεύτηκε τον επόμενο χρόνο στο Los Angeles Review of Books.

Πολιτικά στην ουσία τους, τα μυθιστορήματα του Λουί ταιριάζουν στη σκηνή του θεάτρου και στο αίτημα κοινού και καλλιτεχνών για έργα με θέματα στην αιχμή των σύγχρονων προβλημάτων.

Τον Μάιο του 2019 έκανε πρεμιέρα στην Πειραματική Σκηνή -1 του Εθνικού Θεάτρου μία διασκευή του να «Τελειώνουμε με τον Εντύ Μπελγκέλ» σε σκηνοθεσία Ηλία Αδάμ. Δεν πρόλαβα να δω εκείνη την παράσταση, είδα όμως την «Ιστορία της Βίας» του Τόμας Οστερμάιερ και της Σάουμπινε στο Φεστιβάλ Αθηνών (5, 6 Οκτωβρίου). Παράσταση για 4 ηθοποιούς και live video, χωρίς μεγάλες απαιτήσεις παραγωγής, έκανε πρεμιέρα στο βερολινέζικο θέατρο τον Ιούνιο του 2018 και περιοδεύει πια εκτός Γερμανίας. 

Όσοι παρακολούθησαν τον πανάκριβο «Οιδίποδά» του στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου πριν από έναν μήνα, το διαπίστωσαν: ο Οστερμάιερ δεν βρίσκεται στην καλύτερη δημιουργική φάση του. Όσο σπουδαία κι αν είναι η ιστορία της Σάουμπινε, όσο επιδραστικό στην υπόλοιπη Ευρώπη κι αν υπήρξε το μεταμοντερνιστικό θέατρο που υπηρέτησε με σπουδαίες παραστάσεις, ο κόσμος αλλάζει, τα στοιχεία που τον καθορίζουν επίσης, οι παλιές ισορροπίες ανατρέπονται.

Σκηνοθετώντας επί σειρά πολλών ετών στο ίδιο περιβάλλον, με σταθερό πυρήνα συνεργατών και λυμένα τα προβλήματα που καθιστούν αναγκαία κάθε τόσο την καταβύθιση στα πιο δύσκολα της ύπαρξης και της δημιουργίας, δεν είμαι σίγουρη αν μπορεί να διακρίνει ότι οι πολυδοκιμασμένες συνταγές του και οι λύσεις στις οποίες καταφεύγει συχνά τα τελευταία χρόνια, δεν ικανοποιούν πια την «αλήθεια» που αναζητά το κοινό στο θέατρο. Πόσο μάλλον όταν ο συγγραφέας της «Ιστορίας της Βίας» επιμένει τόσο πολύ στην αλήθεια που καθιστά ορατούς τους «αφανείς», τους δυστυχείς αυτού του κόσμου, αυτούς για τους οποίους εμείς όλοι, που ξέρουμε περισσότερα και ζούμε καλύτερα, μιλάμε με κατανόηση και ευαισθησία. Αλλά εξ αποστάσεως.

Αναζητώντας τον Εντουάρ Λουί ή Πώς να αδειάσεις ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα Facebook Twitter
Όσοι παρακολούθησαν τον πανάκριβο «Οιδίποδά» του στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου πριν από έναν μήνα, το διαπίστωσαν: ο Οστερμάιερ δεν βρίσκεται στην καλύτερη δημιουργική φάση του. Φωτ.: Brigitte Lacombe

Το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του Λουί είναι εξαιρετικό δείγμα σύγχρονης γραφής, μία σύνθετη αφήγηση πολλών φωνών που διεισδύουν η μία στην άλλη, που κρίνει η μία την άλλη, φωτίζοντας τον ψυχισμό των δύο κεντρικών προσώπων, του συγγραφέα και της αδελφής του, αλλά και την κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα που καθορίζει τόσο τις επιλογές τους όσο και τις αντιδράσεις που προκαλούν. 

Η σκηνική μεταφορά του από τον Οστερμάιερ, αντιθέτως, ναυάγησε στα ρηχά. Η μεταμοντερνιστική αναίδεια, η αδυναμία διάκρισης του σοβαρού από το σαχλό, η δήθεν σαρκαστική οπτική που προκαλεί στους θεατές γελάκια και οδηγεί σε επιπόλαια συμπεράσματα δεν επέτρεψαν να φανεί η δύναμη και το βάθος της ψυχολογικής και κοινωνικοπολιτικής ανάλυσης του λόγου του κεντρικού αφηγητή, του ίδιου του Εντουάρ Λουί. 

Αναθέτοντας σε δύο από τους τέσσερις ηθοποιούς περισσότερα πρόσωπα, ο σκηνοθέτης αποδυνάμωσε τη δραματικότητα της σκηνικής παρουσίας τους.

Επιπλέον παρατηρείται κι εδώ η γνωστή αμηχανία προς το καθαρά δραματικό (αυτό που μπορεί να συγκινήσει τους θεατές «συναισθηματικά»). Θέλεις να συγκινηθείς αλλά δεν στο επιτρέπουν – είναι αφελές και απλοϊκό… 

Όταν, για παράδειγμα, ο συγγραφέας αναφέρεται στη μητέρα του, στο βάρος και τη δυστυχία που ένιωθε με τους ηλικιωμένους που έπρεπε να φροντίζει για να βγάλει τα προς το ζην, παρακολουθούμε τον ηθοποιό Christoph Gawenda στο video-wall να βάζει γυναικεία περούκα και να μακιγιάρεται! Ο ίδιος θα αναλάβει επίσης τον ρόλο του γαμπρού του συγγραφέα και του αστυνομικού που αναλαμβάνει την ανάκριση. 

Αναζητώντας τον Εντουάρ Λουί ή Πώς να αδειάσεις ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα Facebook Twitter
Φωτ.: Arno Declair

Η αφήγηση στο μυθιστόρημα έχει δύο βασικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά την εξομολόγηση του συγγραφέα, πώς παρασύρθηκε σε one-night-stand μ’ έναν Αλγερινό που αποδείχθηκε κλεφτρόνι και παρ’ ολίγο να τον σκοτώσει. Στην παράσταση της Σαάουμπινε τον ερμηνεύει έξοχα ο Renato Schuch.

Ο δεύτερος αφορά την αφήγηση της ίδιας ιστορίας από την αδελφή του στον σύζυγό της. Η γυναίκα, που δεν έφυγε από το χωριό, προσθέτει διάφορα δικά της σχόλια και επεξηγηματικές αναφορές για τον γκέι, μορφωμένο αδελφό της. Ο ήρωας/αφηγητής κρυφακούει την αφήγηση της αδελφής του και μεταφέρει τι ακούει, προσθέτοντας με τη σειρά του τα δικά του σχόλια. Στην παράσταση η χρήση του βίντεο αδυνατεί να αποδώσει την έξοχη διείσδυση της μιας φωνής στην άλλη.

Ο Οστερμάιερ, γελοιοποιώντας την εμφάνιση και τη συμπεριφορά της επαρχιώτισσας αδελφής, ακύρωσε διά παντός τη σημασία που της αποδίδει ο συγγραφέας. Ο Λουί επιμένει και στα έργα του και στις συνεντεύξεις του: άνθρωποι φτωχοί, με περιορισμένους ορίζοντες, σαν τα μέλη της οικογένειάς του, είναι αυτοί που στοχοποιούν ανθρώπους άλλης εθνικής/φυλετικής ή σεξουαλικής ταυτότητας, οδηγώντας τους στο περιθώριο, αν όχι και στην παραβατικότητα. Αυτοί είναι που ψηφίζουν ακροδεξιά κόμματα – δεν είναι τέρατα, είναι κι αυτοί θύματα της εχθρικής πραγματικότητας που τους περιβάλλει.

Αναζητώντας τον Εντουάρ Λουί ή Πώς να αδειάσεις ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα Facebook Twitter
Θα πρότεινα σε κάποιον να διαβάσει το βιβλίο, όχι να δει αυτή την παράσταση. Φωτ.: Arno Declair

Θα πρότεινα σε κάποιον να διαβάσει το βιβλίο, όχι να δει αυτή την παράσταση. Παρ’ όλα αυτά θα ήθελα να παρακολουθήσω την καινούργια παράσταση του Τόμας Οστερμάιερ, που έκανε πρεμιέρα χτες στη Σαουμπίνε. Ο λόγος; Ο ίδιος ο Εντουάρ Λουί αφηγείται, με βιντεοπροβολές να συμπληρώνουν οπτικά τον μονόλογό του, την ιστορία του πατέρα του – την ιστορία του «Ποιος σκότωσε τον πατέρα μου», τρίτου στη σειρά αυτοβιογραφικού μυθιστορήματός του. 

Ο νεαρός συγγραφέας προχωρά ακάθεκτος, ανανεώνοντας την έννοια του αυτοβιογραφικού και πολιτικού, τόσο στη λογοτεχνία όσο και στο θέατρο. Προς το παρόν, αναμένουμε το καινούργιο του μυθιστόρημα, «Αγώνες και μεταμορφώσεις μιας γυναίκας» (με ηρωίδα τη μητέρα του), που θα κυκλοφορήσει από τους Αντίποδες το επόμενο διάστημα. 


 

Θέατρο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Εντουάρ Λουί: Ο νεαρός συγγραφέας που έγινε η πιο μαχητική φωνή υπέρ της εργατικής τάξης στη Γαλλία

Συνεντεύξεις / Εντουάρ Λουί: Ο νεαρός συγγραφέας που έγινε η πιο μαχητική φωνή υπέρ της εργατικής τάξης στη Γαλλία

Ένας από τους πιο σημαντικούς συγγραφείς της νέας γενιάς, ο 26χρονος Εντουάρ Λουί, σε μία συνέντευξη για τη σημασία του να είσαι διαφορετικός και να μεγαλώνεις σε ένα περιβάλλον απόλυτης φτώχειας και απομόνωσης
M. HULOT
 Ο Σοφοκλής έγραψε με τον «Οιδίποδα» το πρώτο αστυνομικό θρίλερ της ανθρωπότητας/Ο «Οιδίποδας» είναι το πρώτο αστυνομικό θρίλερ της ανθρωπότητας

Θέατρο / Τόμας Οστερμάγερ: «Ο Οιδίποδας είναι το πρώτο αστυνομικό θρίλερ της ανθρωπότητας»

Ο κορυφαίος Ευρωπαίος σκηνοθέτης μετρά αντίστροφα τις μέρες για την παγκόσμια πρεμιέρα του στην Επίδαυρο και μας εξηγεί αποκλειστικά το πώς μια σύγχρονη γερμανική οικογένεια σπαράσσεται από την τραγωδία του κύκλου των Λαβδακιδών. 
ΜΑΤΟΥΛΑ ΚΟΥΣΤΕΝΗ
Τόμας Οστερμάιερ

Θέατρο / «Ο ουρανός είναι άδειος, δεν υπάρχουν θεοί πια»

Ο Τόμας Οστερμάιερ και η Σάουμπινε ανεβάζουν στην Επίδαυρο μια σύγχρονη εκδοχή του Οιδίποδα όπου δεν υπάρχει κανένας Θεός και η μοίρα και το πεπρωμένο το καθορίζει ο άνθρωπος, υπαίτιος έτσι κι αλλιώς για όλα τα δεινά του σύγχρονου κόσμου.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Θέατρο

Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2021 / Θέατρο στην Πειραιώς 260, όπως παλιά

Από την 1η Ιουνίου μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου έχει «απλωθεί» το πρόγραμμα του φετινού Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, που επιφυλάσσει πληθώρα εγχώριων και ξένων παραγωγών θεάτρου για την ανανεωμένη Πειραιώς 260.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ποιο είναι το δικό σας Σπιρτόκουτο;

Θέατρο / Ποιο είναι το δικό σου «Σπιρτόκουτο»; Οι συντελεστές της παράστασης απαντούν

Τι είναι το «Σπιρτόκουτο»; Ένα «συναισθηματικό κωλόπαιδο» ή «ολόκληρη η χώρα»; Οι συντελεστές της παράστασης «Σπιρτόκουτο The Musical» μοιράζονται με τη LiFO την προσωπική τους εκδοχή.
THE LIFO TEAM
ΤΕΤΑΡΤΗ Τζόαν Κόπτζεκ: «O Ζίζεκ κρατά ζωντανή τη θεματολογία της ψυχανάλυσης όλα αυτά τα χρόνια»

Θέατρο / Τζόαν Κόπτζεκ: «O Ζίζεκ κρατά ζωντανή τη θεματολογία της ψυχανάλυσης»

Η κορυφαία Αμερικανίδα φιλόσοφος και ψυχαναλύτρια συζητά με τον συνθέτη Χαράλαμπο Γωγιό πριν από την εμφάνισή της στη διημερίδα της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ για τη νέα όπερα του συνθέτη «Ο θάνατος του Άντονυ».
THE LIFO TEAM
Αγορίτσα Οικονόμου: Δεν είδα το Σπιρτόκουτο ούτε τώρα, επειδή θαυμάζω απεριόριστα την Κοκκίδου

Θέατρο / Αγορίτσα Οικονόμου: «Δεν είδα το Σπιρτόκουτο ούτε τώρα, επειδή θαυμάζω την Κοκκίδου»

Η ηθοποιός που υποδύεται τη Μαρία στη μιούζικαλ διασκευή της ταινίας του Οικονομίδη εξηγεί γιατί απέφυγε να δει την ταινία και μιλά για τον ρόλο της ως σταυροδρόμι γυναικείας υποτίμησης και επανάστασης.
ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ
ΔΙΟΡΘΩΘΗΚΕ- Πόσο διαφέρει η «Στέλλα» σε σκηνοθεσία Γ. Περλέγκα από την ταινία του Κακογιάννη;

The Review / Πόσο διαφέρει η «Στέλλα» σε σκηνοθεσία Γ. Περλέγκα από την ταινία του Κακογιάννη;

Ο Χρήστος Παρίδης και η Χριστίνα Γαλανοπούλου, διευθύντρια σύνταξης του φεμινιστικού microsite ampa του LIFO.gr, συζητάνε για την παράσταση «Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια» σε σκηνοθεσία Γιάννου Περλέγκα.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Σπιρτόκουτο, το μιούζικαλ: Η παθογένεια και το μεγαλείο της μικροαστικής οικογένειας σε ένα μοναδικό μουσικό έργο στη σκηνή της Στέγης

Θέατρο / «Σπιρτόκουτο The Musical»: Η πυριτιδαποθήκη της μικροαστικής οικογένειας στη σκηνή της Στέγης

Η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, ο Γιάννης Οικονομίδης, ο Γιάννης Νιάρρος και ο Αλέξανδρος Λιβιτσάνος συζητούν για το χρονικό δημιουργίας του (μιούζικαλ) «Σπιρτόκουτου» είκοσι χρόνια μετά τη θρυλική ταινία.
M. HULOT

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ